III AUa 585/12

<p>Sygn.akt III AUa 585/12</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia 7 listopada 2012r.</p> <p>Sąd Apelacyjny w Białymstoku, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych</p> <p>w składzie:</p> <p> <strong> <!-- --> Przewodniczący: SSA Władysława Prusator-Kałużna</strong> </p> <p> <strong> <!-- --> Sędziowie: SA Maria Jolanta Kazberuk</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->SO del. Marzanna Rogowska (spr.)</strong> </p> <p> <strong> <!-- --> Protokolant: Edyta Katarzyna Radziwońska</strong> </p> <p>po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2012 r. w Białymstoku</p> <p> <strong> <!-- -->sprawy z wniosku <span class="anon-block">M. S.</span> </strong> </p> <p>przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w <span class="anon-block">O.</span> </p> <p>o prawo do emerytury</p> <p> <strong> <!-- -->na skutek apelacji wnioskodawcy <span class="anon-block">M. S.</span> </strong> </p> <p>od wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Olsztynie IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych</p> <p>z dnia 3 kwietnia 2012 r. sygn. akt IV U 328/12</p> <p> <strong> <!-- --> <em> <!-- -->oddala apelację.</em> </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Sygn. akt III AUa 585/12 </strong> </p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Decyzją z dnia 02 lutego 2012 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w <span class="anon-block">O.</span> odmówił przyznania <span class="anon-block">M. S.</span> prawa do emerytury wobec niespełnienia przesłanek z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 184)">art. 184</a> ust. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 ()">ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a> /Dz.U. 2009, Nr 153, poz. 1227 z późn. zm./ oraz Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 07 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze /Dz.U. Nr 8, poz. 43/.</p> <p>W odwołaniu od powyższej decyzji <span class="anon-block">M. S.</span> podniósł, iż ZUS przyjął do stażu pracy 32 lata, a jego zdaniem ma znacznie dłuższy staż, na co wskazują dokumenty złożone razem z wnioskiem o emeryturę. Ponieważ ma 40 lat pracy, to na podstawie orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego powinien otrzymać emeryturę wcześniejszą, ponieważ mężczyźni nie mogą być dyskryminowani i mieć mniejsze prawa od kobiet. Podnosił również, że przebywa na świadczeniu przedemerytalnym, którego wysokość pozwala wyłącznie na życie w nędzy i ubóstwie.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Okręgowy w Olsztynie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 03 kwietnia 2012 roku w sprawie IV U 328/12 oddalił odwołanie. </strong> </p> <p>Rozpoznając sprawę Sąd I instancji ustalił, iż wnioskodawca <span class="anon-block">M. S.</span>, <span class="anon-block">ur. (...)</span>, złożył w dniu 04 stycznia 2012 roku wniosek o emeryturę. Na podstawie przedłożonych świadectw pracy pozwany <span class="anon-block"> (...) Oddział</span> w <span class="anon-block">O.</span> na dzień 01 stycznia 1999 roku ustalił 32 lata 2 miesiące i 29 dni okresów składkowych i nieskładkowych oraz nie ustalił żadnego okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach.</p> <p>Sąd ten ustalił również, że wnioskodawcy decyzją z dnia 25 lipca 2008 roku ZUS przyznał świadczenie przedemerytalne do osiągnięcia wieku 65 lat. Aktualnie kwota świadczenia wynosi 867,25 zł.</p> <p>Z ustaleń Sądu Okręgowego wynika też, że <span class="anon-block">M. S.</span> przedłożył świadectwa pracy:</p> <dl> <dt></dt> <dd> <p> <span class="anon-block"> Zakład (...)</span> w <span class="anon-block">B.</span>, uczeń od 01.09.1965 r. do 30.04.1969 r. oraz stolarz do dnia 30.04.1970 roku;</p> </dd> <dt></dt> <dd> <p> <span class="anon-block"> Kombinat (...)</span> w <span class="anon-block">Z.</span> od 01.11.1970 roku do 29.03.1972r., stolarz;</p> </dd> <dt></dt> <dd> <p> <span class="anon-block"> (...)</span> Przedsiębiorstwa Budowlane w <span class="anon-block">K.</span> od 17.04.1972 roku do 30.06.1988 r., stolarz /w tym <span class="anon-block"> (...)</span> w <span class="anon-block">Ł.</span> od 06.02.1985 do 30.06.1985 budowa eksportowa w ZSRR/;</p> </dd> <dt></dt> <dd> <p> <span class="anon-block"> Zakład Budownictwa (...)</span> w <span class="anon-block">Ł.</span> od 01.07.1988 do 30.06.1990 na budowie eksportowej w ZSRR, stolarz;</p> </dd> <dt></dt> <dd> <p>Działalność gospodarcza od 01.09.1990 do 1998 roku.</p> </dd> </dl> <p>Sąd I instancji, powołując się na treść <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 184;art. 184 ust. 1;art. 184 ust. 2)">art. 184 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a> /Dz.U. 2009, Nr 153, poz. 1227 z późn. zm./ wskazał, iż z wymienionych tam przepisów wnioskodawca nie może korzystać z art. 33 ustawy /twórca/, art. 39 /górnik/, art. 40 /kolejarz/, zatem ma do niego zastosowanie art. 32 ustawy emerytalnej, czyli konieczność udowodnienia zatrudnienia przez 15 lat w szczególnych warunkach. Okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń z tytułu „wcześniejszej” emerytury są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze była wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku. Okresy te potwierdza zakład pracy na podstawie posiadanej dokumentacji wg wzoru załączonego do Rozporządzenia Rady Ministrów z 07 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze /Dz.U. Nr 8, poz. 43/. Pracownik – mężczyzna – który wykonywał prace w szczególnych warunkach wymienione w wykazie A cyt. Rozporządzenia przez 15 lat, nabywa prawo do emerytury w wieku 60 lat.</p> <p>Na podstawie załączonych przez wnioskodawcę świadectw pracy Sąd Okręgowy ustalił, iż <span class="anon-block">M. S.</span> jako stolarz pracował przez 16 lat w <span class="anon-block"> (...)</span> Przedsiębiorstwie Budowlanym, przez 2 lata w <span class="anon-block"> Zakładzie Budownictwa (...)</span> oraz 1 rok i 4 miesiące w <span class="anon-block"> Kombinacie (...)</span>. Wynika zaś z tego zestawienia, że wnioskodawca wykonywał przez 18 lat prace podporządkowane resortowi budownictwa. W wykazie A budownictwo znajduje się w dziale V i zawiera 21 pozycji określających prace zaliczone do prac wykonywanych w szczególnych warunkach. W żadnym punkcie nie są wymienione prace związane ze stolarstwem. Również zarządzenie nr 9 z dnia 01 sierpnia 1983 roku Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych w sprawie wykazu stanowisk pracy w zakładach nadzorowanych przez Ministra BiPMB, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach uprawniające do wcześniejszego przejścia na emeryturę, wydane na podstawie § 1 ust. 2 wspomnianego wyżej rozporządzenia, w wykazie A działu V nie wymienia stolarza jako stanowiska pracy w warunkach szczególnych. W dziale V pkt ppkt 3 pojawia się „cieśla wykonujący prace na wysokości”, ale tylko przy montażu konstrukcji metalowych, żelbetowych i prefabrykowanych. Sąd I instancji ustalił zaś, iż wnioskodawca pracował jako zwykły stolarz, a jeżeli wykonywał czasami prace na wysokościach, to w żaden sposób nie przez 8 godzin dziennie przez 15 lat. Zatrudniony był on bowiem w zwykłych przedsiębiorstwach budowlanych, a nie w specjalistycznych firmach budowlanych zajmujących się konstrukcjami metalowymi, żelbetowymi czy prefabrykowanymi. Przy czym należało podkreślić, iż prace cieśli musiały być stale wykonywane na wysokości. Sam wnioskodawca przyznał zresztą, że nie pracował w warunkach szczególnych, a o prawie do emerytury zdaniem Sądu Okręgowego nie może decydować trudna sytuacja materialna.</p> <p>Na marginesie Sąd I instancji zaznaczył, że okres składkowy i nieskładkowy wnioskodawcy na dzień złożenia wniosku wynosi 41 lat, 8 miesięcy i 3 dni. Przy ustalaniu prawa do emerytury liczy się jedynie staż na dzień 01 stycznia 1999 roku, a ten wynosi 32 lata, 2 miesiące i 29 dni, co skutkowało oddaleniem odwołania.</p> <p> <strong> <!-- -->Apelację od powyższego wyroku złożył <span class="anon-block">M. S.</span> podnosząc, że jego okres zatrudnienia był szczególny, bowiem początkowy okres zatrudniania rozpoczął się od 01 lipca 1965 roku i trwał do 30 czerwca 1970 roku, czego dowodzi świadectwo pracy z <span class="anon-block">K. G.</span>. Podkreślił przy tym, iż jego okres składkowy wynosi 42 lata, a poza tym nie zgodził się z użytym w uzasadnieniu wyroku Sądu I instancji sformułowaniem „zwykły stolarz” i wskazał, że pozbawienie człowieka środków do życia jest dyskryminacją, m.in. ze względu na wiek, powołując się przy tym na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 2007 roku. </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Apelacja nie jest zasadna. </strong> </p> <p>Sąd Okręgowy rozpoznając sprawę dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych po przeprowadzeniu niezbędnego postępowania dowodowego i nie naruszył żadnego z obowiązujących przepisów prawa.</p> <p>Zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 24;art. 24 ust. 1)">art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a> /Dz.U. 2009, Nr 153, poz. 1227 z późn. zm./, ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku emerytalnego, wynoszącego co najmniej 60 lat dla kobiet i co najmniej 65 lat dla mężczyzn, z zastrzeżeniem m.in. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 184)">art. 184</a>.</p> <p>W myśl zaś art. 184 ust. 1 ustawy, ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy, czyli 01 stycznia 1999 roku, osiągnęli:</p> <p>1) okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz</p> <p>2) okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27 ustawy – co najmniej 25 lat dla mężczyzn.</p> <p>Sąd I instancji prawidłowo przyjął zatem, iż spośród wyżej wymienionych przepisów do <span class="anon-block">M. S.</span> zastosowanie znajduje wyłącznie art. 32 ustawy, który mówi o konieczności udowodnienia zatrudnienia przez 15 lat w warunkach szczególnych.</p> <p>W konsekwencji wnioskodawca, aby uzyskać emeryturę na podstawie art. 184 ust. 1 ustawy, powinien oprócz osiągnięcia wieku 60 lat udokumentować także 25 lat stażu pracy, w tym 15 lat pracy w warunkach szczególnych, przy czym okresy te powinny być wykazane na datę 01 stycznia 1999 roku, co wynika wprost z ustawy. Sąd Okręgowy słusznie zaś zauważył, iż brak okresu pracy <span class="anon-block">M. S.</span> w warunkach szczególnych pozostawał okolicznością nie tylko nie budzącą żadnych wątpliwości, ale też przyznaną wprost przez samego wnioskodawcę. Co więcej, nie ulega też wątpliwości fakt, iż – zgodnie z cytowanym już Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 07 lutego 1983 roku – za pracę w szczególnych warunkach może być uznana wyłącznie praca stwierdzona przez pracodawcę na podstawie posiadanej dokumentacji w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach wystawionym według określonego wzoru, w którym pracodawca ma obowiązek określić rodzaj pracy ściśle według wykazu, działu, i pozycji rozporządzenia oraz stanowisko pracy wymienione w wykazie, dziale, pozycji i punkcie zarządzenia resortowego lub uchwały, a także okres wykonywania takiej pracy w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku. Także w tym zakresie Sąd Okręgowy poczynił prawidłowe ustalenia bardzo wnikliwie badając okresy zatrudnienia wnioskodawcy i zajmowane przez niego stanowisko w kontekście zarządzeń resortowych, w tym przypadku zarządzenia nr 9 z dnia 01 sierpnia 1983 roku Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych w sprawie wykazu stanowisk pracy w zakładach nadzorowanych przez Ministra BiPMB. Ustalenia te jednoznacznie prowadzą do podzielanego przez Sąd Apelacyjny wniosku, iż <span class="anon-block">M. S.</span> nie wykonywał pracy w warunkach szczególnych. Niefortunnie użyte określenie „zwykły stolarz” należało zaś jedynie odnieść do tego, iż nie był on osobą zatrudnioną na stanowisku „cieśla wykonujący pracę na wysokości”.</p> <p>W związku z tym należy stwierdzić, iż brak udokumentowania na dzień 01 stycznia 1999 roku okresu 15 lat pracy w szczególnych warunkach istotnie uniemożliwia przyznanie wnioskodawcy emerytury na podstawie art. 184 ustawy. <span class="anon-block">M. S.</span> nie nabył również prawa do tego świadczenia na podstawie art. 24 ustawy, ponieważ nie osiągnął on jeszcze wieku 65 lat.</p> <p>W ocenie Sądu Apelacyjnego nie sposób pominąć, iż rzeczywiście wyrokiem z dnia 23 października 2007 roku w sprawie P 10/07 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 29;art. 29 ust. 1)">art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a> w zakresie, w jakim nie przyznaje prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym mężczyźnie, który - odpowiednio jak kobieta, która nabywa to prawo po osiągnięciu wieku 55 lat i co najmniej 30-letniego okresu składkowego i nieskładkowego - osiągnął wiek 60 lat i co najmniej 35-letni okres składkowy i nieskładkowy, jest niezgodny z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 32;art. 33)">art. 32 i art. 33 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej</a>.</p> <p>Przepis, którego ów wyrok dotyczy, odnosi się jednak wyłącznie do osób urodzonych przed dniem 01 stycznia 1949 roku, a zatem nie wywołuje on żadnych skutków wobec osoby wnioskodawcy, <span class="anon-block">urodzonego (...)</span>. Zdaniem Sądu wartym jest jednak odnotowanie, iż zgodnie z uzasadnieniem tego wyroku „prawo do zabezpieczenia społecznego zagwarantowane jest w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 67)">art. 67 Konstytucji</a>. Należy podkreślić, że pomimo konstytucyjnych gwarancji, treść i formy tego prawa określa ustawa. […] Trybunał podkreślił, że demokratycznemu ustawodawcy przysługuje znaczna swoboda oceny w poszukiwaniu odpowiednich rozwiązań prawnych, które w sposób optymalny balansowałyby wszystkie wskazane wyżej wyznaczniki właściwej realizacji prawa podmiotowego o charakterze socjalnym, a z konstytucyjnych gwarancji praw socjalnych nie wynika bezwzględny zakaz takiego racjonalizowania systemu świadczeń, który wiązałby się z ograniczaniem zakresu podmiotowego, wprowadzeniem bardziej restrykcyjnych warunków ich otrzymywania lub zmniejszeniem wysokości. Swoboda ustawodawcy nie jest nieograniczona; jest on skrępowany wyznacznikami konstytucyjnymi o charakterze pozytywnym i negatywnym. Nie oznacza ona dowolności w tworzeniu prawa i obwarowane jest wymogiem rzetelnego i wiarygodnego uzasadniania przez władzę publiczną wszelkiej ingerencji w prawa i wolności jednostek.</p> <p>TK nie ma kompetencji do oceny celowości i zasadności rozstrzygnięć przyjętych przez ustawodawcę w zakresie treści i formy prawa do zabezpieczenia społecznego. Tylko naruszenie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ()">Konstytucji</a> uzasadnia interwencję Trybunału. "Nie oznacza to jednak, że ustrojodawca pozostawił to całkowicie uznaniu ustawodawcy zwykłego i że Trybunał Konstytucyjny nie jest władny kontrolować, czy ustawodawca nie przekroczył wynikających z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ()">konstytucji</a> ograniczeń przysługującego mu władztwa do kształtowania systemu świadczeń emerytalno-rentowych. Rozwiązania przyjmowane przez ustawodawcę wymagają wiarygodnego i rzetelnego uzasadnienia, a interes publiczny, dla którego dokonywana jest ingerencja w prawa i wolności jednostek, musi być wyraźnie wskazany”.</p> <p>Innymi słowy zatem ustawodawca nie jest pozbawiony swobody w kształtowaniu przesłanek niezbędnych do nabycia prawa do emerytury, przy czym – jak słusznie zauważył Sąd I instancji – przesłanki te muszą być spełnione bez względu na aktualną sytuację materialną. Także wówczas, gdy długi okres pracy uzasadniałby przyznanie godziwego świadczenia.</p> <p>Biorąc pod uwagę całokształt przedstawionych okoliczności, Sąd Apelacyjny oddalił apelację wnioskodawcy na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 kpc</a> jako nieuzasadnioną.</p> </div>