I ACa 348/12

<p>Sygn. akt. I ACa 348/12</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia 22 listopada 2012 r.</p> <p>Sąd Apelacyjny w Rzeszowie Wydział I Cywilny w składzie:</p> <table> <colgroup> <col width="208"/> <col width="413"/> </colgroup> <tr> <td> <p> <strong> <!-- --> <span class="underline"> <!-- -->Przewodniczący</span> </strong> </p> </td> <td> <p> <strong> <!-- -->SSA Anna Gawełko</strong> </p> </td> </tr> <tr> <td> <p> <strong> <!-- -->Sędziowie:</strong> </p> </td> <td> <p> <strong> <!-- -->SA Dariusz Mazurek (spr.)</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->SA Marek Klimczak</strong> </p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Protokolant:</p> </td> <td> <p>st.sekr.sądowy Justyna Stępień</p> </td> </tr> </table> <p>po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2012 r. na rozprawie sprawy</p> <p>z powództwa <strong> <!-- --> <span class="anon-block">P. P.</span> </strong> </p> <p>przeciwko <strong> <!-- --> <span class="anon-block"> (...) S.A.</span> w <span class="anon-block">S.</span> </strong> </p> <p>o zapłatę</p> <p>na skutek apelacji strony pozwanej</p> <p>od wyroku Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu</p> <p>z dnia 2 maja 2012 r., sygn. akt I C 993/10</p> <p>I.  <strong> <!-- -->oddala</strong> apelację,</p> <p>II.  <strong> <!-- -->zasądza</strong> od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę 1.800 zł (jeden tysiąc osiemset) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Powód <span class="anon-block">P. P.</span> w ostatecznie sprecyzowanym żądaniu domagał się zasądzenia od pozwanego<span class="anon-block">(...)</span> <span class="anon-block"> (...) Towarzystwa (...)</span> kwoty 75988.33 zł z odsetkami w wysokości ustawowej od dnia 23 lipca 2010r. oraz zasądzenia od pozwanego kosztów procesu.</p> <p>Wyrokiem z dnia 2 maja 2012r. Sąd Okręgowy w Tarnobrzegu zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 75 678,72 zł z odsetkami od dnia 4 września 2010r. oraz kwotę 2400 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. W pozostałym zakresie powództwo oddalił.</p> <p>W uzasadnieniu wyroku wskazał, że oparł rozstrzygnięcie o następujące ustalenia faktyczne:</p> <p>W dniu 28 marca 2010r. powód zawarł z pozwanym umowę ubezpieczenia przedmiotem której był domu jednorodzinny, budynek gospodarczy i mienie ruchome od ryzyka zdarzeń losowych, miedzy innymi takich jak powódź. Właścicielami nieruchomości na której znajdują się budynki są rodzice powoda. Powód korzysta z tych nieruchomości na podstawie umowy użyczenia zawartej w styczniu 2010r. ze swoimi rodzicami. Rodzice powoda zawarli umowę ubezpieczenia mienia z innym ubezpieczycielem na sumę ubezpieczenia budynku mieszkalnego na 200 000 zł i mienia ruchomego na 20 000 zł</p> <p>Niesporne w sprawie było, że w miesiącach maju i czerwcu 2010r. ubezpieczone przez powoda budynki uległy zalaniu przez powódź.</p> <p>Pozwany przyjmując swoją odpowiedzialność wypłacił powodowi kwotę 37 800,07 zł. Wartość szkody spowodowanej w ubezpieczonych przez powoda budynkach wynosiła 88 878,40 zł a wartość zniszczonych ruchomości 40 826 zł.</p> <p>Biorąc pod uwagę, że zgodnie z zawartą przez strony umową suma ubezpieczenia ruchomości określona została na 25 000 zł Sąd ocenił, że kwota ta stanowi jednocześnie górną granicę odpowiedzialności pozwanego z tytułu odszkodowania za ruchomości. Po uwzględnieniu faktu, że pozwany wypłacił powodowi kwotę 5432 zł ocenił, że za zniszczone ruchomości powód może w niniejszej sprawie domagać się odszkodowania w kwocie 19 568 zł. W przypadku budynków Sąd ocenił żądanie powoda za uzasadnione co do kwoty 56 110,33 zł, stanowiącej różnicę pomiędzy wysokością szkody a kwotą wypłacona z tego tytułu przez pozwanego.</p> <p>Jednocześnie Sąd ocenił jako nieuzasadniony zarzut pozwanego o konieczności obniżenia odszkodowania na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 824(1);art. 824(1) § 2)">art. 824^{<!-- -->1} § 2 k.c.</a> z powodu podwójnego ubezpieczenia mienia. Sąd Okręgowy ocenił, że w niniejszej sprawie nie zachodzi sytuacja przewidziana w tym przepisie z uwagi na to, że umowy ubezpieczenia zawarte zostały przez różne osoby posiadające odmienne interesy w zawarciu umowy ubezpieczenia. Powołał się w tym względzie na pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 30 listopada 2005r. sygn. akt III CZP 96/05 OSNC 2006/10/164.</p> <p>Wyrok Sądu Okręgowego zaskarżył częściowo apelacją pozwany w zakresie w jakim Sąd uwzględnił w punkcie I żądanie co do kwoty 19 831.99 zł.</p> <p>Apelujący zarzucił naruszenie prawa materialnego <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 824(1);art. 824(1) § 2)">art. 824^{<!-- -->1} § 2 k.c.</a> przez niewłaściwą wykładnię co w konsekwencji doprowadziło zasądzenia od pozwanego kwoty odszkodowania zawyżonej o 19 831,99 zł.</p> <p>W konkluzji apelacji pozwany domagał się zmiany zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i oddalenia powództwa i orzeczenia o kosztach postępowania apelacyjnego stosownie do wyniku tego postępowania.</p> <p>Pozwany argumentował, że odwołanie się przez Sąd do poglądu wyrażonego w uchwale Sądu Najwyższego III CZP 96/05 nie było właściwe, ze względu na odmienności w stanach faktycznych. Dlatego w ocenie apelującego całkowicie bezpodstawnie zostało przyjęte, że powód i jego rodzice posiadali różne interesy majątkowe, a dodatkowo Sąd nie wskazał na czym ta różnica miała by polegać.</p> <p>Powód w odpowiedzi na apelację pozwanego domagał się jej oddalenia i zasądzenia od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania apelacyjnego.</p> <p> <strong> <!-- --> <em> <!-- -->Sąd Apelacyjny w Rzeszowie rozpoznając apelację pozwanego zważył, co następuje:</em> </strong> </p> <p>Apelacja jest nieuzasadniona.</p> <p>Sąd Apelacyjny ocenił, że apelujący podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 824(1);art. 824(1) § 2)">art. 824^{<!-- -->1} § 2 k.c.</a> niewłaściwie interpretuje zastosowanie tego przepisu w niniejszej sprawie przez Sąd I instancji.</p> <p>Przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 824(1);art. 824(1) § 2)">art. 824 ^{<!-- -->1} § 2 k.c.</a> ma zastosowanie tylko w sytuacji, gdy ten sam przedmiot ubezpieczenia w tym samym czasie jest ubezpieczony od tego samego ryzyka u dwóch lub więcej ubezpieczycieli na sumy, które łącznie przewyższają jego wartość ubezpieczeniową. Należy przypomnieć, że obowiązujące nowe brzmienie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 821)">art. 821 k.c.</a> nawiązuje do teorię interesu ubezpieczeniowego rozumianego jako rodzaj finansowego interesu, który jednostka musi posiadać, aby mieć prawo do świadczenia. Sąd I instancji w oparciu o okoliczności faktyczne prawidłowo ustalone w sprawie ocenił, że w niniejszej sprawie nie zachodzi przypadek wielokrotnego ubezpieczenia w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 824(1);art. 824(1) § 2)">art. 824^{<!-- -->1} § 2 k.c.</a> Nietrafnie zarzuca apelujący, że Sąd I instancji uchylił się od wykazania na czym polega odmienny interes ubezpieczeniowy powoda i jego rodziców. Nie budzi wątpliwości Sądu Apelacyjnego, że z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd Okręgowy wywodzi odmienność interesu ubezpieczeniowego z odmiennych tytułów do posiadania nieruchomości wskazując, że interes powoda wynika z faktu zawarcia umowy użytkowania budynków, a interes rodziców powoda z tytułu przysługującego im prawa własności. Analizując przepisy o użytkowaniu należy stwierdzić, że zakres obowiązków użytkownika wyznaczony między innymi przez <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 256;art. 258;art. 259;art. 260;art. 260 § 1;art. 260 § 2)">art. 256, 258, 259, 260 § 1 i 2 k.c.</a> jednoznacznie wskazuje na istnienie niezależnych od obowiązków właściciela, obowiązków użytkownika co do utrzymania rzeczy w należytym stanie. W doktrynie podkreśla się, że interes ubezpieczeniowy posiada nie tylko właściciel rzeczy ale również może go posiadać przewoźnik, zastawnik, najemca, posiadacz samoistny o ile związani są z rzeczą tego rodzajem stosunkiem, że utrata rzeczy godzi w ich prawnie chroniony interes.</p> <p>Twierdzenie apelującego, że na istnienie odmiennych interesów jest wykluczone w sytuacji istnienia pokrewieństwa pomiędzy powodem a właścicielami nieruchomości jest w ocenie Sądu Apelacyjnego niczym nie uzasadnione, a sam stosunek pokrewieństwa w świetle tego co wyżej już powiedziano nie wyklucza odmiennych interesów ubezpieczeniowych.</p> <p>W konsekwencji tych rozważań brak było podstaw do uwzględnienia apelacji pozwanego.</p> <p>Dodatkowo należy zauważyć, że obecnie zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 824(1);art. 824(1) § 2)">art. 824 ^{<!-- -->1} § 2</a> w brzmieniu ustalonym przez ustawę z dnia 13 kwietnia 2007r. zmieniającą ustawę o działalności ubezpieczeniowej ( Dz.U. Nr 82, poz. 557) w przypadku wielokrotnego ubezpieczenia wysokość odszkodowania jakiego może domagać się ubezpieczony nie może przekraczać wysokości szkody. Zatem nawet w przypadku wielokrotnego ubezpieczenia nie jest możliwe jak to zdaje się sugerować pozwany aby łącznie wypłacone odszkodowanie przewyższało wysokość szkody. Obecnie przyjęte przez <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ()">kodeks cywilny</a> unormowanie kwestii wielokrotnego ubezpieczenia sięga do tradycyjnych zasad wynikających ze stosowanej w okresie przedwojennym praktyki zgodnie z którą „ każdy ubezpieczyciel odpowiada w granicach przypadającej na niego sumy ubezpieczenia, natomiast ubezpieczony nie może ogółem żądać pokrycia przewyższającego stratę rzeczywistą, choć ma prawo wyboru kolejności, w jakiej zwraca się do ubezpieczycieli. Ubezpieczyciele rozliczają się między sobą proporcjonalnie do sum przypadających na każdego z nich. Aby uniknąć spekulacyjnych ubezpieczeń podwójnych, ubezpieczyciel zawierając ubezpieczenie zwykle żąda ujawnienia, czy interes został równocześnie ubezpieczony u kogo innego”. Nie było kwestionowane przez pozwanego dokonane w sprawie ustalenie faktyczne, z którego wynika, że powód przed zawarciem umowy lojalnie uprzedzał, przedstawiciela zakładu ubezpieczeń, że objęty umową przedmiot jest ubezpieczony od tego samego ryzyka u innego ubezpieczyciela przez właścicieli nieruchomości. Po zmianie stanu prawnego na skutek wejścia w życie w dniu 10 sierpnia 2007r. nowego brzmienia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 824(1);art. 824(1) § 2)">art. 824^{<!-- -->1} § 2 k.c.</a> ubezpieczyciel nie może odmówić wypłaty odszkodowania w wysokości nie przekraczającej wysokości szkody. Przysługuje mu natomiast na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 824(1) § 2 zd. 2)">zdania drugiego</a> cytowanego przepisu regres do pozostałych ubezpieczycieli o ile wypłacone przez niego odszkodowanie przewyższa stosunek w jakim przyjęta przez niego suma ubezpieczenia pozostaje do łącznych sum wynikających z podwójnego lub wielokrotnego ubezpieczenia. Jednak w stosunku do ubezpieczonego ubezpieczyciel nie może powoływać się na ograniczenia w wypłacie odszkodowania jakie przysługiwały na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 824(1);art. 824(1) § 2)">art. 824^{<!-- -->1} § 2 k.c.</a> w brzmieniu sprzed 10 sierpnia 2007 r. kiedy to ubezpieczyciele zyskiwali podstawę prawną do odmowy wypłaty odszkodowania ubezpieczeniowego w wymiarze wyższym niż wynikający z proporcjonalnego odniesienia przyjętej sumy ubezpieczenia do łącznych sum ubezpieczenia wynikających z podwójnego lub wielokrotnego ubezpieczenia.</p> <p>W konsekwencji powyższych rozważań Sąd Apelacyjny ocenił, że ponieważ nie zachodzą podstawy faktyczne ani prawne do uwzględnienia apelacji wobec czego należało orzec o jej oddaleniu na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a> </p> <p>Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego opiera się o zasadę odpowiedzialności z wynik sprawy wyrażona w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 1)">art. 98 § 1 k.p.c.</a> Na koszty postępowania apelacyjnego zasądzone na rzecz powoda składa się wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika w wysokości wynikającej z § 6 ust. 5 i § 13 punkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (…).</p> <p>Z tych wszystkich względów orzeczono jak w sentencji.</p> </div>