III AUa 862/12

<p>Sygn. akt III AUa 862/12</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia 4 grudnia 2012 r.</p> <p>Sąd Apelacyjny w Krakowie III Wydział Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych</p> <p>w składzie:</p> <table> <colgroup> <col width="219"/> <col width="398"/> </colgroup> <tr> <td> <p>Przewodniczący:</p> </td> <td> <p>SSA Krystian Serzysko</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Sędziowie:</p> </td> <td> <p>SSA Feliksa Wilk (spr.)</p> <p>SSA Jadwiga Radzikowska</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Protokolant:</p> </td> <td> <p>st.sekr.sądowy Dorota Stankowicz</p> </td> </tr> </table> <p>po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2012 r. w Krakowie</p> <p>sprawy z wniosku<strong> <!-- --> <span class="anon-block">W. R.</span> </strong> </p> <p>przeciwko <strong> <!-- --> Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w <span class="anon-block">K.</span> </strong> </p> <p>o świadczenie przedemerytalne</p> <p>na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w <span class="anon-block">K.</span> </p> <p>od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie Wydziału VIII Ubezpieczeń Społecznych</p> <p>z dnia 3 kwietnia 2012 r. sygn. akt VIII U 1038/11</p> <p> <strong> <!-- -->z m i e n i a zaskarżony wyrok i oddala odwołanie.</strong> </p> <p>Sygn. akt. III AUa 862/12</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p> <strong> <!-- -->wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 4 grudnia 2012 roku. </strong> </p> <p>Wyrokiem z dnia 3 kwietnia 2012 roku Sąd Okręgowy w Krakowie, Wydział VIII Ubezpieczeń Społecznych zmienił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w <span class="anon-block">K.</span> z dnia 10 maja 2011 roku w ten sposób, że przyznał <span class="anon-block">W. R.</span> świadczenie przedemerytalne od dnia 12 kwietnia 2011 roku.</p> <p>Sąd I instancji za bezsporną uznał okoliczność, iż wnioskodawca posiada 35 lat, 10 miesięcy i 3 dni okresów składkowych i nieskładkowych. W dniu 12 kwietnia 2011 roku złożył w organie rentowym wniosek o przyznanie świadczenia przedemerytalnego.</p> <p>Sąd Okręgowy ustalił również, że wnioskodawca mieszkał wraz z rodzicami do lat 90 - tych w miejscowości <span class="anon-block">Z.</span>. Jego rodzice prowadzili gospodarstwo rolne o powierzchni ok. 2 ha, hodowali świnie, kaczki, kury, konie i uprawiali rośliny, między innymi kontraktowali rzepę. Z powodu choroby ojca na gospodarstwie wraz z matką pracował głównie wnioskodawca, który pomagał w jego prowadzeniu powyżej 4 godzin dziennie i to niezależnie od pory roku. Wnioskodawca miał dwóch braci, którzy nie uczestniczyli w pracy w gospodarstwie rolnym. W latach 1969 – 1974 wnioskodawca uczył się w technikum w <span class="anon-block">K.</span>. Lekcje zaczynał o 7.30, a kończył o 13.30, przy czym dojazd do szkoły zajmował mu 1 godzinę w jedną stronę. Po powrocie ze szkoły pomagał rodzicom w gospodarstwie, natomiast uczył się głównie w pociągu i przed rozpoczęciem zajęć. Po ukończeniu szkoły średniej kontynuował naukę na <span class="anon-block">(...)</span>. W tym czasie wciąż mieszkał z rodzicami, pomagając im w prowadzeniu gospodarstwa rolnego. Ćwiczenia odbywały się do południa, zaś wykłady po południu. Wnioskodawca nie uczestniczył w wykładach, gdyż musiał wracać do domu by pomagać mamie. Studia wyższe ukończył w październiku 1978 roku, natomiast w listopadzie 1978 roku podjął pracę zawodową, nie wyprowadzając się z <span class="anon-block">Z.</span>.</p> <p>W tak ustalonym stanie faktycznym, uznając za wiarygodne zeznania wnioskodawcy oraz świadków, Sąd I instancji stwierdził, że odwołanie jest uzasadnione, gdyż wnioskodawca spełnia warunki nabycia prawa do świadczenia przedemerytalnego określone w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20041201252" title="Ustawa z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych - Dz. U. z 2004 r. Nr 120, poz. 1252 (art. 2;art. 2 ust. 1;art. 2 ust. 1 pkt. 5)">art. 2 ust.1 pkt 5 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 roku o świadczeniach przedemerytalnych</a> (Dz. U. Nr 120, poz. 1252 ze zm.) w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 10;art. 10 ust. 1;art. 10 ust. 1 pkt. 3)">art. 10 ust.1 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a> ( t.j. Dz. U. z 2009 roku Nr 153, poz. 1227 ze zm.). Zebrany w sprawie materiał dowodowy wykazał, iż do ukończenia nauki na uczelni wyższej wnioskodawca codziennie pomagał rodzicom w prowadzeniu gospodarstwa rolnego w wymiarze co najmniej 4 godzin. Naukę pobierał w <span class="anon-block">K.</span> i zaraz po szkole wracał do domu, aby pomagać rodzicom w pracach gospodarskich. Przejazd z <span class="anon-block">K.</span> do miejsca zamieszkania zajmował mu ok. 1 godziny i w konsekwencji ok. 14.30 wnioskodawca był już w domu i pozostawał do dyspozycji rodziców. Analogiczna sytuacja miała miejsce także w okresie studiów wyższych, kiedy to wnioskodawca mieszkał wraz z rodzicami i po powrocie z uczelni pomagał im w prowadzeniu gospodarstwa.</p> <p>Reasumując Sąd Okręgowy uznał, że w okresie od 1 maja 1970 roku do 1 listopada 1978 roku wnioskodawca pracował w gospodarstwie rolnym rodziców, który to okres podlega zaliczeniu do posiadanych przez niego okresów składkowych i nieskładkowych. Po uwzględnieniu tego okresu wnioskodawca legitymuje się wymaganym stażem ubezpieczeniowym w rozmiarze 40 lat okresów składkowych i nieskładkowych, co prowadzi do nabycia przez niego prawa do świadczenia przedemerytalnego od dnia 12 kwietnia 2011 roku. W związku z tym Sąd I instancji zmienił zaskarżoną decyzję organu rentowego i przyznał wnioskodawcy sporne świadczenie przedemerytalne.</p> <p>Apelację od powyższego wyroku wywiódł organ rentowy. Zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20041201252" title="Ustawa z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych - Dz. U. z 2004 r. Nr 120, poz. 1252 (art. 2;art. 2 ust. 1;art. 2 ust. 1 pkt. 5;art. 2 ust. 2;art. 7;art. 7 ust. 1)">art. 2 ust. 1 pkt 5 i ust. 2 oraz art. 7 ust. 1 ustawy z 30 kwietnia 2004 roku o świadczeniach przedemerytalnych</a>, wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania. W uzasadnieniu apelacji skarżący podniósł, iż przeprowadzone przez Sąd Okręgowy postępowanie dowodowe nie uprawniało do zastosowania <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 10)">art. 10</a> powołanej wyżej <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 ()">ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a> i uwzględnienia okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców. Wykonywana przez wnioskodawcę praca rolnicza nie podlega zaliczeniu do stażu ubezpieczeniowego, gdyż miała ona charakter dorywczy i okazjonalny i nie była pracą podstawową, stanowiącą główne źródło utrzymania rolnika i domownika. Dla rodziców wnioskodawcy gospodarstwo rolne nie stanowiło jedynego źródła utrzymania, ponieważ równocześnie pracowali zawodowo, a jeden z rodziców pobierał emeryturę. Skarżący zwrócił również uwagę na okoliczność, iż w związku z nauką, najpierw w technikum, później w szkole wyższej w latach 1970 – 1978 i dojazdami do tych szkół, wnioskodawca wracał do domu dopiero w godzinach popołudniowych. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że stale pracował w gospodarstwie rolnym rodziców. Organ rentowy zauważył ponadto, iż Sąd Okręgowy przyznając wnioskodawcy świadczenie przedemerytalne od dnia 12 kwietnia 2011 roku naruszył przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20041201252" title="Ustawa z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych - Dz. U. z 2004 r. Nr 120, poz. 1252 (art. 7;art. 7 ust. 1)">art. 7 ust.1</a> ww. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20041201252" title="Ustawa z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych - Dz. U. z 2004 r. Nr 120, poz. 1252 ()">ustawy o świadczeniach przedemerytalnych</a>, zgodnie z którym prawo do świadczenia przedemerytalnego ustala się na wniosek osoby zainteresowanej od następnego dnia po dniu złożenia wniosku tj. od 13 kwietnia 2011 roku.</p> <p>W odpowiedzi na apelację organu rentowego wnioskodawca wniósł o jej oddalenie.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny rozważył, co następuje. </strong> </p> <p>Apelacja organu rentowego okazała się zasadna.</p> <p>Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie było prawo wnioskodawcy do świadczenia przedemerytalnego, co było uzależnione od wyjaśnienia kwestii, czy okres pracy w gospodarstwie rolnym rodziców od 1 maja 1970 roku do 1 listopada 1978 roku może zostać zaliczony do jego stażu ubezpieczeniowego w zakresie niezbędnym do uzupełnienia posiadanych przez niego okresów składkowych i nieskładkowych.</p> <p>Na gruncie regulacji <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 10;art. 10 ust. 1;art. 10 ust. 1 pkt. 3)">art. 10 ust. 1 pkt 3</a> powołanej wyżej <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 ()">ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a> w orzecznictwie Sądu Najwyższego prezentowane jest jednolite stanowisko, iż przy ustalaniu prawa do emerytury (co należy odnosić także do świadczenia przedemerytalnego) uwzględnia się okresy pracy w gospodarstwie rolnym świadczonej w wymiarze co najmniej połowy pełnego wymiaru czasu pracy, natomiast wykonywanie w gospodarstwie rolnym prac o charakterze dorywczym, okazjonalnie i w wymiarze niższym od połowy pełnego wymiaru czasu pracy, nie może być traktowane jako okres składkowy w rozumieniu tego przepisu (por. wyrok SN z dnia 7 listopada 1997 r., II UKN 318/97 , OSNAPiUS 1998/16/491, wyrok SN z dnia 13 listopada 1998r., II UKN 299/98, OSNAPiUS 1999/24/799, wyrok SN z dnia 18 marca 1999r., II UKN 528/98, OSNP 2000/10/399 oraz wyrok SN z dnia 10 maja 2000r., II UKN 535/99, OSNP 2001/21/650 oraz wyrok SN z dnia 19 grudnia 2000r., II UKN 155/05, OSNP 2002/16/394). Doraźna pomoc w wykonywaniu prac rolniczych, zwyczajowo świadczona przez dzieci jako członków rodziny rolnika, nie stanowi bowiem stałej pracy w gospodarstwie rolnym zaliczanej do stażu ubezpieczeniowego. Obowiązujące przepisy nie wymagają, aby praca ta stanowiła jedyne lub główne źródło utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny, niemniej jednak praca w gospodarstwie rolnym rodziców musi być pracą stałą, mającą istotne znaczenie dla prowadzonej w tym gospodarstwie działalności rolniczej. Ponadto wnioskodawca musi mieć realną możliwość codziennego wykonywania prac związanych z prowadzeniem tego gospodarstwa, co niewątpliwie utrudnia równoczesne uczęszczanie do szkoły położonej w miejscowości odległej od miejsca położenia gruntów rolnych.</p> <p>Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy – zdaniem Sądu Apelacyjnego – nie daje podstaw do przyjęcia, iż w spornym okresie wnioskodawca stale, w rozmiarze nie mniejszym niż 4 godziny dziennie świadczył pracę w gospodarstwie rolnym rodziców. Zeznania świadków przesłuchanych w toku postępowania pierwszoinstancyjnego nie pozwalają na poczynienie jednoznacznych i stanowczych ustaleń w tej materii. W pierwszym rzędzie warto odnotować, iż świadek <span class="anon-block">S. D.</span> jest kuzynem wnioskodawcy, który obecnie nieodpłatnie użytkuje przekazane mu przez matkę wnioskodawcy grunty rolne. Przy ocenie wiarygodności jego zeznań należy zatem zachować szczególną ostrożność. Po drugie relacje świadków złożone w postępowaniu sądowym nie odpowiadają treści ich zeznań z postępowania toczącego się przed organem rentowym. W zeznaniach spisanych w Urzędzie Miejskim w <span class="anon-block">S.</span> <span class="anon-block">S. D.</span> stwierdził, że praca w gospodarstwie rolnym rodziców zajmowała wnioskodawcy około 5 godzin dziennie, świadek <span class="anon-block">S. S.</span> podał, że zajmowała ona 4 – 5 godzin dziennie, natomiast słuchani na etapie postępowania przed Sądem I instancji nie potwierdzili poprzednio złożonych oświadczeń. Świadek <span class="anon-block">S. S.</span> stwierdził, iż gospodarstwem rolnym zajmowała się cała rodzina wnioskodawcy, nie znał jednak szczegółów dotyczących podziału związanych z tym obowiązków, ani też nie umiał określić, ile czasu wnioskodawca codziennie poświęcał na pracę rolniczą (zeznania świadka k 33 a.s.). Świadek <span class="anon-block">S. D.</span> przesłuchiwany na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2012 roku również nie potrafił podać ile godzin w ciągu dnia wnioskodawca pracował w gospodarstwie rolnym rodziców (zeznania świadka k 32 a.s.). Na podstawie tego rodzaju depozycji - wbrew wywodom Sądu I instancji – nie można przyjąć, iż wnioskodawca stale świadczył pracę w gospodarstwie rolnym w wymiarze co najmniej 4 godzin dziennie. Przeciwko wyprowadzeniu takiego wniosku przemawia ponadto fakt, iż w spornym okresie czasu tj. w latach 1970 – 1978 wnioskodawca kontynuował edukację i był obciążony związanymi z tym obowiązkami szkolnymi. W początkowym okresie uczęszczał do szkoły średniej, a następnie kontynuował naukę w ramach studiów wyższych, przy czym zarówno szkoła średnia, jak i uczelnia wyższa znajdowały się w <span class="anon-block">K.</span> w odległości około 32 kilometrów od miejsca położenia nieruchomości rolnej. Konieczność codziennego dojazdu do ww. placówek dydaktycznych stanowiła dodatkowe obciążenie i z pewnością wydłużała czas dotarcia z miejsca zamieszkania do szkoły i z powrotem. Sąd I instancji ustalił, iż dojazd do szkoły zajmował wnioskodawcy 1 godzinę w jedną stronę. Prawidłowość tych ustaleń budzi wątpliwości, gdyż sąd nie wyjaśnił kwestii dotyczącej sposobu pokonywania przez wnioskodawcę drogi do szkoły, w tym odległości z domu do stacji PKP, trasy i czasu przejazdu oraz środka lokomocji, przy użyciu którego wnioskodawca dojeżdżał z dworca do szkoły średniej, której siedziba mieściła się przy <span class="anon-block">ulicy (...)</span>, a zatem w pewnym oddaleniu od centrum <span class="anon-block">K.</span>. W świetle zasad wiedzy powszechnej i doświadczenia życiowego należy uznać, iż uczęszczanie do szkoły średniej oraz uczelni wyższej, oddalonych od miejsca położenia gruntów rolnych, uniemożliwiało wnioskodawcy codzienne wykonywanie pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w rozmiarze 4 godzin. Okoliczności rozpatrywanej sprawy nie wskazują także na to, iż bez codziennego udziału wnioskodawcy w pracach rolniczych w ww. rozmiarze prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa byłoby zagrożone, zwłaszcza zważywszy na obszar użytków rolnych (około 2 ha) oraz rodzaj i rozmiar wykonywanej na nich działalności rolniczej (uprawa rzepy, hodowla zwierząt). Matka wnioskodawcy była zatrudniona w systemie pracy zmianowej - dwunastogodzinnej, co pozwalało jej na łączenie pracy zawodowej z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Przy lżejszych pracach mogła liczyć na pomoc męża, który z uwagi na stan zdrowia nie wykonywał jedynie ciężkich prac fizycznych. Świadkowie potwierdzili, iż gospodarstwem zajmowała się cała rodzina, a ojciec wnioskodawcy doglądał konia.</p> <p>Podsumowując Sąd Apelacyjny stwierdził, iż podejmowane przez wnioskodawcę prace rolnicze stanowiły jedynie pomoc w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, jaką dzieci rolników zwyczajowo świadczyły na gruntach rolnych rodziców. Sąd II instancji ma na uwadze okoliczność, iż w pewnych okresach rozmiar powierzonych wnioskodawcy obowiązków ulegał zwiększeniu, niemniej jednak pamiętać trzeba, że sezonowym pracom rolniczym nie można przypisać cechy stałości wymaganej do uwzględnienia okresu pracy w gospodarstwie rolnym do stażu emerytalnego. Okres pracy w gospodarstwie rolnym rodziców od 1 maja 1970 roku do 1 listopada 1978 roku nie może zostać zaliczony do stażu ubezpieczeniowego wnioskodawcy. Odmienne stanowisko Sądu Okręgowego jest nieuzasadnione. Ponadto zauważyć trzeba, iż okres studiów wyższych - pokrywający się częściowo z okresem pracy w gospodarstwie rolnym rodziców - został uwzględniony przy ustalaniu stażu emerytalnego wnioskodawcy jako okres nieskładkowy, co czyni zbędnym rozważanie kwestii zaliczenia tego okresu jako okresu pracy w gospodarstwie rolnym, który stanowi jedynie okres uzupełniający.</p> <p>W związku z powyższym należy przyjąć, iż wnioskodawca nie legitymuje się 40 – letnim okresem składkowym i nieskładkowym, a tym samym nie spełnia przesłanek wymaganych do nabycia prawa do świadczenia przedemerytalnego na mocy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20041201252" title="Ustawa z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych - Dz. U. z 2004 r. Nr 120, poz. 1252 (art. 2;art. 2 ust. 1;art. 2 ust. 1 pkt. 5)">art. 2 ust.1 pkt 5</a> powołanej wyżej <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20041201252" title="Ustawa z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych - Dz. U. z 2004 r. Nr 120, poz. 1252 ()">ustawy o świadczeniach przedemerytalnych</a>. Podniesione w apelacji zarzuty zasługują na uwzględnienie. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie został poddany przez Sąd I instancji wszechstronnej analizie, co doprowadziło do wydania wadliwego rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania świadczenia przedemerytalnego.</p> <p>W tym stanie rzeczy Sąd Apelacyjny, zmieniając zaskarżony wyrok, na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 1)">art.386 § 1 kpc</a> orzekł, jak w sentencji.</p> </div>