I ACz 852/12

<p> <strong> <!-- -->Sygn. akt I ACz 852/12 </strong> </p> <div> <h2>POSTANOWIENIE</h2> <p>Dnia 5 grudnia 2012 r.</p> <p>Sąd Apelacyjny w Szczecinie Wydział I Cywilny</p> <p>w składzie następującym:</p> <p>Przewodniczący: SSA Artur Kowalewski (spr.)</p> <p>Sędziowie: SSA Marta Sawicka</p> <p>SSA Eugeniusz Skotarczak</p> <p>po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2012 r., w <span class="anon-block">S.</span>, na posiedzeniu niejawnym</p> <p>sprawy z powództwa <span class="anon-block">H. S.</span> </p> <p>przeciwko <span class="anon-block">A. K. (1)</span> oraz <span class="anon-block">K. K.</span> </p> <p>o rozwiązanie umowy dożywocia ewentualnie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym</p> <p>na skutek zażalenia pełnomocnika powódki na postanowienie Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 8 sierpnia 2012 r., sygn. akt I C 64/11</p> <p> <strong> <!-- -->postanawia: </strong> </p> <p>I.  <strong> <!-- -->zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że: </strong> </p> <p>1.  <strong> <!-- -->umorzyć postępowanie w części dotyczącej żądania rozwiązania umowy dożywocia; </strong> </p> <p>2.  <strong> <!-- -->zawiesić postępowanie w zakresie roszczenia o uzgodnienie treści <span class="anon-block">księgi wieczystej KW (...)</span>, prowadzonej przez Sąd Rejonowy Szczecin Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie z rzeczywistym stanem prawnym; </strong> </p> <p>II.  <strong> <!-- -->oddalić zażalenie w pozostałym zakresie; </strong> </p> <p>III.  <strong> <!-- -->uchylić postanowienie Sąd Okręgowego w Szczecinie z dnia 17 września 2012 r., w przedmiocie stwierdzenia niewłaściwości rzeczowej w zakresie roszczenia o uzgodnienie treści <span class="anon-block">księgi wieczystej KW (...)</span>, prowadzonej przez Sąd Rejonowy Szczecin Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie z rzeczywistym stanem prawnym i przekazania jej do rozpoznania Sądowi Rejonowemu Szczecin – Centrum w Szczecinie jako rzeczowo właściwemu; </strong> </p> <p>IV.  <strong> <!-- -->przyznać radcy prawnemu <span class="anon-block">D. M.</span> od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Szczecinie kwotę 1 800 (tysiąc osiemset) złotych powiększoną o wartość należnego podatku VAT, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu. </strong> </p> <p>SSA M. Sawicka SSA A. Kowalewski SSA E. Skotarczak </p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p> <strong> <!-- -->Sąd Okręgowy w Szczecinie, w oparciu o <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 355)">art. 355 k.c.</a>, umorzył postępowanie w sprawie z powództwa <span class="anon-block">H. S.</span> z tej przyczyny, że powódka zmarła, a roszczenia z prawa dożywocia wygasają z chwilą śmierci dożywotnika (tom II, k. 262-263). </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Na powyższe postanowienie zażalenie sformułował pełnomocnik z urzędu nieżyjącej powódki, zarzucając mu naruszenie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 174;art. 174 § 1;art. 174 § 1 pkt. 1)">art. 174 § 1 pkt. 1 k.p.c.</a> poprzez jego błędną wykładnię, wyrażającą się w przyjęciu, że brak jest podstaw do zawieszenia postępowania wszczętego za życia powódki w związku z jej śmiercią oraz naruszenie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 355;art. 355 § 2)">art. 355 § 2 k.p.c.</a> poprzez jego błędną wykładnię, wyrażającą się w przyjęciu, iż postanowienie o umorzeniu postępowania z powodu śmierci powódki może zostać wydane na posiedzeniu niejawnym. Wskazując na powyższe uchybienia wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez jego uchylenie w całości i zawieszenie toczącego się postępowania, na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 174;art. 174 § 1;art. 174 § 1 pkt. 1)">art. 174 § 1 pkt. 1 k.p.c.</a> oraz przyznanie pełnomocnikowi ustanowionemu dla powódki z urzędu, kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu w postępowaniach przed Sądem I instancji oraz przed Sądem Apelacyjnym w Szczecinie wywołanym zażaleniem powódki i zakończonym prawomocnym postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 24 listopada 2011 r. - sygn. akt I A Cz 831/11 według norm przepisanych oraz przyznanie pełnomocnikowi ustanowionemu dla powódki z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej w postępowaniu wywołanym niniejszym zażaleniem.</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->W uzasadnieniu podał, że ustalenia zawarte w zaskarżonym rozstrzygnięciu odpowiadają stanowi faktycznemu jedynie częściowo. Sąd Okręgowy pominął bowiem ewentualne żądanie pozwu polegające na ustaleniu treści księgi wieczystej w oparciu o <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19820190147" title="Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece - Dz. U. z 1982 r. Nr 19, poz. 147 (art. 10)">art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece</a>, które w razie śmierci powódki nie może ulec zawieszeniu, albowiem nie jest roszczeniem osobistym, które wygasa wraz ze śmiercią uprawnionego. Tym samym – zdaniem skarżącego, postępowanie powinno ulec zawieszeniu w całości w oparciu o <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 174;art. 174 § 1;art. 174 § 1 pkt. 1)">art. 174 § 1 pkt 1 k.p.c.</a> (tom II, k. 273-275) </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:</strong> </p> <p>Zażalenie pełnomocnika zmarłej powódki okazało się uzasadnione w części, w której zakwestionował on skuteczność umorzenia postępowania w zakresie roszczenia o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.</p> <p>Nie może budzić wątpliwości to, że roszczenie, którego podstawę stanowi dyspozycja <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19820190147" title="Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece - Dz. U. z 1982 r. Nr 19, poz. 147 (art. 10)">art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece</a>, jest roszczeniem majątkowym, które zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 922;art. 922 § 1)">art. 922 § 1 k.c.</a> podlega dziedziczeniu i jako takie – w razie śmierci powódki, przysługuje jej spadkobiercom. Do czasu zgłoszenia się następców prawnych zmarłej postępowanie ulega zawieszeniu z urzędu w oparciu o <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 174;art. 174 § 1;art. 174 § 1 pkt. 1)">art. 174 § 1 pkt 1 k.p.c.</a> Zawieszenie ma skutek od chwili śmierci powódki, a orzeczenia wydane po tym zdarzeniu sąd uchyla z urzędu (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 174;art. 174 § 2)">art. 174 § 2 k.p.c.</a>).</p> <p>Specyfika niniejszego postępowania, której w sposób wystarczający nie uwypukla skarżący, polega na skoncentrowaniu w jednym postępowaniu dwóch – subsydiarnie określonych roszczeń, rodzajowo odmiennych, wywołujących różne skutki w razie śmierci zgłaszającego je strony. Rację ma Sąd Okręgowy, czego pełnomocnik powódki nie kwestionuje, że roszczenie z umowy dożywocia z uwagi na osobisty charakter nie podlega dziedziczeniu, a wygasa, tamując możliwość dalszego prowadzenia sprawy z udziałem następców prawnych powoda. W tym zatem stanie sprawy zawieszenie postępowania w części dotyczącej dożywocia – jak domaga się skarżący, pozbawione byłoby zarówno podstaw prawnych jak i racjonalnego uzasadnienia. Umorzenie postępowania w tej części było zatem prawidłową czynnością Sądu Okręgowego, niezależnie od omyłkowo wskazanej podstawy prawnej (zamiast <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 355)">art. 355 k.p.c.</a> wskazano 355 <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ()">k.c.</a>) takiego rozstrzygnięcia. Reasumując, w oparciu o <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 397;art. 397 § 2)">art. 397 § 2 k.p.c.</a>, zażalenie należało oddalić w części zawierającej wniosek o zawieszenie postępowania w przedmiocie roszczenia z umowy dożywocia, o czym orzeczono w punkcie II sentencji orzeczenia.</p> <p>Orzeczenie to obejmuje również te wnioski zażalenia, w których pełnomocnik powódki domagał się przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu. Ma ono wszakże wyłącznie wymiar formalny, czyniąc zadość obowiązkowi wydanie orzeczenia w pełnych granicach środka odwoławczego, według stanu rzeczy z chwili orzekania. Dostrzec bowiem należy, iż o żądaniu tym Sąd Okręgowy orzekł postanowieniem z dnia 2 października 2012 r., którym dokonał uzupełnienia zaskarżonego orzeczenia.</p> <p>Natomiast istotnym uchybieniem Sądu I instancji – i tu należy przyznać rację skarżącemu, mającym wpływ na treść zaskarżonego postanowienia, było pominięcie roszczenia ewentualnego o uzgodnienie treści księgi wieczystej. Roszczenie to, z natury majątkowe, otwiera drogę do prowadzenia procesu z udziałem następców prawnych zmarłej i obliguje Sąd orzekający, stosownie do <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 174;art. 174 § 1;art. 174 § 1 pkt. 1)">art. 174 § 1 pkt 1 k.p.c.</a>, do zawieszenia postępowania do czasu zgłoszenia się spadkobierców zmarłej. Jako, że Sąd Okręgowy w całości postępowanie umorzył należało - w oparciu o <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 1)">art. 386 § 1 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 397;art. 397 § 2)">art. 397 § 2 k.p.c.</a> - rozstrzygnięcie zmienić w ten sposób, że na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 355;art. 355 § 1)">art. 355 § 1 k.p.c.</a> umorzyć postępowanie co do roszczenia z umowy dożywocia i na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 174;art. 174 § 1;art. 174 § 1 pkt. 1)">art. 174 § 1 pkt 1 k.p.c.</a>, zawiesić postępowanie co do roszczenia o uzgodnienie treści księgi wieczystej. O powyższym rozstrzygnięto w punkcie I sentencji orzeczenia.</p> <p>Jak wyżej wskazano, zawieszenie postępowania wywołuje skutek od chwili śmierci strony (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 174;art. 174 § 2)">art. 174 § 2 k.p.c.</a>), co tym samym obligowało sąd odwoławczy do uchylenia wydanego przez Sąd Okręgowy w dniu 17 września 2012 r. postanowienia w przedmiocie stwierdzenia swojej niewłaściwości rzeczowej i przekazania sprawy o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym sądowi właściwemu (k. 283 – 284). O nie dopuszczalności jego wydania wprost przesądza dyspozycja <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 179;art. 179 § 3)">art. 179 § 3 k.p.c.</a>, wedle której w okresie zawieszenia dokonywane mogą być przez sąd wyłącznie czynności mające na celu podjęcie postępowania albo zabezpieczenia powództwa lub dowodu. Nie jest przy tym tak, jak wskazuje Sąd Okręgowy w jego uzasadnieniu, jakoby potrzeba jego wydania zaktualizowała się dopiero po wydaniu zaskarżonego postanowienia. Jego treść nie pozostawia bowiem wątpliwości co do tego, że zostało nim umorzone całe postępowanie w sprawie, a zatem także to, które dotyczyło roszczenia ewentualnego. Bez jego uprzedniego wzruszenia, zważywszy na związanie sądu treścią wydane przez siebie postanowienia (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 358)">art. 358 k.p.c.</a>), dokonanie tego rodzaju czynności procesowej było co do zasady niedopuszczalne.</p> <p>Dla wyczerpania całości argumentacji wskazać należy, iż naruszenie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 355;art. 355 § 2)">art. 355 § 2 k.p.c.</a> przejawiające się w wydaniu zaskarżonego postanowienia na posiedzeniu niejawnym, nie wpłynęło na treść kwestionowanego rozstrzygnięcia. W sytuacji zatem, w której skuteczność zarzutów formalnych uzależniona jest od wpływu stwierdzonego naruszenia prawa procesowego na treść zaskarżonego orzeczenia (za wyjątkiem przypadku nieważności postępowania, co w niniejszej sprawie niewątpliwie nie miało miejsca), kwestia ta nie miała dla kierunku rozstrzygnięcia sądu odwoławczego istotnego znaczenia. Symptomatyczne jest przy tym, że sam pełnomocnik powódki takiego związku również nie dostrzegł.</p> <p>O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono w oparciu o <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 1;art. 98 § 2)">art. 98 § 1 i 2 k.p.c.</a> w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 108;art. 108 § 1)">art. 108 § 1 k.p.c.</a>, określając wysokość wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu w oparciu o <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98 § 2;art. 98 § 2 ust. 1;art. 98 § 2 ust. 3;art. 108 § 3;art. 108 § 3 ust. 1;art. 108 § 6;art. 108 § 6 pkt. 6)">§ 2 ust. 1 i 3, § 3 ust. 1 oraz § 6 pkt 6</a> w związku z art. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20021631349" title="Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu - Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1349 (§ 12;§ 12 pkt. 2;§ 12 ust. 2)">§ 12 pkt 2 ust 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu</a>.</p> <p>SSA M. Sawicka SSA A. Kowalewski SSA E. Skotarczak </p> </div>