III AUa 910/12

<p> <strong> <!-- -->Sygn. akt III AUa 910/12</strong> </p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia 6 grudnia 2012 r.</p> <p>Sąd Apelacyjny w Krakowie III Wydział Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych</p> <p>w składzie:</p> <table> <colgroup> <col width="221"/> <col width="400"/> </colgroup> <tr> <td> <p>Przewodniczący:</p> </td> <td> <p>SSA Krystian Serzysko</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Sędziowie:</p> </td> <td> <p>SSA Agata Pyjas - Luty</p> <p>SSA Halina Gajdzińska (spr.)</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Protokolant:</p> </td> <td> <p>st.sekr.sądowy Monika Ziarko</p> </td> </tr> </table> <p>po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2012 r. w Krakowie</p> <p>sprawy z wniosku <strong> <!-- --> <span class="anon-block">J. S.</span> </strong> </p> <p>przeciwko <strong> <!-- --> Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w <span class="anon-block">K.</span> </strong> </p> <p>przy udziale zainteresowanego <strong> <!-- --> <span class="anon-block">W. R.</span>– F.H. <span class="anon-block">(...)</span> w <span class="anon-block">K.</span> </strong> </p> <p>o ustalenie istnienia obowiązku ubezpieczenia</p> <p>na skutek apelacji organu rentowego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału</p> <p>w <span class="anon-block">K.</span> </p> <p>od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie Wydziału VII Ubezpieczeń Społecznych</p> <p>z dnia 29 marca 2012 r. sygn. akt VII U 1069/11</p> <p> <strong> <!-- -->o d d a l a apelację.</strong> </p> <p>Sygn. akt III AUa 910/12</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Wyrokiem z dnia 29 marca 2012 r. Sąd Okręgowy w Krakowie zmienił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w <span class="anon-block">K.</span> z dnia 18 maja 2011 r. i stwierdził, że <span class="anon-block">J. S.</span> z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę zawartej z płatnikiem <span class="anon-block">W. R.</span> podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu i rentowym, wypadkowemu, chorobowemu od dnia 20 grudnia 2010 r.</p> <p>Sąd Okręgowy ustalił, że dnia 20 grudnia 2010 r. została zawarta umowa o pracę pomiędzy FH <span class="anon-block"> (...)</span> <span class="anon-block">W. R.</span> - import, eksport art. Przemysłowych w <span class="anon-block">K.</span> a odwołującym na okres próbny 3 miesięcy, na podstawie której odwołujący wykonywał prace portiera na całym etacie za wynagrodzeniem miesięcznym 1.317 zł brutto. Pracę wykonywał co drugą noc od godz. 16 do godz. 7 rano. Przed zawarciem umowy pracował w tej firmie ponad 2 lata bez umowy o pracę. Od 25 grudnia 2010 r. przebywał na zwolnieniu lekarskim. Odwołujący został zgłoszony do ubezpieczeń społecznych.</p> <p>Sąd Okręgowy uznał, że zeznania świadka <span class="anon-block">E. S.</span> i odwołującego zasługują na wiarę, zaś rozbieżności w zeznaniach <span class="anon-block">M. S. (1)</span> przed organem rentowym nie stanowią argumentu do odmowy objęcia odwołującego ubezpieczeniami społecznymi. Dodatkowo przeprowadzenie dowodu z zeznań tego świadka okazało się niemożliwe wobec jego niestawiennictwa mimo nałożenia grzywny. W wyroku z dnia 18 października 2005 r., sygn. II UK 43/05 Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że cel zawarcia umowy o pracę w postaci osiągnięcia świadczeń z ubezpieczenia społecznego, nie jest sprzeczny z ustawą, ale nie może oznaczać akceptacji dla nagannych i nieobojętnych społecznie zachowań oraz korzystania ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych przy zawarciu umowy o pracę na krótki okres przez zajściem zdarzenia rodzącego uprawnienie do świadczenia i ustaleniu wysokiego wynagrodzenia w celu uzyskania świadczeń obliczonych od tej podstawy. Taka umowa o pracę jest nieważna jako sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. W niniejszej sprawie umowa o pracę nie była czynnością pozorną lecz potwierdzeniem zatrudnienia, przy czym nie należało do tego postępowania ustalenie, czy we wcześniejszym okresie odwołujący winien podlegać ubezpieczeniom i za jaki okres pracodawca zalegał z zapłatą składek. Odwołujący był pracownikiem zatrudnionym na podstawie umowy o pracę, ponieważ faktycznie świadczył pracę na rzecz FH <span class="anon-block"> (...)</span> <span class="anon-block">W. R.</span>, a pracodawca pracę tą przyjmował. Podpisywanie list obecności świadczy o podporządkowaniu pracodawcy ( <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 (art. 22;art. 22 § 1 k)">art. 22 § 1 k</a>.p). Zgodnie zatem z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 (art. 6;art. 6 ust. 1;art. 6 ust. 1 pkt. 1)">art. 6 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych</a> (Dz.U nr 137 poz. 887 ze zm.) odwołujący podlegał ubezpieczeniom społecznym. W tym stanie sprawy Sąd orzekł na zasadzie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 477(14);art. 477(14) § 2)">art. 477^{<!-- -->14}§ 2 k.p.c.</a> </p> <p> <strong> <!-- -->Apelację</strong> od powyższego wyroku wywiódł organ rentowy, zarzucając naruszenie prawa materialnego przez niezastosowanie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 83;art. 83 § 1)">art. 83 § 1 k.c.</a>, sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zgromadzonego w sprawie materiału, polegającą na błędnym ustaleniu, że przedmiotowa umowa o pracę miała charakter pisemnego potwierdzenia umowy ustnej oraz uchybienia procesowe mające wpływ na wynik sprawy, polegające na naruszeniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233)">art. 233 k.p.c.</a>, poprzez nierozważenie wszechstronnie zebranego materiału oraz ocenienie go niezgodnie z zasadami doświadczenia życiowego i logiki. Zarzucając powyższe, wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania oraz zasądzenie kosztów postępowania za obydwie instancje.</p> <p>W ocenie skarżącego sprzeczne z treścią zebranego w sprawie materiału jest ustalenie Sądu pierwszej instancji, że przedmiotowa umowa o pracę miała charakter pisemnego potwierdzenia umowy ustnej. Gdyby tak było, to w pisemnej umowie potwierdzono by datę faktycznego zawarcia umowy ustnej, a nie 20 grudnia 2010 r., a umowa ustna od daty zawarcia miałaby takie same konsekwencje dla pracownika, jak umowa pisemna, w tym w kwestii zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych. Zaskarżony wyrok narusza <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 83;art. 83 § 1)">art. 83 § 1 k.c.</a>, gdyż przedmiotowa umowa została zawarta dla pozoru nawiązania stosunku pracy dla uzyskania ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego po tym, jak odwołujący się rozchorował. Nie zawarł tej umowy po to, by podlegać ubezpieczeniu społecznemu i zdrowotnemu na wypadek zaistnienia sytuacji, w której będzie musiał z tych świadczeń skorzystać, lecz najpierw zaszła konieczność skorzystania ze świadczeń, a potem została zawarta umowa, co stanowi naganne i nieobojętne społecznie zachowanie, które krytykuje Sąd Najwyższy w wyroku powołanym w uzasadnieniu. Nadto zaskarżony wyrok narusza <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 k.p.c.</a>, gdyż Sąd nie rozważył zebranego w sprawie materiału dowodowego wszechstronnie. Po pierwsze, nie uwzględnił sprzeczności w materiale dowodowym. Zainteresowany w piśmie z 22 marca 2011 r. oświadczył, że odwołujący w okresie od 20 do 24 grudnia 2010 r. nie świadczył pracy (nieobecność nieusprawiedliwiona), lecz wydał zaświadczenie o odbyciu szkolenia BHP w dniu 20 grudnia 2010 r. Podał również, że odwołujący nie otrzymał wynagrodzenia za te dni, przeciwnie niż zeznawała <span class="anon-block">E. S.</span>. Rażąco niespójne są również zeznania tego świadka i <span class="anon-block">M. S. (1)</span> w kwestii dni i godzin świadczenia pracy przez odwołującego. Za miesiące: 12.2010 r., 1.2011 r. i 2.2011 r. zainteresowany złożył w organie rentowym dokumenty rozliczeniowe ZUS RCA, wykazując podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w wysokości 0, co oznacza, że wnioskodawca nie otrzymywał żadnego wynagrodzenia. W dniu 5 maja 2011 r. zainteresowany złożył za wnioskodawcę korekty miesięcznych raportów rozliczeniowych ZUS RCA za ww. miesiące, wykazując w styczniu 2011 r. podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w wysokości 283,30 zł. Po drugie, Sąd Okręgowy oparł rozstrzygniecie na niewiarygodnym i okrojonym materiale dowodowym. Sąd nie ujawnił zeznań świadka <span class="anon-block">E. S.</span> i nie wiadomo, z jakich powodów dał im wiarę, skoro były rażąco sprzeczne z innymi dowodami oraz pochodziły od żony odwołującego. Niezgodnie z zasadą wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego ocenił Sąd Okręgowy niestawienie się <span class="anon-block">M. S. (1)</span> w charakterze świadka. Powinno ono być ocenione negatywnie dla odwołującego dlatego, że nie padły zeznania potwierdzające jego wersję oraz dlatego, że determinacja świadka w niestawianiu się do sądu świadczy o tym, że zeznawał nieprawdę. Tak samo należało ocenić nieprzedstawienia przez odwołującego żadnych innych dowodów wykonywania pracy. Sąd naruszył granice swobodnej oceny dowodów, wyciągając z zebranego materiału dowodowego wnioski sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego i logicznego myślenia, gdyż nietypowe jest zawarcie umowy o pracę w środku miesiąca, co powinno prowadzić do wniosku, że umowa została sporządzona po zachorowaniu przez odwołującego. Również post factum, bo 28 grudnia 2010 r. został on zgłoszony do ubezpieczenia.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:</strong> </p> <p>Apelacja nie zawiera uzasadnionych zarzutów.</p> <p>Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się do kwestii istnienia lub braku istnienia po stronie odwołującego tytułu obowiązkowych ubezpieczeń zarówno emerytalnego i rentowych na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 (art. 6;art. 6 ust. 1)">art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych</a> (tekst jedn. Dz.U z 2009 r., nr 205, poz. 1585 z późn. zm.) jak i chorobowego na podstawie art. 11 ust. 1 tej ustawy oraz wypadkowego na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy. Tytułem tym jest między innymi posiadanie statusu pracownika, którym jest zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy osoba pozostająca w stosunku pracy.</p> <p>Dla rozstrzygnięcia tej kwestii zasadnicze znaczenie ma zatem ustalenie, czy odwołujący rzeczywiście pozostawał w stosunku pracy z zainteresowanym czy też zawarli oni umowę jedynie dla pozoru, a więc nieważną w świetle <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 83;art. 83 § 1)">art. 83 § 1 k.c.</a> </p> <p>Definicja stosunku pracy została zawarta w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19740240141" title="Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz. U. z 1974 r. Nr 24, poz. 141 (art. 22;art. 22 § 1)">art. 22 § 1 k.p.</a> W jego świetle, nawiązując stosunek pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz i pod kierownictwem pracodawcy oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę. Stosownie do utrwalonego w tym zakresie orzecznictwa Sądu Najwyższego, konstytutywne cechy stosunku pracy odróżniające go od innych stosunków prawnych stanowią: dobrowolność, osobiste świadczenie pracy w sposób ciągły, podporządkowanie i wykonywanie pracy na rzecz pracodawcy ponoszącego ryzyko związane z zatrudnieniem i odpłatny charakter zatrudnienia (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 23 października 2006 r. I PK 113/06 Prawo Pracy 2007/1/35, z dnia 9 stycznia 2001 r. I PKN 872/00, z dnia 11 września 1997 r. II UKN 232/97 OSNAPiUS 1998/13/407 oraz z dnia 28 października 1998 r. I PKN 416/98 OSNAPiUS 1999/24/775).</p> <p>Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że do elementów przedmiotowo istotnych (<em> <!-- -->essentialia negotii</em>) umowy o pracę nie są zaliczane pisemność umowy ani też przystąpienie do ubezpieczenia i opłacanie składki. Potwierdzenie tego stanowiska można odnaleźć w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2009 r., I UK 21/09 (Monitor Prawa Pracy 2010/2/99), w którym podkreślono, iż o tym, czy strony istotnie nawiązały stosunek pracy stanowiący tytuł ubezpieczeń społecznych, nie decyduje samo formalne zawarcie umowy o pracę, przystąpienie do ubezpieczenia i opłacanie składki, ale faktyczne, rzeczywiste realizowanie elementów charakterystycznych dla stosunku pracy wynikających z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19740240141" title="Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz. U. z 1974 r. Nr 24, poz. 141 (art. 22;art. 22 § 1)">art. 22 § 1 k.p.</a> Podobnie w wyroku z dnia 10 lutego 2006 r., I UK 186/05 Sąd Najwyższy stwierdził, że podleganie ubezpieczeniu społecznemu wynika z faktycznego zatrudnienia, a nie z samego faktu zawarcia umowy o pracę.</p> <p>W ocenie Sądu Apelacyjnego w ustalonym stanie faktycznym nie było wątpliwości, że między odwołującym a zainteresowanym istniał stosunek pracy. Co prawda zeznania świadków przesłuchanych przed organem rentowym oraz przed Sądem pierwszej instancji, a także odwołującego nie są spójne ze sobą i budzą wątpliwości, jednak może to być wyjaśnione faktem, iż świadkowie ci odnoszą się do dwóch różnych umów o pracę – umowy ustnej oraz umowy pisemnej, a ponadto chęcią ukrycia okoliczności zatrudniania odwołującego bez dopełnienia odpowiednich obowiązków nałożonych ustawą. Z zeznań tych wynika jednak niezbicie, iż odwołujący był zatrudniony u zainteresowanego od ok. 2 lat przed podpisaniem umowy z dnia 20 grudnia 2010 r. Poza zeznaniami odwołującego i jego żony świadczy o tym okoliczność, że zainteresowany i świadek <span class="anon-block">M. S. (2)</span> (w wyjaśnieniach przed organem rentowym) potwierdzili fakt jego zatrudnienia.</p> <p>Przyjąć zatem należy, iż odwołujący był zatrudniony przez zainteresowanego (wcześniej niż wynika to z pisemnej umowy), a łączący ich stosunek prawny nosi wszystkie cechy stosunku pracy, bowiem na jego podstawie odwołujący świadczył pracę w miejscu i czasie wyznaczonym przez zainteresowanego oraz za wynagrodzeniem. Jednocześnie na ważność umowy o pracę nie wpływa niewywiązanie się przez pracodawcę z jego ustawowych obowiązków, takich jak potwierdzenie umowy w formie pisemnej w ciągu 7 dni od jej zawarcia czy zgłoszenie pracownika do ubezpieczeń społecznych. Są to bowiem jedynie obowiązki, które wynikają z faktu zawarcia umowy, a nie takie, które przesądzają o jej istnieniu.</p> <p>Z kolei umowa z dnia 20 grudnia 2010 r. nie może być traktowana inaczej, jak tylko pisemne potwierdzenie istniejącego stosunku pracy, gdyż nie kreowała nowego zobowiązania, a miała służyć wyłącznie zgłoszeniu odwołującego do ubezpieczeń społecznych. Nie ma przy tym żadnego znaczenia, kiedy faktycznie została podpisana przez strony.</p> <p>Z tych względów skoro wnioskodawca posiada status pracownika, to z mocy prawa podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, to jest emerytalnemu i rentowym, chorobowemu i wypadkowemu na mocy art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1 ustawy emerytalno - rentowej.</p> <p>Mając powyższe na uwadze, Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji wyroku na zasadzie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a> </p> </div>