III AUa 587/12

<p>Sygn. akt III AUa 587/12</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia 13 grudnia 2012 r.</p> <p>Sąd Apelacyjny w Szczecinie - Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych</p> <p>w składzie:</p> <table> <colgroup> <col width="219"/> <col width="398"/> </colgroup> <tr> <td> <p>Przewodniczący:</p> </td> <td> <p>SSA Jolanta Hawryszko</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Sędziowie:</p> </td> <td> <p>SSA Barbara Białecka</p> <p>SSA Romana Mrotek (spr.)</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Protokolant:</p> </td> <td> <p>St. sekr. sąd. Edyta Rakowska</p> </td> </tr> </table> <p>po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2012 r. w Szczecinie</p> <p>sprawy <span class="anon-block">S. S.</span> </p> <p>przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w <span class="anon-block">K.</span> </p> <p>o rentę rodzinną</p> <p>na skutek apelacji organu rentowego</p> <p>od wyroku Sądu Okręgowego w Koszalinie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych</p> <p>z dnia 31 maja 2012 r. sygn. akt IV U 435/12</p> <p>oddala apelację.</p> <p> <strong> <!-- --> <em> <!-- -->Sygn. akt III AUa 587/12</em> </strong> </p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w <span class="anon-block">K.</span> decyzją z 08.02.2012 r. odmówił ubezpieczonej <span class="anon-block">S. S.</span> prawa do renty rodzinnej po zmarłej w dniu 05.06.2011 r. matce <span class="anon-block">I. S.</span>, ponieważ nie spełniała ona warunków nabycia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, gdyż w dziesięcioleciu przed dniem zgonu nie posiadała okresu składkowego i nieskładkowego wynoszącego łącznie co najmniej 5 lat. Ponadto zgon nastąpił później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania okresu zatrudnienia.</p> <p>Ubezpieczona <span class="anon-block">S. S.</span> odwołała się od wydanej decyzji, wnosząc jednocześnie o przyznanie jej prawa do renty rodzinnej i podnosząc, że jej matka <span class="anon-block">I. S.</span> miała staż pracy wynoszący 22 lata 5 miesięcy i 16 dni.</p> <p>Organ rentowy w odpowiedzi na odwołania wniósł o jego oddalenie.</p> <p>Sąd Okręgowy w Koszalinie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 31 maja 2012 r., sygn. akt IV U 435/11 zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał ubezpieczonej <span class="anon-block">S. S.</span> prawo do renty rodzinnej poczynając od 1 lutego 2012 r.</p> <p>W ustaleniach faktycznych sąd I instancji podał, iż <span class="anon-block">I. S.</span> zmarła dnia 05.06.2011 r., była uprawniona do renty socjalnej. Dnia 13.02.2012r. wpłynął do organu rentowego wniosek o przyznanie prawa do renty rodzinnej dziecku <span class="anon-block">I. S.</span> - <span class="anon-block">S. S.</span> </p> <p> <span class="anon-block">I. S.</span> posiadała okres składkowy i nieskładkowy w łącznym rozmiarze 22 lata 5 miesięcy i 16 dni.</p> <p> <span class="anon-block">S. S.</span> jest uczennicą Liceum Ogólnokształcącego.</p> <p>W oparciu o tak ustalony stan faktyczny Sąd Okręgowy uznał, iż odwołanie jest zasadne. Uzasadniając powyższe wskazał, iż zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 65;art. 65 ust. 1;art. 65 ust. 2)">art. 65 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a> (t. jedn. Dz. U. z 2009r. nr 153, poz. 1227 ze zm.) renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy lub spełniała warunki wymagane do uzyskania jednego z tych świadczeń. Przy ocenie prawa do renty przyjmuje się, że osoba zmarła była całkowicie niezdolna do pracy.</p> <p>W myśl art. 67 ust. 1 pkt 1 w/w ustawy do renty rodzinnej uprawnione są m.in. dzieci własne spełniające warunki określone w art. 68-71.</p> <p>Zgodnie z art. 68 ust. 1 ustawy dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione mają prawo do renty rodzinnej:</p> <p>1)  do ukończenia 16 lat;</p> <p>2. do ukończenia nauki w szkole, jeżeli przekroczyły 16 lat życia, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia 25 lat życia, albo</p> <p>3) bez względu na wiek, jeżeli stały się całkowicie niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolne do pracy w okresie, o którym mowa w pkt 1 lub 2.</p> <p>Dalej sąd pierwszej instancji wskazał, iż poza sporem pozostaje fakt, że <span class="anon-block">I. S.</span> w chwili śmierci nie miała ustalonego prawa do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy. Nie spełniała też warunków wymaganych do uzyskania prawa do emerytury. Należało zatem ocenić, czy z uwagi na przyjmowaną całkowitą niezdolność do pracy i posiadany okres składkowy i nieskładkowy w łącznym rozmiarze przekraczającym 20 lat już z tego względu spełniała warunki nabycia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy określone w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 57;art. 57 ust. 2)">art. 57 ust.2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a> czy też dodatkowo istnieje konieczność posiadania przez nią przewidzianego w art. 58 ust.2 ustawy pięcioletniego okresu składkowego i nieskładkowego przypadającego w ciągu ostatniego 10-lecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy.</p> <p>Zgodnie z art. 57 ust. 1 ustawy renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje pracownikowi, który spełnił łącznie następujące warunki:</p> <p>1)  jest niezdolny do pracy,</p> <p>2)  ma wymagany okres składkowy i nieskładkowy,</p> <p>3)  niezdolność do pracy powstała w okresach, o których mowa w art.6 ust. 1 pkt 1 i 2, pkt 3 lit b/, pkt 4,6,7 i 9, ust.2 pkt 1, 3-8 i 9 lit a/, pkt 10 lit a/, pkt. 11-12, 13 lit a/, pkt 14 lit a i pkt 15-17 oraz art.7 pkt 1-4, 5 lit a/, pkt 6 i 12 albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów.</p> <p>W myśl, art. 57 ust. 2 ustawy przepisu ust. 1 pkt 3 nie stosuje się do ubezpieczonego, który udowodnił okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet lub 25 lat dla mężczyzn oraz jest całkowicie niezdolny do pracy.</p> <p>W uchwale 7 sędziów z dnia 23.03.2006r. IUZP 5/05 (M.P.Pr 2006/8/442) Sąd Najwyższy stwierdził, że renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który udowodnił okres składkowy i nieskładkowy, wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiety lub 25 lat dla mężczyzny, oraz jest całkowicie niezdolny do pracy (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 57;art. 57 ust. 2)">art.57 ust.2 ustawy z dnia 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a>), bez potrzeby wykazywania przewidzianego w art. 58 ust.2 ustawy pięcioletniego okresu składkowego i nieskładkowego przypadającego w ciągu ostatniego 10-lecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy. W uzasadnieniu uchwały Sąd Najwyższy wskazał, że po nowelizacji art. 57 ustawy przepis ten składa się z dwu części nie tylko w znaczeniu formalnym - ust. 1 i 2 ale również merytorycznym. Ustęp 1 określa dotychczasowe przesłanki nabycia prawa do renty. Ustęp 2 stanowi, że przepisu ust. 1 pkt 3 tj. określającego czas powstania niezdolności do pracy, nie stosuje się do ubezpieczonego, który udowodnił okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet lub 25 lat dla mężczyzn, oraz jest całkowicie niezdolny do pracy. Koncentrując się na treści wymienionego przepisu w jego pełnym brzmieniu, należy, zdaniem Sądu Najwyższego, dojść do wniosku, że w odniesieniu do osób, o których mowa w tym przepisie, ustawodawca zrezygnował nie tylko z wymagania, aby niezdolność do pracy powstała w okresach wymienionych w ust. 1 pkt 3, ale ponadto określił w sposób szczególny okres składkowy i nieskładkowy wymagany dla nabycia przez nie prawa do renty oraz stopień niezdolności do pracy. Nie może budzić wątpliwość fakt, że określony w art.57 ust.2 minimalny okres składkowy i nieskładkowy spełnia przewidziany w ust. 1 pkt 2 warunek uzyskania prawa do renty w postaci wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego. <span class="underline"> <!-- -->Uzasadnia to wniosek, że przepis ust.2 w sposób szczególny w porównaniu z przesłankami przewidzianym w ust. 1 określa przesłanki prawa do renty.</span> Sąd Najwyższy wskazał też, <span class="underline"> <!-- -->że przepis art.58 ustawy, określający wymagany okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art.57 ust.1 pkt 2, nie odnosi się do art.57 ust.2, który samodzielnie określił minimalny okres składowy i nieskładkowy</span>.</p> <p>To stanowisko potwierdza także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24.04.2008r. sygn. akt II UK 235/07 ( LEX nr 509044), w którym Sąd Najwyższy stwierdził, że:</p> <p>1. w odniesieniu do kręgu osób, o których mowa w art. 57 ust. 2, nie znajduje zastosowania art. 58 ust. 2, który w przypadku osób w wieku powyżej 30 lat wymaga, aby pięcioletni okres zatrudnienia przypadał w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy.</p> <p>Powyższa wykładnia art. 57 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach może znaleźć zastosowanie także w odniesieniu do przesłanek uzyskania prawa do renty rodzinnej, ponieważ zgodnie z art. 65 ust. 2 tej ustawy przy ocenie prawa do renty rodzinnej przyjmuje się, że osoba zmarła była całkowicie niezdolna do pracy.</p> <p>2. Prawo do renty rodzinnej przysługuje uprawnionemu członkowi rodziny osoby, która w chwili śmierci udowodniła okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 20 lat dla kobiety oraz jest całkowicie niezdolna do pracy (art. 57 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach), bez potrzeby wykazywania przewidzianego w art. 58 ust. 2 tej ustawy pięcioletniego okresu składkowego i nieskładkowego, przypadającego w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed śmiercią tej osoby.</p> <p>Z uwagi na powyższe Sąd pierwszej instancji uznał, że zmiana treści przepisu art.58 ustawy emerytalnej z dniem 23.09.2011 r., przez dodanie ust. 4, który stanowi, że przepisu ust. 2 nie stosuje się do ubezpieczonego, który udowodnił okres składkowy, o którym mowa w art. 6 wynoszący co najmniej 25 lat dla kobiety i 30 dla mężczyzny oraz jest całkowicie niezdolny do pracy, nie zmienia sytuacji prawnej ubezpieczonych.</p> <p>Uwzględniając powyższe Sąd Okręgowy uznał, że <span class="anon-block">I. S.</span> spełniała warunki nabycia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy określone w art.57 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS z uwagi na przyjmowaną całkowitą niezdolność do pracy i posiadany okres składkowy i nieskładkowy w łącznym rozmiarze przekraczającym 20 lat.</p> <p>W konsekwencji Sąd pierwszej instancji uznał, że córce <span class="anon-block">I. S.</span> - ubezpieczonej <span class="anon-block">S. S.</span>, którzy w chwili śmierci matki kontynuowała naukę w szkole, przysługuje prawo do renty rodzinnej na podstawie art. 65 ust. 1 i 2 w związku art. 67 ust. 1 pkt 2 i art. 68 ust. 1 ustawy emerytalnej.</p> <p>Tak argumentując, Sąd Okręgowy działając na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 477(14);art. 477(14) § 2)">art. 477^{<!-- -->14} § 2 k.p.c.</a> orzekł jak w sentencji wyroku, zaś o dacie wypłaty renty orzekł na podstawie art. 129 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.</p> <p>Od powyższego wyroku apelację złożył organ rentowy, który wydanemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, w szczególności art. 57 ust. 2 w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 65;art. 65 ust. 1;art. 65 ust. 2)">art. 65 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a> ( t. j. - Dz. U. z 2009 r. Nr 153 , poz. 1227 ) - poprzez przyznanie-zainteresowanej prawa do renty rodzinnej po zmarłej matce <span class="anon-block">I. S.</span> podczas gdy zmarła w dacie śmierci nie spełniała warunków do uzyskania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy.</p> <p>Tak podnosząc, organ rentowy wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania zainteresowanej.</p> <p> <span class="anon-block">S. S.</span> nie ustosunkowała się do apelacji organu rentowego.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny zważył co następuje:</strong> </p> <p>Apelacja organu rentowego okazała się bezzasadna.</p> <p>W ramach merytorycznej kontroli instancyjnej zaskarżonego wyroku, w ocenie Sądu Apelacyjnego zarzuty i wnioski apelacji nie znajdują oparcia w należycie zgromadzonym i ocenionym materiale dowodowym, jak też prawidłowo zastosowanej podstawie prawnej rozstrzygnięcia. Pisemne motywy zaskarżonego wyroku wskazują, że ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd pierwszej instancji nie naruszają dyspozycji norm <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 k.p.c.</a> Sąd Okręgowy dokonał trafnych ustaleń, które w całości podziela Sąd Apelacyjny. W oparciu o niesporne okoliczności faktyczne ustalone w sprawie Sąd Apelacyjny nie miał wątpliwości, że ubezpieczonej <span class="anon-block">S. S.</span> przysługuje prawo do renty rodzinnej, a zastosowana przez Sąd Okręgowy wykładnia przepisu art. 65 ustawy o emeryturach i rentach jest prawidłowa.</p> <p>Wskazać należy, iż prawidłowo sąd pierwszej instancji przyjął, że zmiana z dniem 23 września 2011 r. treści przepisu art. 58 ustawy poprzez dodanie do niego ust. 4, nie zmienia sytuacji prawnej ubezpieczonej. Badanie warunków z art. 65 ust. 1 i 2 odbywa się bowiem na dzień śmierci osoby, po której ubezpieczony domaga się przyznania renty rodzinnej, a nie na dzień wniesienia wniosku w tym przedmiocie.</p> <p>Zgodnie z art. 65 ustawy o emeryturach i rentach, renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy lub spełniała warunki wymagane do uzyskania jednego z tych świadczeń.</p> <p>Prawidłowo Sąd pierwszej instancji ustalił, iż zmarła <span class="anon-block">I. S.</span> z uwagi na wiek nie miała prawa do emerytury, nie pobierała też renty. Konieczną przesłanką ustalenia prawa do renty rodzinnej było zatem ustalenie czy <span class="anon-block">I. S.</span> spełniała wszystkie warunki niezbędne do ustalenia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy.</p> <p>Generalna zasada powstania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy ustanowiona jest w art. 57 ust. 1 ustawy emerytalnej. Wymagany zaś okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 57 ust. 1 pkt 2, określa art. 58 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.</p> <p>Jednocześnie, a co prawidłowo wskazał już sąd pierwszej instancji w swoich rozważaniach, przy wykładni przepisu art. 65 w zw. z art. 57 i 58 ustawy, uwzględnić należy stanowisko wyrażone w uchwale 7 sędziów z dnia 23 marca 2006 r., I UZP 5/05 oraz wyroku SN z dnia 24 kwietnia 2008 r., sygn. akt II UK 235/07, a mianowicie, iż renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który udowodnił okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiety lub 25 lat dla mężczyzny oraz jest całkowicie niezdolny do pracy (art. 57 ust. 2 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach), bez potrzeby wykazywania przewidzianego w art. 58 ust. 2 tej ustawy pięcioletniego okresu składkowego i nieskładkowego przypadającego w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy.</p> <p>Zatem prawo do renty rodzinnej przysługuje uprawnionemu członkowi rodziny osoby, która w chwili śmierci udowodniła okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 20 lat dla kobiety oraz jest całkowicie niezdolna do pracy, bez potrzeby wykazywania przewidzianego w art. 58 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach pięcioletniego okresu składkowego i nieskładkowego przypadającego w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed śmiercią tej osoby.</p> <p>Z bezspornych ustaleń wynika, iż <span class="anon-block">I. S.</span> miała udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 22 lata, 5 miesięcy i 16 dni. Była też zgodnie z fikcją prawną przyjętą dla potrzeb oceny prawa do renty rodzinnej (art. 65 ust. 2 ustawy) całkowicie niezdolną do pracy. Wobec tego sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął, że zmarła matka wnioskodawczyni w dacie śmierci spełniała przesłanki do przyznania jej renty z tytułu niezdolności do pracy, a więc warunek całkowitej niezdolności do pracy i stażu ubezpieczeniowego wynoszącego 20 lat okresów składkowych i nieskładkowych. I w konsekwencji zasadnie uznał, że wnioskodawczyni ma prawo do renty rodzinnej po zmarłej matce.</p> <p>Zmarła <span class="anon-block">I. S.</span> na dzień śmierci (art. 65 ust. 1 i 2) spełniała warunki do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy, ponieważ zmiana przepisu art. 58 ustawy o emeryturach i rentach przez dodanie art. 4 nastąpiła z dniem 23.09.2011r.</p> <p>Twierdzenie organu rentowego zawarte w apelacji (strona 2), że „zmarła w dacie złożenia wniosku o przyznanie prawa do renty rodzinnej nie spełniała warunków do przyznania prawa do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy” nie znajduje uzasadnienia w obowiązujących przepisach. Przy badaniu spełnienia warunków do uzyskania prawa do renty rodzinnej bada się, czy zmarły członek rodziny miał <span class="underline"> <!-- -->w chwili śmierci</span> (a nie złożenia wniosku przez uprawnionego członka rodziny) ustalone prawo do emerytury lub renty albo spełniał warunki wymagane do uzyskania jednego z tych świadczeń. Dopiero po tych ustaleniach w dalszej kolejności bada się czy wnioskodawca sam spełnia warunki do uzyskania renty rodzinnej (na dzień złożenia wniosku).</p> <p>Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 kpc</a>.</p> <p>SSA Romana Mrotek SSA Jolanta Hawryszko SSA Barbara Białecka</p> </div>