III SA/Po 439/21

SENTENCJA Dnia 20 października 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Górecka Asesor WSA Piotr Ławrynowicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 października 2021 roku sprawy ze skargi M. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] z dnia [...] grudnia 2020r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę UZASADNIENIE Prawomocnym wyrokiem z [...] października 2017 r., III SA/Po 484/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w P. z [...] marca 2017r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek – uchylił obie decyzje wydane w sprawie oraz zasądził zwrot kosztów postępowania. Uzasadniając wyrok Sąd wskazał, że decyzją z [...] marca 2017 r. ZUS utrzymał w mocy decyzję z [...] marca 2015 r., odmawiającą M. K. (dalej także jako wnioskodawczyni, skarżąca) wszczęcia postępowania w sprawie o umorzenie nieopłaconych należności na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe za okres [...] września 2008 r. do [...] grudnia 2008 r. Sąd wskazał, że materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia organu był art. 1 ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą .W świetle tego przepisu oraz przepisów ustawy o swobodzie działalności gospdarczej, Sąd przyznał rację skarżącej, że będąc wspólnikiem spółki jawnej winna być traktowana jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, konsekwencją czego jest to, że podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu wypadkowemu i dobrowolnie chorobowemu będąc płatnikiem własnych składek. Tymczasem organ ustalenia faktyczne poczynił w oparciu o wniosek, w którym skarżąca podała NIP związany z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą będąc wspólnikiem s.c. "M. R. P. S.". Nadto Sąd uznał, że organ, rozpatrując sprawę dwukrotnie, nie poczynił prawidłowych ustaleń faktycznych, bowiem rolą ZUS było przede wszystkim ocenić, czy skarżąca spełnia warunki do przedmiotowego umorzenia, biorąc pod uwagę jej całą aktywność zawodową, a nie wyłącznie podany we wniosku numer NIP. Skoro skarżąca we wniosku wskazała okres, za jaki wnosi o umorzenie nieopłaconych należności składkowych, organ winien zweryfikować dane podane we wniosku, dokonać szczegółowej analizy pod kątem zarejestrowanej przez skarżącą aktywności zawodowej w ogóle, a nie tylko pod wskazanym we wniosku numerze NIP i opłacania składek oraz dokonać pełnej analizy wniosku pod kątem uprawnień skarżącej do umorzenia należności za podany we wniosku okres. Decyzją z [...] grudnia 2020 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w P., wskazując na art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 z późn. zm., dalej jako K.p.a.) w związku z art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2020 r., poz. 266, dalej jako u.s.u.s.), umorzył postępowanie z wniosku M. K. z [...] stycznia 2015 r. w sprawie umorzenia należności na podstawie przepisów ustawy abolicyjnej. W toku postępowania zostało ustalone, że wnioskodawczyni, w okresie objętym zakresem powołanej ustawy, tj. od [...] stycznia 1999 r. do [...] lutego 2009 r. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności pod nr [...]: • tytułem ubezpieczenia 051000 jako osoba prowadząca działalność podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu w okresie od [...] kwietnia 2001 r. do [...] lutego 2008 r., jednakże stwierdzono, iż za ww. okres nie posiada zadłużenia z tytułu składek, • tytułem ubezpieczenia 054300 jako wspólnik spółki jawnej podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu w okresie od [...] marca 2008 r. do [...] grudnia 2008 r., natomiast od [...] stycznia 2009 r. do [...] lutego 2009 r. podlegała wyłącznie obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, jednakże stwierdzono, iż za ww. okres nie posiada zadłużenia z tytułu składek. ZUS ocenił, że w tym stanie rzeczy postępowanie wywołane wnioskiem strony z dnia [...] stycznia 2015r. w zakresie umorzenia należności na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe za okres objęty ustawą, należy ocenić jako bezprzedmiotowe. Na opisane rozstrzygnięcie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła M. K., reprezentowana przez pełnomocnika , domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenia zwrotu kosztów postępowania. Zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: art. 105 §1 K.p.a. w zw. z art. 123 u.s.u.s. w zw. z art. 7 K.p.a., poprzez przyjęcie, że postępowanie wywołane wnioskiem strony z [...] stycznia 2015 r. w zakresie umorzenia należności na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe za okres objęty ustawą stało się bezprzedmiotowe, w sytuacji w której decyzja o umorzeniu postępowania została wydana po prawie 6 latach od momentu złożenia wniosku o umorzenie należności na ubezpieczenia społeczne, a w decyzji została przeanalizowana jedynie kwestia istniejącego (aktualnego) zadłużenia, nie została natomiast przeanalizowana kwestia ewentualnego powstania zadłużenia w okresie pomiędzy złożeniem wniosku, a wydaniem decyzji.W uzasadnieniu podkreśliła , że aktualny brak zadłużenia skarżącej może wynikać w szczególności z przymusowego wyegzekwowania tych należności, ewentualnie z pokrycia tych zaległości z możliwych nadpłat na koncie płatnika składek. Nie można także wykluczyć ewentualności, że skarżąca dobrowolnie spłaciła ww. należności, np. by uniknąć dalszego narastania zaległości, czy też mogła być zmuszona należności uiścić, by uniknąć składania nieprawdziwych oświadczeń.W związku z powyższym organ rentowy powinien był zbadać kwestię ewentualnych zaległości skarżącej z tytułu należności na ubezpieczenia społeczne - z tytułu podlegania ubezpieczeniom w okresie wskazanym w ustawie - powstałych w całym okresie pomiędzy złożeniem wniosku (styczeń 2015 roku), a wydaniem decyzji (grudzień 2020 roku) . W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2021 r., poz. 137) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę Sąd uznał, że nie jest ona zasadna. Sprawa niniejsza rozpoznana została w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2019.2325 z późn. zm.) zwana dalej p.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Przechodząc do meritum sprawy wskazać należy, że sprawa była już przedmiotem oceny przez tut. Sąd, który wyrokiem z [...] października 2017 r. (sygn. akt III SA/Po [...] [...]), uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję poprzedzającą. Zgodnie zaś z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Niezastosowanie się przez organ administracji przy ponownym rozstrzyganiu do oceny prawnej wyrażonej przez sąd w wyroku, narusza zasadę związania organu oceną prawną i oznacza, że podjęte w ten sposób rozstrzygnięcie jest wadliwe. Związanie w tej konkretnej sprawie oznaczało uwzględnienie całej aktywności zawodowej skarżącej przy ocenie, czy spełniała warunki do umorzenia nieopłaconych należności na ubezpieczenia za okres od [...] września 2008 roku do [...] grudnia 2008 roku. Sąd wyraźnie wskazał, że organ winien dokonać pełnej analizy sprawy pod kątem zerejstrowanej przez skarżącą działalności zawodowej w ogóle, a nie tylko odpowiednio do wskazanego we wniosku numeru NIP. Jako materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia wskazano przepisy ustawy z dnia 9 listopada 2012 r- o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (DZ.U. 2012,poz.1551 z dnia 2012.12.31,zwana dalej ustawa abolicyjna). Uwzględniając powyższe, przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ ustalił,że tytułem ubezpieczenia [...] skarżąca jako osoba prowadząca działalność podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu w okresie od [...] kwietnia 2001 r. do [...] lutego 2008 r., jednakże stwierdzono, iż za ww. okres nie posiada zadłużenia z tytułu składek .Także tytułem ubezpieczenia 054300 jako wspólnik spółki jawnej podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu w okresie od [...] marca 2008 r. do [...] grudnia 2008 r., natomiast od [...] stycznia 2009 r. do [...] lutego 2009 r. podlegała wyłącznie obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu i również za ten okres nie posiadała zadłużenia z tytułu składek. Reasumując skarżąca w dacie wydania zaskarżonej decyzji nie miała nieopłaconych należności, które można by umorzyć w trybie ustawy abolicyjnej ,a Skarżąca tego nie kwestionuje. Wskazać przy tym trzeba, że postępowanie o umorzenie należności z tytułu składek w oparciu o regulacje ustawy abolicyjnej wszczynane jest na wniosek, na co wprost wskazuje art. 1 ust. 1 tej ustawy. Zgodnie z tą regulacją na wniosek osoby podlegającej w okresie od dnia [...] stycznia 1999 r. do dnia [...] lutego 2009 r. obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym oraz wypadkowemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności w rozumieniu art. 8 ust. 6 u.s.u.s.: która przed dniem [...] września 2012 r. zakończyła prowadzenie pozarolniczej działalności i nie prowadzi jej w dniu wydania decyzji, o której mowa w ust. 8,innej niż wymieniona w pkt 1 - umarza się nieopłacone składki na te ubezpieczenia za okres od dnia [...] stycznia 1999 r. do dnia [...] lutego 2009 r. oraz należne od nich odsetki za zwłokę, opłaty prolongacyjne, koszty upomnienia, opłaty dodatkowe, a także koszty egzekucyjne naliczone przez dyrektora oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego. Powyższe oznacza, że to skarżąca spółka jako inicjator postępowania wyznacza w żądaniu o jego wszczęcie zakres tegoż postępowania, a organ rentowy, jako że nie może w tym przypadku podejmować działań z urzędu, wnioskiem tym jest związany. Wnioskiem skarżącej objęto okres od [...] września 2008 roku do [...] grudnia 2008 roku i tego też okresu dotyczy zakres związania wyrokiem sądu. Skoro więc organ poczynił ustalenia tak co do podmiotu wnioskującego, jak i podstaw materialnoprawnych umorzenia określonych w art. 1 ust.1 ustawy abolicyjnej, to stwierdzając brak zaległości zasadnie umorzył postępowanie w zakresie dotyczącym wniosku strony . Zapłata należności , jej wyegzekwowanie bądź brak zaległości powoduje , że postępowanie w sprawie umorzenia tej należności bądź przyznania ulgi w jej zapłacie staje się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 kpa (nie ma już zobowiązania które ewentualnie można byłoby umorzyć). W ocenie sądu, część zarzutów skargi sprowadza się w istocie do żądania umorzenia należności w trybie ustawy abolicyjnej także za późniejsze miesiące i lata niż wskazane w tej ustawie. Tymczasem z art.1 ust.1 ustawy wynika wprost ,że jego regulacją objęto osoby podlegające w okresie od dnia [...] stycznia 1999 r. do dnia [...] lutego 2009 r. obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym oraz wypadkowemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności w rozumieniu art. 8 ust. 6 u.s.u.s.Ustawa abolicyjna należała do tzw. ustaw incydentalnych, o ustalonym czasowo zakresie obowiązywania, wyznaczonym przez przepisy określające nawet datę składania wniosków o umorzenie należności. Obowiązywała ona bowiem przez okres 24 miesięcy od daty jej ogłoszenia. Nie sposób więc uznać, aby w sytuacji dwuletniego obowiązywania aktu badać na jego podstawie stany faktyczne mające miejsce już po utracie przez ten akt mocy obowiązującej i poza zakresem jego obowiązywania .Celem ustawodawcy było umorzenie należności z objętego ustawą okresu , a nie jakiegokolwiek okresu ,w którym wystąpiły zaległości. Skoro zasadniczym kryterium legalności decyzji wydanej w postępowaniu ponowionym wskutek wyroku sądu administracyjnego jest zastosowanie się do wyrażonej przez ten sąd oceny prawnej oraz podporządkowania się wytycznym co do dalszego postępowania, to przyjąć należy ,że organ wytyczne spełnił. Ustalił bowiem, że skoro skarżąca z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności pod nr [...] występowała jako osoba prowadząca działalność i jako wspólnik spółki jawnej i w dacie wydania decyzji nie posiadała zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za wskazany okres, to istotnie prowadzenie dalszego postępowania w kwestii ich umorzenia było bezprzedmiotowe. Z uwagi na powyższe, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a skargę oddalił.