I OW 127/18

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Sikorska Sędzia del. WSA Jolanta Górska po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta K. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta K. a Starostą S. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania sprawy w przedmiocie ponoszenia wydatków na utrzymanie małoletniego D. L. umieszczonego w placówce opiekuńczo-wychowawczej postanawia: wskazać Prezydenta Miasta K. jako organ właściwy w sprawie. UZASADNIENIE Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. działając z upoważnienia Prezydenta Miasta K. wnioskiem z dnia 29 maja 2018 r. wystąpił o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta K. a "Burmistrzem W., reprezentowanym przez Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w S." w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania sprawy umieszczenia i ponoszenia kosztów utrzymania małoletniego D. L. w placówce opiekuńczo-wychowawczej. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w S. uznało się za niewłaściwe do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego D.L. W związku z tym pismem z 24 kwietnia 2018 r. przekazało sprawę Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w K. Z przeprowadzonego przez ten organ postępowania wyjaśniającego wynika, że w dniu 31 marca 2018 r. w wyniku interwencji przeprowadzonej na terenie miasta K. małoletni został umieszczony w Domu Dziecka "[...] " w K. Ustalono, że matka chłopca - M. L. jest mieszkanką wsi P., położonej w Gminie W., w powiecie s. Małoletni uczęszczał do przedszkola w S. Z uwagi na charakter interwencji, matka dziecka została tymczasowo aresztowana. Sąd Rejonowy w K. w dniu [...] kwietnia 2018 r. orzekł o umieszczeniu chłopca w instytucjonalnej pieczy zastępczej. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K. pismem z 5 kwietnia 2018r. zwrócił się do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w S. o podjęcie działań, tj. rozważenie umieszczenia małoletniego w rodzinnej pieczy zastępczej. Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w S. zwróciło się o wydanie skierowania do Domu Dziecka "[...]" i zobowiązało się do ponoszenia kosztów pobytu małoletniego w placówce. W dniu 13 kwietnia 2018 r. Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w S. poinformowało, że posiada miejsce dla małoletniego w rodzinnej pieczy zastępczej i zwróciło się z prośbą o wystąpienie przez MOPS w K. do Sądu Rejonowego o zmianę zarządzeń opiekuńczo-wychowawczych, co Ośrodek uczynił pismem z 16 kwietnia 2018 r. Następnie Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w S. przekazało kopie wniosków matki małoletniego z 19 marca 2018 r. o uchylenie decyzji z uwagi na zmianę miejsca zamieszkania. Matka oświadczyła, że od marca 2018 r. mieszka w K. Sąd Rejonowy w S. w dniu 4 maja 2018 r. orzekł o umieszczeniu małoletniego w rodzinnej pieczy zastępczej. Pismem z 8 maja 2018 r. Sąd Rejonowy K. poinformował MOPS K., że właściwym w sprawach małoletniego jest Sąd Rejonowy w S. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K. wystąpił o udostępnienie danych osobowych i ustalił, że małoletni i jego matka nie są zameldowani na terenie miasta K., a ich stałe zameldowanie to P., Z. [...]. Zgodnie zaś z wyrokiem Sądu Rejonowego w S., ojciec małoletniego jest całkowicie pozbawiony władzy rodzicielskiej. Matka dziecka przyjechała do K. z uwagi na nowo zawarty związek i nie można jednoznacznie stwierdzić, że przebywa w K. z zamiarem stałego pobytu. Nie zgłosiła się do MOPS w celu złożenia wniosku o świadczenia rodzinne, dziecko nie zostało też zapisane do przedszkola. Ponadto akta opiekuńcze małoletniego zostały w całości przekazane do Sądu Rejonowego w S. Wobec powyższego, zdaniem organu wnioskującego, właściwym do ponoszenia kosztów utrzymania małoletniego w placówce opiekuńczo-wychowawczej jest Burmistrz Miasta W., reprezentowany przez Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w S. W odpowiedzi na wniosek Starosta S. wniósł o wskazanie Miasta K. jako organu właściwego do ponoszenia odpłatności za pobyt małoletniego w pieczy zastępczej. Jak podkreślono, w dniu 26 lutego 2018 r. matka małoletniego opuściła wraz z synem dotychczasowe miejsce zamieszkania - P. i zamieszkała w K., w miejscu zamieszkania konkubenta. O powyższym fakcie asystent rodziny w dniu 27 lutego 2018 r. poinformował pracownika socjalnego i Dyrektora Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. W związku z powyższym 16 marca 2018 r. asystent rodziny skontaktował się telefonicznie z M. L., która stawiła się osobiście w Ośrodku w W. i oświadczyła, że wnioskuje o uchylenie decyzji dotyczących pobieranych świadczeń: zasiłku pielęgnacyjnego, funduszu alimentacyjnego, świadczeń pielęgnacyjnych, świadczeń wychowawczych i zasiłku rodzinnego. Jednocześnie oświadczyła, że "nie zostanie w P., jest jej w K. dobrze i już nie wróci". Dalej organ zaznaczył, że wprawdzie Sąd Rejonowy w S. po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2018 r. w przedmiocie wydania pilnych zarządzeń zezwolił na leczenie u lekarzy specjalistów oraz umieszczenie małoletniego w rodzinnej pieczy zastępczej zamiast instytucjonalnej pieczy zastępczej, ale w uzasadnieniu Sąd wskazał m.in., że w najbliższym czasie akta sprawy zostaną przekazane Sądowi Rejonowemu w K. zgodnie z postanowieniem o przekazaniu sprawy według właściwości. W dniu 26 czerwca 2018 r. do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w S. zostało doręczone pismo z Sądu Rejonowego w K., sygn. akt [...] z 21 czerwca 2018 r. z prośbą o zaopiniowanie kandydatów na rodzinę zastępczą, jednocześnie wskazując na termin rozprawy na dzień 2 sierpnia 2018 r. Biorąc zatem pod uwagę przepis art. 26 § 1 k.c. organ wskazał, że należy uznać, iż miejscem zamieszkania D.L. są K. W związku z powyższym uwzględniając art. 191 ust. 1 ustawy z dnia 11 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej właściwym do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego umieszczonego w pieczy zastępczej będą K., jako powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej. Jednocześnie stwierdzono, że jak wynika z informacji przekazanych przez Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w W., matka małoletniego od lutego 2018 r. mieszka w K. Z tych względów Starosta S. stwierdził, że wniosek Powiatu S. i wyznaczenie Miasta K. jako organu właściwego w sprawie ponoszenia wydatków przeznaczonych na utrzymanie D.L. w placówce opiekuńczo-wychowawczej jest w pełni uzasadniony i zasługuje na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ( Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne rozpoznają spory o właściwość, powstałe pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Zgodnie zaś z art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory, o których mowa w art. 4. Przedmiotowy spór, jaki zaistniał pomiędzy Prezydentem Miasta K. a Starostą S. jest sporem negatywnym i dotyczy wskazania organu właściwego w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej. Właściwość w zakresie obowiązku ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej określa art. 191 ust. 1-3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. W pierwszej kolejności ponosi je powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej. Dopiero, jeśli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, zastosowanie znajduje zasada określona w ust. 2, zgodnie z którą właściwy jest powiat ostatniego miejsca zameldowania dziecka na pobyt stały. W ostatniej kolejności właściwy jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej. Przejście do kolejnych reguł określania właściwości uzależnione jest od wykazania, że nie da się jej ustalić w oparciu kolejno o przepis art. 191 ust. 1 i ust. 2 tej ustawy. Ustalenie powiatu właściwego w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka wymaga zatem w pierwszej kolejności wyjaśnienia dwóch kwestii – umieszczenia w pieczy zastępczej po raz pierwszy oraz miejsca zamieszkania dziecka przed tym umieszczeniem. Pojęcie "miejsce zamieszkania" wyjaśniają przepisy Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 26 § 1 k.c. miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców (tzw. domicilium necessarium), albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. W okolicznościach przedstawionej sprawy uwzględnić zatem należało, że małoletni D. L. został objęty pieczą zastępczą na mocy postanowienia zabezpieczającego Sądu Rejonowego K. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z [...] kwietnia 2018 r. Wcześniej pozostawał on pod stałą opieką rodzicielską swojej matki, zatem w pierwszej kolejności należało podjąć próbę ustalenia jej miejsca zamieszkania w oparciu o przesłanki z art. 26 § 2 k.c. Jak wynika z akt, ustalenia związane z miejscem zamieszkania matki przed umieszczeniem dziecka w pieczy zastępczej prowadzą do przyjęcia, że były nim K. Matka wyprowadziła się z dzieckiem z miejsca stałego pobytu w dniu 26 lutego 2018 r. rezygnując ze świadczeń socjalnych uzyskiwanych z Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. Zgodnie z oświadczeniem matki złożonym w dniu 16 marca 2018 r., w K. jest jej dobrze i nie ma zamiaru wracać do poprzedniego miejsca zamieszkania. Powyższe świadczy o ześrodkowaniu jej aktywności życiowej i zamiarze stałego pobytu w K. W tych warunkach należało przyjąć, że miejscem zamieszkania małoletniego przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej było Miasto K., gdzie skoncentrowane były podstawowe czynności życiowe jego matki, która wówczas sprawowała nad nimi władzę rodzicielską. Prawidłowości tego stwierdzenia nie mogły podważyć okoliczności stałego zameldowania chłopca i matki w miejscowości P. gmina W., czy też fakt, iż nie zgłosiła się ona do MOPS w K. celem złożenia wniosku o świadczenia rodzinne, a dziecko nie zostało zapisane do przedszkola. Właściwą zatem jednostką do ponoszenia wydatków z tytułu umieszczenia małoletniego w pieczy zastępczej jest Miasto K.. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.