II SA/Po 417/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 marca 2022 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę. UZASADNIENIE Pismem z dnia 01 listopada 2020 r. T. K. skierował do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. wniosek o przyznanie świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej na okres od 01 listopada 2020r. nie krócej niż na okres trwania stanu epidemicznego na obszarze Rzeczypospolitej i w wysokościach większych niż [...] zł oraz przyznania środków ochrony osobistej. Wskazał iż pozostaje bez pracy, co powoduje brak dochodu i możliwości zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych. Z kolei brak adresu meldunkowego uniemożliwi podjęcie pracy. Decyzją z 31 grudnia 2020 r. nr [...] Prezydent Miasta P. odmówił T. K. przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku okresowego wyższego niż [...] zł oraz przyznania środków ochrony osobistej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania T. K., decyzją z 30 marca 2021 r. o nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. W dniu 30 września 2021 r. Prezydent Miasta P. (dalej zwany jako: "organ I instancji", "Prezydent") wydał kolejną decyzję (nr [...]), którą odmówił T. K. przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku okresowego wyższego niż [...] zł oraz przyznania środków ochrony osobistej. W uzasadnieniu wskazano, iż T. K. dotychczas nie ujawniał miejsca swojego pobytu ani zamieszkania, a do kontaktu z organem udostępnił adres korespondencyjny tj. skrytka pocztowa [...], ul. [...], [...] P. . Podawał, że jest osobą bezdomną i nie posiada stałego miejsca pobytu na terenie miasta P.. Dalej wskazano, iż organ w toku prowadzonego postępowania ustalił, że T. K. posiada jednak adres zamieszkania, bowiem Komisariat Policji P. poinformował, że T. K. zamieszkuje w lokalu mieszkalnym ul. [...] w P.. Podjęte próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego pod tym adresem nie powiodły się z uwagi na unikanie pracowników ośrodka pomocy społecznej przez osobę zamieszkującą pod tym adresem. Dalej organ I instancji wyjaśnił, iż T. K. zjawił się w siedzibie organu w dniu 31 sierpnia 2021 r. w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W toku wywiadu T. K. uchylił się od wskazania swojego miejsca pobytu, dochodu, informacji o stanie zdrowia oraz wykształcenia. Odmówił również udzielenia jakichkolwiek informacji umożliwiających rozpoznanie jego obecnej sytuacji życiowej. Zapytany, dlaczego Policja podaje jako jego adres zamieszkania ul. [...] w P., T. K. wyjaśnił, że został tam spisany przez Policję podczas interwencji jako osoba poszkodowana. Odmówił nadto przyjęcia skierowania do Centrum Integracji Społecznej oraz przyjęcia informacji o placówce dla osób bezdomnych. Prezydent zauważył, iż T. K. nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej i deklaruje, że od ponad 10 miesięcy nie posiada żadnego dochodu. Organ I instancji uznał, że nie może dać wiary takim stwierdzeniom i powyższa okoliczność, przy braku możliwości pełnego rozpoznania sytuacji T. K., w szczególności z uwagi na jego bierność przy zbieraniu materiału dowodowego w toku postępowania, wskazuje na występowanie dysproporcji pomiędzy deklarowaną sytuacją dochodową, a rzeczywistą sytuacją wnioskodawcy. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych organ I instancji uznał, iż uniemożliwienie organowi prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy przez ustalenie rzeczywistej sytuacji materialno-bytowej osoby ubiegającej się o świadczenie pomocy społecznej, jest jedną z postaci braku współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej, w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Brak własnego wkładu i wykazania się zapobiegliwością uzasadnia twierdzenie, że o wysiłku wnioskodawcy nie może być mowy, a zatem nie jest prawnie dopuszczalne udzielenie świadczenia z pomocy społecznej, gdyż udzielenie go nie będzie polegało na wspieraniu, lecz na zastępowaniu w wysiłkach. Zasada subsydiarności wynika z założenia o samodzielności ( domniemania samodzielności) osoby i rodziny, państwo zaś udziela pomocy tylko w ostateczności i po wyczerpaniu przez osobę zainteresowaną jej własnych środków zaradczych. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł T. K. zarzucając uporczywe przedłużanie postępowania a także podnosząc, iż od złożenia wniosku nie otrzymał jakiejkolwiek pomocy, jak też innej decyzji odmownej, podczas gdy złożony wniosek dotyczył nie tylko przyznania zasiłku w wysokości wyższej od [...],-zł, ale również przyznania świadczeń z pomocy społecznej w każdej możliwej do udzielenia formie, w odniesieniu do jego sytuacji socjalno-bytowej i podstawowych potrzeb. W piśmie z 12 grudnia 2021 r. T. K. zakwestionował podstawę prawną żądania udzielania informacji o stanie swojego zdrowia, zarzucił utrudnianie mu przez pracowników pomocy społecznej uzupełnia braków formalnych odwołania, niewypłacenie całości przyznanego zasiłku okresowego w wysokości [...],- zł, zarzucił brak podstaw do uznania przez Policję oraz organ I instancji, iż zamieszkuje pod adresem ul. [...] w P.. Zaznaczył, iż w okresie 10 miesięcy nie korzystał z pomocy ośrodka pomocy społecznej, bowiem w tym okresie jego wniosek był rozpoznawany, a pomoc nie była udzielona. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej w skrócie: "SKO", "Kolegium") decyzją z 31 marca 2022 r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję organu I instancji mocy. Kolegium powołując się na treść art. 38 ust 1 pkt 1 oraz art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej wyjaśniło, iż nie w każdym przypadku, przy spełnieniu przesłanek pozytywnych z art. 38 ust. 1 ww. ustawy, organ musi [...] przyznać zasiłek okresowy. Konieczna jest bowiem, kierując się zasadami ogólnymi określonymi w ustawie, ocena postawy osoby ubiegającej się o świadczenie. Dotyczy to postawy wnioskodawcy wobec trudnej sytuacji życiowej w jakiej się znajduje i jego stosunku do współpracy z pracownikami socjalnymi umożliwiającymi wyjście z niej, czy choćby częściową jej zmianę. Zaznaczono, iż zgodnie z art. 4 ww. ustawy osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Z kolei zgodnie z art. 11 ust. 2 tej ustawy brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, niedotrzymywanie postanowień kontraktu socjalnego, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną mogą stanowić podstawę m. in. odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Kolegium zauważyło, że T. K. oświadczył, iż nie posiada żadnego dochodu i jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie pracy jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Nie posiada stałego miejsca pobytu, przebywa u znajomych (niekoniecznie w lokalach mieszkalnych, mogą to być również siedziby firm) lub jak oświadczył w "terenie". Osoby które udzielają mu pomocy nie wyrażają zgody na podawanie swoich danych personalnych ani adresów. Znajomi pomagają mu finansowo, kupują ubrania i zapraszają na obiady. Dalej wskazano, iż z ustaleń Policji wynika, że T. K. posiada miejsce zamieszkania w P., ul. [...]. Z kolei zainteresowany oświadczył, iż pod tym adresem został spisany podczas interwencji policji jako osoba poszkodowana. T. K. podczas przeprowadzania wywiadu nie udzielał odpowiedzi na zadane pytania żądając każdorazowo podania podstawy prawnej. Z obserwacji osób przeprowadzających wywiad środowiskowy wynika, że wygląd oraz ubiór T. K. nie świadczyły, że jest osobą bezdomną. Ponadto chce korzystać z pomocy finansowej, ale jednocześnie nie współpracuje z pracownikami socjalnymi, nie wskazuje miejsca pobytu, dochodów, nie podaje informacji o stanie zdrowia, ani wykształcenia, odmawia też udzielenia jakichkolwiek informacji umożliwiających rozpoznanie jego obecnej sytuacji życiowej. Ponadto od przeszło 13 miesięcy nie korzystał z pomocy społecznej, a więc ma możliwość zaspokoić swoje potrzeby we własnym zakresie. SKO podzieliło stanowisko organu I instancji, że T. K. utrudniał zebranie informacji niezbędnych do prawidłowej oceny jego sytuacji życiowej, a tym samym uniemożliwił sporządzenie diagnozy środowiskowej niezbędnej do ułożenia plany pomocowego. Zdaniem Kolegium brak było należytej współpracy wnioskodawcy z pracownikami socjalnymi przy wyjaśnieniu jego sytuacji, a która to współpraca była koniecznym warunkiem uzyskania jakiejkolwiek pomocy ze środków publicznych. Brak tej współpracy zadecydował bowiem negatywnym rozpatrzeniem wniosku. Obowiązkiem odwołującego było przekazanie pracownikowi socjalnemu wszystkich niezbędnych w tym zakresie informacji. Wybiórcze przedstawianie swojej sytuacji, z powodu braku jego klarowności, prowadzi do negatywnego rozstrzygnięcia. W konsekwencji to zachowanie T. K. zdeterminowało treść wydanych przez organy obu instancji rozstrzygnięć. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, na wyżej opisaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 31 marca 2022 r. nr [...], T. K. podniósł, że należy mu się zabezpieczenie socjalne od organu publicznego. Organ publiczny odmówił przyznania pomocy finansowej w wysokości większej od [...],-zł, a wniosek dotyczył udzielenia każdej możliwej pomocy mogącej być udzieloną, w tym także i pomocy finansowej nawet niższej od [...],-zł. Ponadto zakwestionował ustalenia organu oraz Policji dotyczące jego miejsca zamieszkania pod adresem ul. [...]. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że złożona skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z 30 września 2021 r., którą odmówiono T. K. przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku okresowego wyższego niż [...] zł oraz przyznania środków ochrony osobistej. Zaskarżonym rozstrzygnięciem organ orzekł o odmowie przyznania dwóch rodzajów świadczeń tj. zasiłku okresowego uregulowanego w art. 38 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. 2021 r. poz. 2268 ze zm. – dalej w skrócie:" u.p.s." ) oraz zasiłku celowego ( na zakup środków ochrony osobistej) określonego w art. 39 u.p.s. Stosownie do art. 38 ust. 1 u.p.s., zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej bądź rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Z kolei zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej (art. 39 ust. 1 u.p.s.). Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust.2 u.p.s.). Oba te świadczenia zliczane są do świadczeń pieniężnych w ramach świadczeń z pomocy społecznej (art. 36 pkt 1 lit. b i c u.p.s). W tym miejscu podkreślić należy, iż pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.). Ma ona charakter subsydiarny co oznacza, iż wspiera, lecz nie zastępuje, osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.). Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej ( art. 3 ust. 4 u.p.s.). Trzeba podkreślić, iż zgodnie za art. 4 powoływanej ustawy osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Brak tej współpracy może z kolei stanowić podstawę do odmowy podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (art. 11 ust. 2 u.p.s.). Przyznanie pomocy społecznej wymaga od organów ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób ubiegających się o tę pomoc. W tym celu konieczne jest przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 107 ust. 1 u.p.s.) lub jego aktualizację ( art. 107 ust. 4 u.p.s.). Niewyrażenie zgodny na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub jego aktualizacji jak też odmowa złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia (art. 107 ust. 4a i 5 u.p.s.). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie zauważono, iż z powołanych wyżej przepisów ustawy o pomocy społecznej wynika, że osoba ubiegająca się o pomoc ma obowiązek pełnego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej, a jeżeli nie wykonuje takiego obowiązku, to nie występuje podstawowa przesłanka udzielenia takiej osobie pomocy ze środków publicznych. Jednym z podstawowych celów określonych w omawianej ustawie jest bowiem aktywizacja świadczeniobiorców. Pomoc społeczna ma charakter jedynie przejściowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności. Nie może w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących. Pomoc społeczna nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń i tym samym wykształcania nieprawidłowych nawyków. W związku z tym uzasadnione jest stwierdzenie, że bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą społeczną może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia, o czym mowa w art. 11 ustawy o pomocy społecznej. Wspomniana regulacja tworzy po stronie organów obowiązek wszechstronnej analizy i oceny postawy osoby ubiegającej się o pomoc społeczną pod kątem istnienia po jej stronie woli współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, a także pozostałych przesłanek wymienionych w przywołanym przepisie, których wystąpienie pozwala na odmowę przyznania bądź wstrzymanie świadczeń. Pomoc społeczna powinna być udzielana jednostce czy rodzinie dopiero w sytuacji, gdy dana osoba wykorzysta własne zasoby i możliwości, przez które należy rozumieć nie tylko sytuację materialną, ale i właściwości psychofizyczne, kwalifikacje zawodowe, aktywność jednostki w rozwiązywaniu własnych i rodzinnych problemów oraz gotowość współdziałania w tym celu (patrz. wyrok NSA z 13 grudnia 2016 r. o sygn. akt I OSK 2753/15 – dostępny na: orzeczenia.nsa.gov.pl ) . Trzeba też podkreślić, iż przeprowadzenie wywiadu środowiskowego wymaga współpracy strony z organem, a odmowa tej współpracy z mocy ustawy o pomocy społecznej jest traktowana jako naruszenie przez nią obowiązku współdziałania z organem pomocy społecznej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Aby więc otrzymać pomoc społeczną, należy w tym kierunku powziąć pewne wysiłki, w tym za podstawowy należy uznać udzielenie organowi pomocy w ustaleniu sytuacji faktycznej. Działania podjęte w tym kierunku nie mają na celu napiętnowania danej osoby, czy też zaszkodzenia jej, a mają jedynie za zadanie potwierdzenie, że dana osoba rzeczywiście potrzebuje pomocy (por. wyrok NSA z 30 października 2020 r. o sygn. akt I OSK 1213/20 - dostępny na: orzeczenia.nsa.gov.pl). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy należy podzielić stanowisko organów obu instancji, iż postawa T. K. w toku rozpoznawania jego wniosku o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, odmowa współpracy oraz udzielania pełnych i wolnych od wątpliwości informacji dotyczących jego sytuacji bytowej i materialnej, uzasadniały wydanie decyzji odmownej. Istotne znaczenie mają przy tym wyjaśnienia składane przez T. K. w toku aktualizacji wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 31 sierpnia 2021 r. w siedzibie organu opieki społecznej. Skarżący konsekwentne odmawiał udzielania informacji dotyczących miejscu swojego zamieszkania twierdząc, iż mieszka w różnych miejscach korzystając z uprzejmości znajomych, których danych jak też adresów nie chciał podać. Oświadczył, iż znajomi wspierają go również w zakresie wyżywienia oraz odzieży. Skarżący odmówił też podania szczegółowych informacji dotyczących jego wykształcenia, przyczyn bezrobocia i poprzedniej pracy oraz odmówił przyjęcia skierowania do Centrum Integracji Społecznej oraz skierowania do palcówki dla osób bezdomnych. W ocenie Sądu składane przez skarżącego wybiórcze informacje i oświadczenia dotyczące jego sytuacji rodzinnej, bytowej oraz majątkowej, odmowa udzielania szczegółowych informacji dotyczących źródeł jego utrzymania oraz zamieszkania, wykształcenia i sytuacji zdrowotnej świadczą o braku współdziałania z organami pomocy społecznej. Skarżący swoim zachowaniem uniemożliwia dokonania wolnej od wątpliwości oceny jego rzeczywistej sytuacji bytowo-materialnej oraz posiadanych możliwości w zaspokajaniu swoich podstawowych potrzeb, a tym samym zasadności wnioskowanej pomocy. Skarżący utrzymuje, iż nie posiada stałego miejsca zamieszkania oraz pobytu, a jednocześnie kwestionuje uznanie go za osobę bezdomną (odmawia wypełnienia kwestionariusza dla osób bezdomnych). Należy stwierdzić, iż organy zrealizowały spoczywające na nich obowiązki podjęcia czynności niezbędnych dla dokładnego wyjaśniania stanu faktycznego sprawy, koniecznego do jej załatwienia. Przeprowadzona została aktualizacja wywiadu środowiskowego, a jego ustalenia zostały rozważone i stosowne ocenione. To brak współpracy ze strony skarżącego, jego uchylanie się od szczegółowego przestawienia swojej sytuacji bytowej i materialnej uniemożliwiły przyznania wnioskowanej pomocy w zakresie zasiłku okresowego wyższego niż [...] zł oraz przyznania środków ochrony osobistej. Odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego nierozważenia innych form pomocy niż wskazane w zaskarżonej decyzji (zasiłek okresowy i przyznanie środków ochrony osobistej) należy zauważyć, iż skarżący w swoim wniosku z 2 listopada 2020 r., ani później, nie sprecyzował jakich innych form pomocy oczekuje od organu. Niemniej zaznaczyć ponownie należy, iż proponowano skarżącemu pomoc w formie skierowania do Centrum Integracji Społecznej oraz placówki dla bezdomnych, z której to pomocy T. K. nie zamierzał korzystać. Nie można też oczekiwać, iż organ wyjdzie z inicjatywami konkretnych form pomocy, skoro wnioskodawca nie współpracował z pracownikami organu pomocy społecznej i tym samym uniemożliwił im ustalenie obszarów na jakich taka pomoc może zostać zaproponowana lub udzielona. W tym stanie sprawy skarga T. K. podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd rozpoznał przedmiotową sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm).