II SA/Bd 950/09

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Czerwiński (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Grażyna Malinowska-Wasik Sędzia WSA Anna Klotz Protokolant Elżbieta Brandt po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi C. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2009 r. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji dotyczącej okresu przyznania zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną na podstawie art. 16 ustawy z dnia 28 listopada 2003 o świadczeniach rodzinnych (t. jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) oraz art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn. Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) Prezydent Miasta B. orzekł o zmianie decyzji własnej z dnia [...] nr [...] w części dotyczącej okresu przyznania C. R. zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności, przysługującego do [...]. Jak wskazano w uzasadnieniu, z otrzymanego z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pisma organ uzyskał informację o przyznaniu C. R. z dniem [...] dodatku pielęgnacyjnego z tytułu ukończenia 75 roku życia. Z uwagi na powyższe, mając na względzie art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobom uprawnionym do dodatku pielęgnacyjnego, należało orzec o zmianie decyzji przyznającej zasiłek. Z powyższą decyzją nie zgodził się C. R., który we wniesionym odwołaniu wskazał, że nie został pouczony ani przez Prezydenta Miasta B., ani przez ZUS o braku możliwości jednoczesnego pobierania obu świadczeń. Odwołujący się podniósł, że był przeświadczony, że oba świadczenia przyznane były niezależnie od siebie, oparte na różnych podstawach prawnych i realizowane przez różne instytucje. Odwołujący się zakwestionował zmianę okresu przyznania zasiłku pielęgnacyjnego z datą wsteczną podnosząc, że jedyną przesłanką uchylenia decyzji z mocą wsteczną wraz z pozbawieniem uprawnionego do wypłacanego mu świadczenia jest instytucja świadczenia nienależnego. Jak ponadto wynika z zawartych w odwołaniu zarzutów, organ – w opinii C. R. – powinien dokonać szczegółowej analizy materiału dowodowego, badając ewentualność pobrania nienależnego świadczenia w świetle oceny czy pobieranie świadczeń miało charakter złej wiary i zwracając uwagę na to, czy decyzja ZUS zawierała stosowne pouczenie odnośnie niemożliwości jednoczesnego pobierania zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego. Nieuwzględniając zawartych w odwołaniu argumentów, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] nr [...], na podstawie art. 32 w związku z art. 16 ust. 6 o świadczeniach rodzinnych oraz art. 183 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. Organ wskazał, iż jak wynika z oświadczenia podpisanego przez C. R., wyżej wskazany podpisał oświadczenie, w którym zobowiązał się do niezwłocznego powiadomienia podmiotu wypłacającego zasiłek pielęgnacyjny o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, poświadczając jednocześnie, że nie jest uprawniony do pobierania dodatku pielęgnacyjnego. Stosowne i w sposób czytelny sformułowane pouczenia zawierały ponadto decyzja z dnia [...], jak również zmieniająca ją decyzja z dnia [...]. Kolegium uznało, iż w związku z przyznaniem C. R. dodatku pielęgnacyjnego z tytułu ukończenia 75 roku życia od lipca 2009r. należało orzec o wstrzymaniu z urzędu przyznania zasiłku pielęgnacyjnego, a następnie o zmianie decyzji o jego przyznaniu, w związku z czym organ pierwszej instancji nie naruszył prawa. Odnośnie zawartej w odwołaniu argumentacji organ wskazał, iż obowiązek organu informowania o okolicznościach faktycznych i prawnych nie może być utożsamiany z obowiązkiem zawiadamiania o treści powszechnie obowiązujących aktów prawnych. Na powyższa decyzję C. R. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B., wnosząc o stwierdzenie nieważności zakwestionowanego rozstrzygnięcia. Skarżący podniósł, że jedyną podstawą prawną, na jakiej organ mógł orzec o pozbawieniu go świadczenia rodzinnego jest art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nie zgodził się ponadto z argumentem organu prawidłowego pouczenia go przez organ pierwszej instancji przy wydawanych decyzjach, ponieważ pouczenia zawarte zarówno w decyzjach Prezydenta Miasta B., jak i ZUS były – w opinii skarżącego lakoniczne i niekonkretne. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o jej oddalenie, nieuwzględniając zawartych w skardze zarzutów i ponawiając argumenty zawarte w uzasadnieniu zakwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Kontrola ta sprowadza się do oceny, czy organ administracji nie naruszył prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, według stanu faktycznego i prawnego, na dzień wydania zaskarżonej decyzji. Przy czym Sąd nie opiera rozstrzygnięcia na kryteriach słuszności, czy sprawiedliwości społecznej. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Materialnoprawną podstawę postępowania prowadzonego w przedmiotowej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.). Zgodnie z art. 16 wskazanej ustawy zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje, jak wynika z ust. 2 cyt. artykułu niepełnosprawnemu dziecku, osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz osobie powyżej 75 roku życia. Zgodnie natomiast z ust. 3 art. 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasiłek pielęgnacyjny przysługuje także osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia. Stosownie natomiast do ust. 6 art. 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Jak wynika z akt administracyjnych decyzją z dnia [...] nr [...], zmienioną następnie decyzją z dnia [...] nr [...], Prezydent Miasta B. przyznał skarżącemu zasiłek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności od dnia [...]. Świadczenie przyznane zostało skarżącemu po rozpoznaniu jego wniosku, złożonego na urzędowym formularzu, integralną część którego stanowi oświadczenie służące ustaleniu uprawnień do zasiłku pielęgnacyjnego. Skarżący zatem zobowiązany został do oświadczenia, że nie jest uprawniony do dodatku pielęgnacyjnego z zastrzeżeniem konieczności powiadomienia podmiotu wypłacającego zasiłek pielęgnacyjny o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Jak wynika z wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, wniosek ten wraz oświadczeniem opatrzony jest własnoręcznym podpisem skarżącego, złożonym w dniu [...]. Z zawartego w aktach administracyjnych pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddziału w B. z dnia [...] wynika, że skarżący łącznie ze świadczeniem emerytalnym, wypłacanym przez ZUS pobiera również od dnia [...] dodatek pielęgnacyjny z tytułu ukończenia 75 roku życia. W świetle powyższej okoliczności wątpliwości nie pozostawia fakt, że C. R. z chwilą przyznania mu przez organ emerytalny dodatku pielęgnacyjnego na podstawie art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. jedn. Z 2004r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), to jest z dniem [...], stracił uprawnienie do zasiłku pielęgnacyjnego. Jak wynika z art. 32 ust. 1, w oparciu o który wydana została zakwestionowana w niniejszej sprawie decyzja, organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne. Zatem, jak wynika z przywołanego wyżej przepisu, właściwy organ uprawniony jest do zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji administracyjnej w sytuacjach ściśle określonych w tym artykule. Można uznać w związku z tym, że lex generalis dla powyższej normy stanowią art. 154 i 155 kpa, stanowiące odpowiednio o zmianie lub uchyleniu decyzji, z której nie wynikają prawa strony oraz zmiana lub uchylenie decyzji na mocy której strona nabyła prawo, art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wymienia z kolei sytuacje, w których organ może dokonać zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji na mocy której strona nabyła prawo do świadczenia rodzinnego. W przedmiotowej sprawie zastosowanie ma ostatnia z wymienionych w cytowanym art. 32 ust. 1 przesłanek, mianowicie nienależne pobrane świadczenie rodzinne. Skoro bowiem skarżący, uprzedzony o niemożności łącznego pobierania zasiłku pielęgnacyjnego oraz dodatku pielęgnacyjnego, nie poinformował właściwego organu o fakcie przyznania mu dodatku o którym mowa, uznać należy, że przez okres, w którym podejmował łącznie oba świadczenia, zasiłek pielęgnacyjny pobierał nienależnie. Nienależne pobieranie świadczenia oceniane jest w przedmiotowej sprawie przez pryzmat okoliczności obiektywnych, co oznacza, że znaczenie ma sam fakt działania niezgodnego z przepisami ustawy, czyli art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych który wprost stanowi, iż zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Wskazać należy, że art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie reguluje kwestii zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Zagadnienie to uregulowane jest w art. 30 ustawy. Wydanie decyzji zobowiązującej osobę do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia następuje po stwierdzeniu zaistnienia przesłanek wymienionych w art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Należy przyjąć, że w przypadku zobowiązania, drogą decyzji, świadczeniobiorcy do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, ocenie podlegał będzie stopień winy, a także świadomość osoby zobowiązanej do zwrotu. Konkludując należy stwierdzić, że organ orzekł o zmianie decyzji przyznającej C. R. zasiłek pielęgnacyjny w ramach swojej kompetencji i zgodnie z obowiązującymi przepisami, zatem uznać należy, że wydając zakwestionowaną w skardze decyzję, prawa nie naruszył. W związku z powyższym, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) Sąd orzekł, jak w sentencji.