I Ns 128/23

Sądy powszechne2025-03-14

Sygnatura

I Ns 128/23

Data orzeczenia

2025-03-14

Rodzaj

DECISION

Sędziowie

Hanna Woźniak (PRESIDING_JUDGE)

Streszczenie

Skuteczne zgłoszenie roszczenia do spadkobiercy, który faktycznie władał spadkiem przez innego spadkobiercę o odszkodowanie za korzystanie z przedmiotów spadkowych ponad swój udział, wymaga udowodnienia, że domagający się odszkodowania został pozbawiony możliwości współposiadania lub niedopuszczony do współposiadania przez spadkobiercę faktycznie władającego spadkiem.

Treść orzeczenia

Sygn. akt: I Ns 128/23 <div> <h2>POSTANOWIENIE</h2> Dnia 14 marca 2025 r. Sąd Rejonowy w Wąbrzeźnie I Wydział Cywilny w składzie następującym: <table> <colgroup> <col width="200"/> <col width="511"/> </colgroup> <tr> <td> Przewodniczący: </td> <td> Sędzia Hanna Woźniak </td> </tr> <tr> <td> Protokolant </td> <td> Sekr. sąd. Aleksandra Dzierżawska </td> </tr> </table> po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2025 r. w Wąbrzeźnie na rozprawie sprawy z wniosku L. P. z udziałem E. K. (1) a) o stwierdzenie nabycia spadku; b) o dział spadku po G. K., J. K. (1) i H. K.  postanawia: 1. ustalić, że w skład spadków po G. K. córce G. zmarłej (...). w W. wchodzi udział ½ (jedna druga część) o łącznej wartości 61.750 (sześćdziesiąt jeden tysięcy siedemset pięćdziesiąt) złotych, po H. K. synu K. i R. zmarłym(...)w (...) wchodzi udział 5/8 (pięć ósmych) części o łącznej wartości 64.812,5 (sześćdziesiąt cztery tysiące osiemset dwanaście 50/100) złotych, a po J. K. (1) synu H. i G. zmarłym (...) w (...) wchodzi udział 1/3 (jedna trzecia) część o łącznej wartości 34.566,67 (trzydzieści cztery tysiące pięćset sześćdziesiąt sześć 67/100) złotych w odrębnej własności lokalu mieszkalnego nr (...) o pow. (...) m ( 2) wraz z udziałem (...) części w częściach wspólnych nieruchomości położonej w K. (adres administracyjny: F. nr (...)), dla którego Sąd Rejonowy w Wąbrzeźnie prowadzi księgę wieczystą nr (...) oraz we własności niezabudowanej działki nr (...) o pow. (...) ha położonej w K., dla której Sąd Rejonowy w Wąbrzeźnie prowadzi księgę wieczystą nr (...), w ten sposób że obie wyżej opisane nieruchomości przyznać na wyłączną własność E. K. (1) córce H. i G. P. (...), 2. oddalić wniosek o podział majątku wspólnego, 3. ustalić, że E. K. (1) uregulowała długi spadkowe i poniosła dalsze koszty związane z utrzymaniem nieruchomości i podatkiem od nich w łącznej kwocie 7.691,14 (siedem tysięcy sześćset dziewięćdziesiąt jeden 14/100) złotych, a L. P. – w kwocie 645 (sześćset czterdzieści pięć) złotych, 4. oddalić wniosek L. P. o przyznanie wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z rzeczy ponad swój udział, 5. tytułem spłaty wartości udziałów L. P. w majątkach spadkowych z uwzględnieniem rozliczenia kwot wskazanych w pkt. 2 zasądzić od E. K. (1) na rzecz L. P. kwotę 50.801,93 (pięćdziesiąt tysięcy osiemset jeden 93/100) złotych, przy czym z zasądzonej na rzecz L. P. kwoty pobrać na rzecz Skarbu Państwa Sądu Rejonowego w Wąbrzeźnie kwotę 1.661,27 (jeden tysiąc sześćset sześćdziesiąt jeden 27/100) złotych tytułem części nieuiszczonych wydatków, a płatność pozostałej do spłaty kwoty 49.140,66 (czterdzieści dziewięć tysięcy sto czterdzieści 66/100) złotych odroczyć E. K. (1) na okres trzech miesięcy od uprawomocnienia się niniejszego postanowienia z ustawowymi odsetkami za opóźnienie na wypadek zwłoki w płatności, licząc od pierwszego dnia zwłoki do dnia zapłaty, 6. pobrać od E. K. (1) na rzecz Skarbu Państwa Sądu Rejonowego w Wąbrzeźnie kwotę 1.661,27 (jeden tysiąc sześćset sześćdziesiąt jeden 27/100) złotych tytułem części nieuiszczonych wydatków, 7. zasądzić od Skarbu Państwa Sądu Rejonowego w Wąbrzeźnie na rzecz adw. M. K. kwotę 11.040 (jedenaście tysięcy czterdzieści) złotych podwyższoną o 23% podatku vat tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną przyznaną wnioskodawczyni z urzędu i w tej części kosztami postępowania obciążyć Skarb Państwa. Sędzia Hanna Woźniak </div> <div> <h2>ZARZĄDZENIE</h2>  (...)  (...) (...). w (...), (...) (...)    (...)  Sędzia: H. W. Sygn. akt I Ns 128/23 </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> L. P. wniosła o dział spadku po ojcu H. K. oraz po bracie J. K. (1) obejmującego lokal mieszkalny wraz z wyposażeniem (kw nr (...)) w ten sposób, by majątek spadkowy w całości przyznać siostrze E. K. (1) ze stosowną spłatą na rzecz wnioskodawczyni. Uczestniczka E. K. (1) przyznała wskazany we wniosku krąg osób uprawnionych do dziedziczenia po matce G. K. oraz fakt istnienia postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku po ojcu i po bracie. Wskazała dodatkowo, że w skład spadku wchodzi też działka rolna o pow. (...) ha (kw nr (...)) oraz udział 1/9 część w terenie pod budynkiem mieszkalnym o pow. (...) (kw nr (...)). Wskazała, że aktualnie mieszka w tej nieruchomości. Domagała się rozliczenia jej nakładów na majątek spadkowy oraz nie zgodziła się z wartością lokalu podaną we wniosku. Zaakceptowała sam sposób działu spadku. Ustanowiony dla wnioskodawczyni pełnomocnik z urzędu uzupełnił wniosek, domagając się także stwierdzenia nabycia spadku i działu spadku po G. K.. Sąd ustalił, co następuje: Lokal mieszkalny nr (...) wraz z wyposażeniem stanowiący odrębną własność, jak również działka o pow. (...) ha i udział 1/9 część w działce pod wielorodzinnym budynkiem mieszkalnym – położone w K. – stanowiły wspólność ustawową małżeńską H. K. syna K. i R. oraz G. K. córki G. (dowód: wydruki treści ksiąg wieczystych nr (...) – k.45-60). G. K. zmarła (...)., a spadek po niej nabyli wprost po ¼ części jej mąż H. K. oraz ich troje dzieci: L. P., J. K. (1) i E. K. (1). H. K. zmarł (...), a spadek po nim nabyły wprost po 1/3 części dzieci jego i G.: L. P., J. K. (1) i E. K. (1). J. K. (1) zmarł jako bezdzietny kawaler (...)., a spadek po nim nabyły z dobrodziejstwem inwentarza po ½ części jego siostry L. P. i E. K. (1)  (dowód: postanowienia – k.118 oraz k.16 akt (...) i k.13 akt (...) tut. Sądu). Od wielu lat L. P. mieszka w W. (niedaleko S.). Przedostatni raz w rodzinnej miejscowości była w związku z pogrzebem matki w (...), a ostatni raz ok. (...) Z ojcem i bratem utrzymywała kontakt listowny i telefoniczny. Na ich pogrzebach nie była. Od dawna choruje m.in. neurologicznie i unika podróży. Z kolei E. K. (1) przez cały czas miała telefoniczny i osobisty kontakt z rodzicami i bratem, odwiedzała ich, a także zapraszała do siebie.  (dowód: zdjęcie – k.106, zeznania świadków: J. M. i E. K. (2) – nagranie rozprawy z 10 maja 2024r. od 00:06:40 do 00:36:46, S. S. – nagranie rozprawy z 19 lipca 2024r. od 00:04:14 do 00:15:25, B. G. i A. E. – nagranie rozprawy z 27 sierpnia 2024r. od 00:04:12 do 00:25:46, J. M., J. K. (2) i P. K. – nagranie rozprawy z 24 stycznia 2025r. od 00:04:19 do 00:57:63, R. P. –– nagranie rozprawy z 30 stycznia 2025r. od 00:07:16 do 00:42:02, zeznania uczestniczki – nagranie rozprawy z 05 marca 2024r. od 00:05:53 do 00:32:09, kserokopie dokumentów medycznych – k.323-331, zeznania wnioskodawczyni – nagranie rozprawy z 30 stycznia 2025r. od 00:42:11:16 do 01:10:53). Po śmierci G. K. H. K. płacił za mieszkanie i starał się utrzymywać je w należytym stanie. Wymienił okna na plastikowe. Po śmierci J. K. (1), który nie pracował i miał problem alkoholowy, a przejściowo w spadkowym mieszkaniu mieszkał z partnerką, lokal był zdewastowany i zadłużony. Wszelkie długi w łącznej kwocie 7.691,14 złotych zapłaciła E. K. (1). Ona też mieszkanie wyremontowała na swój koszt i w nim zamieszkała w (...). Wszelkie ruchomości po rodzicach i bracie wyrzuciła jako nie nadające się do użytku. L. P. nigdy nie domagała się od siostry wydania jej do użytkowania jakiejkolwiek części lokalu bądź działki. Jeden raz w (...) wpłaciła do (...) w K. kwotę 645 złotych  (dowód: zdjęcia – k.61-91, kopia potwierdzenia transakcji – k.107, zaświadczenia – k.142 i 143, 229-23, 344-348, zeznania uczestniczki – nagranie rozprawy z 05 marca 2024r. od 00:05:53 do 00:32:09). Na dzień śmierci G. K. spadkowy lokal mieszkalny jako całość wraz z udziałem 1/9 w częściach wspólnych nieruchomości przedstawiał wartość według cen aktualnych 117.700 złotych, na dzień śmierci zarówno H. K. jak i J. K. (1) – 97.900 złotych, zaś działka rolna o pow. (...) ha we wszystkich trzech datach, a według cen aktualnych, przedstawiała wartość 5.800 złotych (dowód: dwie opinie biegłej – k.248-319). Sąd zważył, co następuje: Sąd podzielił wnioski końcowe dwóch opinii biegłej. Strony jej nie kwestionowały, zaś opinie nie zawierają żadnych błędów logicznych czy rachunkowych i w pełni odpowiadają na tezy postawione przez sąd w postanowieniu o dopuszczeniu tego dowodu. Również żadnych zastrzeżeń nie budzą: treść wydruków ksiąg wieczystych pobranych z internetowego portalu ms.gov.pl, jak również kopie i kserokopie załączonych dokumentów prywatnych. Sąd dał wiarę zeznaniom stron i świadków albowiem co do faktów istotnych dla niniejszej sprawy nie były one z sobą sprzeczne, znajdują potwierdzenie we wskazaniach logiki i doświadczenia życiowego. Wynika z nich, że osobiste kontakty L. P. z rodzicami i bratem były rzadkie. Niewątpliwie miały na to wpływ dzieląca ich znaczna odległość oraz choroby L. P.. Z punktu widzenia rozliczeń spadkowych jest to okoliczność poboczna, bez znaczenia, skoro nie doprowadziła ani do wydziedziczenia L. P. przez spadkodawców, ani do postępowania o uznanie jej za niegodną dziedziczenia po ich śmierci. Z przebiegu postępowania bezsprzecznie wynika, że stosunki między siostrami współspadkobierczyniami są złe, ale nie ma to żadnego znaczenia dla sprawy o dział spadków po ich rodzicach i bracie. Przepisy o dziale spadku (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 684;art. 687;art. 688)">art.684, art.687 i art.688 kpc</a>) stanowią, że skład i wartość spadku ulegającego podziałowi ustala sąd, a w braku podstaw do wydania postanowienia działowego na podstawie zgodnego wniosku uczestników, dział spadku będzie rozpoznany przy odpowiednim zastosowaniu przepisów dotyczących zniesienia współwłasności, a w szczególności <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 618)">art.618 kpc</a>. Zatem w postępowaniu o dział spadku sąd rozstrzyga także wzajemne roszczenia współspadkobierców z tytułu posiadania przedmiotów spadkowych. Z chwilą wszczęcia postępowania o dział spadku odrębne postępowanie w sprawach tych roszczeń jest niedopuszczalne. Po zapadnięciu prawomocnego postanowienia o dziale spadku spadkobierca nie może dochodzić wyżej wskazanych roszczeń, chociażby nie były one zgłoszone w postępowaniu działowym. Zgłoszenie roszczeń z tytułu posiadania przedmiotów spadkowych do spadkobiercy, który nimi faktycznie władał, wymaga udowodnienia, że zgłaszający roszczenie został pozbawiony możliwości współposiadania bądź nie został dopuszczony do współposiadania rzeczy wchodzących w skład spadku. Tymczasem od chwili śmierci G. K., a zwłaszcza od daty śmierci J. K. (1), L. P. nigdy nie zwróciła się do żadnego ze spadkobierców o dopuszczenie jej do współposiadania spadkowych nieruchomości, co wynikało z faktu, że z uwagi na jej miejsce zamieszkania nie byłaby w stanie z tych nieruchomości w jakikolwiek sposób korzystać. Ponadto, po śmierci J. K. (1) lokal był w takim stanie, że nie nadawał się ani do zamieszkania, ani do wynajęcia bez uprzedniego remontu, na który L. P. nie miała środków. W takiej sytuacji, w ocenie Sądu, jej roszczenie nie zostało udowodnione ani co do faktu ani co do wysokości, dlatego zostało w całości oddalone. Każdy ze współwłaścicieli może żądać, ażeby zniesienie współwłasności nastąpiło przez podział rzeczy wspólnej, chyba że podział byłby sprzeczny z przepisami ustawy lub ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem rzeczy albo że pociągałby za sobą istotną zmianę rzeczy lub znaczne zmniejszenie jej wartości. Rzecz, która nie daje się podzielić, może być przyznana stosownie do okoliczności jednemu ze współwłaścicieli z obowiązkiem spłaty pozostałych albo sprzedana stosownie do przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 ()">kodeksu postępowania cywilnego</a>. Jeżeli ustalone zostały dopłaty lub spłaty, sąd oznaczy termin i sposób ich uiszczenia, wysokość i termin uiszczenia odsetek, a w razie potrzeby także sposób ich zabezpieczenia. W razie rozłożenia dopłat i spłat na raty terminy ich uiszczenia nie mogą łącznie przekraczać lat dziesięciu. W wypadkach zasługujących na szczególne uwzględnienie sąd na wniosek dłużnika może odroczyć termin zapłaty rat już wymagalnych. Zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 1034;art. 1034 § 1)">art.1034§1 kc</a> do chwili działu spadku spadkobiercy ponoszą solidarną odpowiedzialność za długi spadkowe. Jeżeli jeden ze spadkobierców spełnił świadczenie, może on żądać zwrotu od pozostałych spadkobierców w częściach, które odpowiadają wielkości ich udziałów. Do długów spadkowych należą zaś m.in. wszelkie nakłady poczynione na niezbędne utrzymanie masy spadkowej w niepogorszonym stanie oraz wydatki na daniny publicznoprawne obciążające przedmioty należące do spadku (np. podatki), jak również koszty pogrzebu spadkodawcy, w jakim pogrzeb ten odpowiada zwyczajom przyjętym w danym środowisku oraz koszty postępowania spadkowego (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 922)">art.922 kc</a>). W sprawie niniejszej wolą obu stron było, aby to E. K. (1) otrzymała nieruchomości spadkowe w naturze. Kosztów pogrzebów do rozliczenia nie zgłoszono. Natomiast na ustaloną przez Sąd kwotę 7.691,14 złotych zapłaconą przez E. K. (1) składają się wpłaty na fundusz remontowy, jedna wpłata do E. oraz wpłaty z tytułu podatku od nieruchomości za okres do (...) Od (...) E. K. (1) zamieszkała bowiem w spadkowym lokalu, objęła go w samoistne posiadanie, zatem winna samodzielnie ponosić wszelkie koszty związane zarówno z jego posiadaniem (opłaty do wspólnoty mieszkaniowej), jak i prawem własności (podatek od nieruchomości). Aby dać uczestniczce odpowiedni czas na zgromadzenie kwoty należnej wnioskodawczyni (np. poprzez uzyskanie kredytu), Sąd odroczył termin spłaty na okres trzech miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia, na co zezwala <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 212;art. 212 § 3)">art.212§3 kc.</a> Nadto, trzeba zwrócić uwagę, że niniejsze postępowanie trwa już prawie dwa lata, a uczestniczka chcąc przejąć na wyłączną własność spadkowe nieruchomości winna od początku liczyć się z przewidywaną wysokością spłaty i zgromadzić choćby część potrzebnych środków. Sąd nie mógł przychylić się do wniosku o rozłożenie spłaty na raty po kilkaset złotych miesięcznie, gdyż takie rozwiązanie zniweczyłoby całkowicie ekonomiczną wartość uzyskanej spłaty dla wnioskodawczyni. Z tych wszystkich względów na podstawie przepisów wskazanych w treści uzasadnienia orzeczono jak w pkt.1-5 postanowienia. O kosztach postępowania Sąd orzekł w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 520 § 1 pkt. 5;art. 520 § 1 pkt. 6;art. 520 § 1 pkt. 7)">pkt.5-7</a> stosownie do treści <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 520;art. 520 § 1)">art.520§1 kpc</a>, uznając że opinia biegłej była sporządzona w interesie obu spadkobierczyń. Z uwagi jednak na wysokość kosztów należnych pełnomocnikowi z urzędu Sąd zaniechał pobrania ich ze spłaty zasądzonej na rzecz wnioskodawczyni, gdyż łącznie z kosztami pracy biegłej wyniosłoby to ok. 25% zasądzonej spłaty. Aktualnie wnioskodawczyni jest osobą niedosłyszącą, niedowidzącą, choruje na tarczycę, refluks, zawroty głowy, wymaga stałej codziennej opieki. Byłoby wbrew zasadom współżycia społecznego obciążenie jej także kosztami pełnomocnika z urzędu. Wynagrodzenie pełnomocnikowi z urzędu przyznano w wysokości przewidzianej przez §4 i §12 pkt 2 i 3 Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2024 r. poz. 763), uwzględniając, że postępowanie obejmowało stwierdzenie nabycia spadku po jednej osobie oraz działy spadków po trzech osobach. Sędzia Hanna Woźniak </div> <div> <h2>ZARZĄDZENIE</h2> 1.  (...) 2.  (...) sędzia </div>