VI SA/Wa 1307/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Aneta Lemiesz Sędzia WSA Tomasz Sałek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi E. z siedzibą w [...] na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji o udzieleniu patentu na wynalazek oddala skargę UZASADNIENIE W dniu [...] stycznia 2019 r. Urząd Patentowy RP wydał decyzję o udzieleniu patentu na wynalazek zgłoszony pod numerem [...], pod warunkiem wniesienia przez zgłaszającego opłaty za pierwszy okres ochrony w terminie trzech miesięcy od dnia doręczenia decyzji. Po wydaniu decyzji o udzieleniu patentu Urząd Patentowy RP został poinformowany o zmianie nazwy zgłaszającej spółki. W związku z powyższym decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r. wydaną na podstawie art. 155 Kodeksu postępowania administracyjnego Urząd Patentowy RP zmienił decyzję o udzieleniu przedmiotowego patentu, w ten sposób, że w miejscu gdzie oznaczony został uprawniony wykreślił: [...], a w to miejsce postanowił wpisać: [...]. Z uwagi na nieuiszczenie wymaganej opłaty za pierwszy okres ochrony w wyznaczonym terminie, Urząd Patentowy RP decyzją z dnia [...] lipca 2019r. stwierdził wygaśnięcie decyzji o udzieleniu patentu na przedmiotowy wynalazek. W dniu [...] września 2019r. zgłaszający reprezentowany przez ustanowionego w sprawie pełnomocnika zaskarżył powyższą decyzję składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik podniósł, że niewniesienie opłaty za pierwszy okres ochrony (obejmujący 1-3 rok) spowodowane było przyczyną losową, niezależną od zgłaszającego. Od 2018 r. firma rozpoczęła proces wdrażania systemu [...], tj. kompleksowego oprogramowania do zarządzania przedsiębiorstwem łączącego codzienne procesy biznesowe takie jak magazynowanie i zarządzanie zamówieniami, księgowanie, obsługę kadr, zaopatrywanie i zarządzanie relacjami z klientem. Od 2019 r. wszystkie przelewy miały być realizowane przez nowy program. Ponadto w styczniu 2019 r. firma rozpoczęła wdrażanie Systemu Zarządzania Jakością zgodnego z [...]. Osoba z firmy zewnętrznej, która pełniła funkcję Pełnomocnika ds. Systemu Zarządzania Jakością wraz z osobą wyznaczoną z firmy do tego zadania w lutym zbierały wszystkie dokumenty znajdujące się w spółce i wpływające do niej w celu ich skatalogowania i podziału na odpowiednie segmenty. Termin uiszczenia opłaty za pierwszy okres ochrony zbiegł się z czasem wdrożeń segregacji dokumentów. Księgowość, która jest odpowiedzialna za uiszczanie opłat nie otrzymała od Pełnomocnika ds. Systemu Zarządzania Jakością informacji o konieczności jej wniesienia. Pełnomocnik przekazywał na bieżąco do księgowości katalogowane faktury, a ponieważ Urząd Patentowy nie wystawia faktur, informacja o konieczności opłaty za ochronę wynalazku nie została przekazana do działu płatniczego. W dniu [...] sierpnia 2019 r. została wniesiona zaległa opłata za pierwszy okres ochrony (1-3 rok), a także opłata za 4 rok (wraz z opłatą dodatkową 30%) i za 5 rok ochrony wynalazku. Decyzją z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] Urząd Patentowy RP działając na podstawie art. 225 ust. 3 i art. 245 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2020 r., poz. 286) po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia [...] września 2019 r. wniesionego przez E. z siedzibą w E. od decyzji z dnia [...] lipca 2019 r. stwierdzającej wygaśnięcie decyzji z dnia [...] stycznia 2019 r. o udzieleniu patentu na wynalazek zgłoszony pod numerem [...], z powodu nieuiszczenia w wyznaczonym terminie opłaty za pierwszy okres ochrony, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 225 ust. 3 ustawy Prawo własności przemysłowej decyzja stwierdzająca wygaśnięcie decyzji o udzieleniu patentu na wynalazek z powodu nieuiszczenia opłaty za pierwszy okres ochrony może zostać uchylona na wniosek zgłaszającego o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym uprawdopodobni on, że uchybienie nastąpiło bez jego winy, i po jednoczesnym uiszczeniu zaległej opłaty. Organ wskazał, że w orzecznictwie podnosi się, że przy ocenie, czy uchybienie terminu było zawinione należy brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Jakikolwiek stopień zawinienia strony w uchybieniu terminu (nawet lekkie niedbalstwo) powoduje niedopuszczalność jego przywrócenia. Przywrócenie terminu jest więc dopuszczalne wyłącznie w przypadku zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony, okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w terminie. O braku winy w uchybieniu terminowi można więc mówić wtedy, gdy strona dołożyła należytej staranności, aby dokonać czynności proceduralnej w terminie, lecz uniemożliwiły jej to przeszkody niemożliwe do przezwyciężenia. W ocenie Urzędu Patentowego zmiany organizacyjne spowodowane wdrażaniem nowego oprogramowania do zarządzania przedsiębiorstwem, w tym systemu finansowo - księgowego i związana z nimi destabilizacja pracy przedsiębiorstwa nie świadczą o braku winy w uchybieniu terminu na wniesienie opłaty za pierwszy okres ochrony wynalazku. Okoliczności te nie stanowią bowiem przeszkody uniemożliwiającej zachowanie wyznaczonego przez Urząd terminu. Wprowadzanie nowego oprogramowania jest zazwyczaj procesem wymagającym czasu i nakładu pracy/więc przedsiębiorca planujący tego typu przedsięwzięcie powinien liczyć się z przejściowymi utrudnieniami i zabezpieczyć sprawne funkcjonowanie firmy w tym okresie. Zgłaszający jako pracodawca odpowiada za działania osób, którymi się posługuje i powinien kontrolować należyte wykonywanie powierzonych im zadań. Powinien również mieć świadomość, że w okresie zmian organizacyjnych i wdrażania nowych systemów do obsługi przedsiębiorstwa ryzyko ewentualnych błędów i niedopatrzeń ze strony pracowników może być podwyższone, a więc tym bardziej nadzór nad realizacją zlecanych im obowiązków powinien być w takim okresie zwiększony. Nie bez znaczenia jest również fakt, że w rozpatrywanej sprawie zgłaszający korzystał z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Zakres udzielonego pełnomocnictwa obejmował reprezentowanie zgłaszającego w postępowaniu przez Urzędem Patentowym RP, Naczelnym Sądem Administracyjnym oraz innymi sądami i organami orzekającymi w sprawie przedmiotowego wynalazku. Wydaje się więc, że pełnomocnik powinien nadzorować prawidłowe wykonanie przez zgłaszającego obowiązków wynikających z decyzji o udzieleniu patentu. Z faktu udzielenia pełnomocnictwa wynika dla pełnomocnika obowiązek nie tylko przekazywania zgłaszającemu informacji o działaniach podjętych przez organ administracji w toku postępowania, lecz także czuwania nad prawidłowym i terminowym dokonywaniem czynności ze strony samego mocodawcy. Stanowisko takie podzielają w swoich orzeczeniach sądy administracyjne (np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2015 r., VI SA/Wa 796/13). Mając powyższe na uwadze Urząd Patentowy RP stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie wnioskodawca nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do uiszczenia opłaty za pierwszy okres ochrony przedmiotowego wynalazku, a w konsekwencji nie było podstaw do Pismem z dnia [...] maja 2020r. E. z siedzibą w E. wniosła do WSA w Warszawie skargę na powyższą decyzję, zarzucając naruszenie: 1) art. 225 ust. 3 p.w.p. poprzez jego niezastosowanie w przedmiotowej sprawie podczas gdy, z okoliczności sprawy jednoznacznie wynika, iż uchybienie terminu do wniesienia opłaty za pierwszy okres ochrony wynalazku [...] nastąpiło bez winy skarżącego, 2) art. 8 § 1 kpa i wyrażonej w tym przepisie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa poprzez podjęcie decyzji wbrew zasadzie proporcjonalności, co skutkowało pozbawieniem strony patentu udzielonego zgodnie z prawem, 3) art. 7 kpa i wyrażonej w tym przepisie zasady uwzględniania interesu publicznego i słusznego interesu obywateli poprzez działanie wbrew interesowi strony, co skutkowało pozbawieniem strony patentu udzielonego zgodnie z prawem. Mając na uwadze powyższe, strona wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz uchylenie w całości poprzedzającej ją decyzji Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] lipca 2019r. oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu strona skarżąca wskazała, że uchybienie terminowi zapłaty opłaty za pierwszy okres ochronny nastąpiło bez jej winy. Wyjaśniła, że od 2018 r. skarżący wprowadzał on oprogramowanie [...] do planowania zasobów w swoim przedsiębiorstwa oraz nowe systemy operacyjne. Powyższe wymusiło zmianę serwera w firmie. Ponadto, Zgłaszający w styczniu 2019r. rozpoczął wdrażanie Systemu Zarządzania Jakością zgodnego z [...]. Zgłaszający powołał osobę z firmy zewnętrznej na funkcję Pełnomocnika ds. Systemu Zarządzania Jakością, która miała za zadanie wdrożyć system zgodnie z programem wdrażania dobrego zarządzania obiegu dokumentów. Pełnomocnik był odpowiedzialny między innymi za zebranie wszystkich dokumentów znajdujących się w spółce oraz wpływających do niej (w tym również dotyczących wynalazku nr [...] ) w celu ich skatalogowania i podziału na odpowiednie segmenty. Ponadto Pełnomocnik ds. Systemu Zarządzania Jakością był odpowiedzialny za przekazywanie księgowości katalogowanych faktur, które wpływały do firmy. W związku z nieznajomością procedur Urzędu Patentowego RP, który nie wystawia faktur, nie przekazał stosownej informacji do działu płatniczego. W konsekwencji powyższego spółka nie opłaciła wymaganej opłaty w wyznaczonym terminie. Powyższy stan faktyczny nie był przez Urząd kwestionowany i stanowił podstawę wydania zaskarżonej decyzji. Zdaniem skarżącej spółki z przedstawionych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy okoliczności jednoznacznie wynika, iż uchybienie terminu do wniesienia opłaty za pierwszy okres ochrony wynalazku [...] nastąpiło bez jej winy. Mimo to, Urząd Patentowy nie zastosował w przedmiotowej sprawie art. 225 ust. 3 p.w.p., co stanowi naruszenie tego przepisu. Ponadto skarżąca zauważyła, że Urząd Patentowy RP, związany rygorami procedury administracyjnej, obowiązany jest m in. do przestrzegania zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa (art. 8 kpa) oraz uwzględnienia słusznego interesu skarżącego zgodnie z art. 7 kpa. Dlatego organ powinien uwzględnić prawo skarżącej od posiadania prawa wyłącznego w postaci patentu na wynalazek [...]. Urząd Patentowy stwierdził, że przedstawione do ochrony przez skarżącego rozwiązania spełnia przesłanki patentowalności i udzielił patentu na ten wynalazek. Decyzje Urzędu Patentowego są decyzjami warunkowymi, co oznacza, że prawo wyłączne jest udzielone pod warunkiem uiszczenia opłaty urzędowej w przewidzianym w ustawie terminie. Wywiązanie się z tego obowiązku przez zgłaszającego nie zawsze jest możliwe z uwagi na różnego rodzaju sytuacje często niezależne od zgłaszającego. Ustawodawca przewidział tego typu sytuację i w art. 225 ust. 3 dopuścił możliwość uchylenia decyzji stwierdzającej wygaśnięcie decyzji o udzieleniu prawa wyłącznego, jeżeli zgłaszający uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy i po jednoczesnym uiszczeniu zaległej opłaty. Natomiast w interesie społecznym leży chronienie patentami rozwiązań kluczowych dla innowacyjności. Wielokrotnie podnosi się, że w zakresie ochrony patentowej Polska odstaje in minus od innych państw Europy. Wprawdzie ilość zgłoszeń patentowych rośnie lecz część z tych rozwiązań nie ma żadnej wartości komercyjnej ze względu na utracenie, wygaśnięcie lub "odwołanie" ochrony. Zdaniem skarżącej spółki, przesłanki braku zawinienia określonej wart. 225 ust. 3 p.w.p. nie należy oceniać wyłącznie w kontekście przeszkody "niemożliwej do przezwyciężenia" (np. stan klęski żywiołowej) lecz również w kontekście przeszkody "trudnej do przezwyciężenia" (takiej, która mimo dołożenia przez stronę staranności udaremniła jej dokonanie czynności). W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2019 poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy – ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U z 2019 poz. 2325, dalej jako "p.p.s.a."). Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów sąd uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 52 ust. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz.U.2021.324 dalej jako "p.w.p.") udzielenie patentu następuje pod warunkiem uiszczenia opłaty za pierwszy okres ochrony. W razie nieuiszczenia opłaty w wyznaczonym terminie, Urząd Patentowy stwierdza wygaśnięcie decyzji o udzieleniu patentu. Jednocześnie jak stanowi art. 225 ust. 3 p.w.p., jeżeli została wydana decyzja o umorzeniu postępowania z powodu nieuiszczenia opłaty, o której mowa w art. 223 ust. 2, albo decyzja stwierdzająca wygaśnięcie decyzji o udzieleniu patentu, prawa ochronnego lub odpowiednio prawa z rejestracji z powodu nieuiszczenia opłaty, o której mowa w art. 224 ust. 1, decyzja taka może zostać uchylona na wniosek zgłaszającego o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym uprawdopodobni on, że uchybienie nastąpiło bez jego winy, i po jednoczesnym uiszczeniu zaległej opłaty. Jak wynika z art. 225 ust. 3 p.w.p., przepis ten dopuszcza możliwość uchylenia decyzji stwierdzającej wygaśnięcie decyzji o udzieleniu patentu z powodu nieuiszczenia opłaty, o której mowa w art. 224 ust. 1 P.w.p., na wniosek zgłaszającego o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym uprawdopodobni on, że uchybienie nastąpiło bez jego winy i po jednoczesnym uiszczeniu zaległej opłaty. W niniejszej sprawie, strona skarżąca składając wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy w związku z wydaniem decyzji stwierdzającej wygaśnięcie patentu, wniosła jednocześnie o uwzględnienie nadzwyczajnych okoliczności zaistnienia powstałych uchybień i przywrócenie terminu płatności z jednoczesnym uiszczeniu zaległej opłaty. W ocenie sądu, mając na uwadze wyjaśnienia strony skarżącej, stwierdzić należy, że Urząd Patentowy prawidłowo uznał, że skarżąca spółka nie uprawdopodobniła braku winy w nieuiszczeniu należnej opłaty w wyznaczonym terminie. Organ słusznie zauważył, że kryterium braku winy jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony zachowania szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności proceduralnych. O braku winy w uchybieniu terminowi można mówić jedynie wtedy, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Dlatego też zmiany organizacyjne spowodowane wdrażaniem nowego oprogramowania do zarządzania przedsiębiorstwem, w tym systemu finansowo - księgowego i związana z nimi destabilizacja pracy przedsiębiorstwa nie świadczą o braku winy w uchybieniu terminu na wniesienie opłaty za pierwszy okres ochrony wynalazku. Okoliczności te nie stanowią bowiem przeszkody uniemożliwiającej zachowanie wyznaczonego terminu. Wprowadzanie nowego oprogramowania jest zazwyczaj procesem wymagającym czasu i nakładu pracy/więc przedsiębiorca planujący tego typu przedsięwzięcie powinien liczyć się z przejściowymi utrudnieniami i zabezpieczyć sprawne funkcjonowanie firmy w tym okresie. Zgłaszający jako pracodawca odpowiada za działania osób, którymi się posługuje i powinien kontrolować należyte wykonywanie powierzonych im zadań. Powinien również mieć świadomość, że w okresie zmian organizacyjnych i wdrażania nowych systemów do obsługi przedsiębiorstwa ryzyko ewentualnych błędów i niedopatrzeń ze strony pracowników może być podwyższone, a więc tym bardziej nadzór nad realizacją zlecanych im obowiązków powinien być w takim okresie zwiększony. Nie bez znaczenia jest również fakt, że w rozpatrywanej sprawie zgłaszający korzystał z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Zakres udzielonego pełnomocnictwa obejmował reprezentowanie zgłaszającego w postępowaniu przez Urzędem Patentowym RP, Naczelnym Sądem Administracyjnym oraz innymi sądami i organami orzekającymi w sprawie przedmiotowego wynalazku. Wydaje się więc, że pełnomocnik powinien nadzorować prawidłowe wykonanie przez zgłaszającego obowiązków wynikających z decyzji o udzieleniu patentu. Z faktu udzielenia pełnomocnictwa wynika dla pełnomocnika obowiązek nie tylko przekazywania zgłaszającemu informacji o działaniach podjętych przez organ administracji w toku postępowania, lecz także czuwania nad prawidłowym i terminowym dokonywaniem czynności ze strony samego mocodawcy. Tym samym okoliczność "niedopatrzenia osoby odpowiedzialnej" nie świadczy o braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia tej opłaty. Niedopatrzenia osoby odpowiedzialnej potwierdza natomiast, że do nieuiszczenia opłaty w wyznaczonym terminie doszło na skutek okoliczności zawinionych przez skarżącego. Bez znaczenia pozostaje fakt, że pełnomocnik był pracownikiem firmy zewnętrznej. Strona skarżąca powierzając pełnomocnikowi określone obowiązki i zadania podejmuje w tym zakresie swojego rodzaju ryzyko w wyborze. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że o braku winy zainteresowanego podmiotu w zachowaniu terminu można mówić jedynie wówczas, gdy zainteresowany podmiot działał z najwyższą starannością, jednakże dopełnienie czynności w terminie stało się niemożliwe z powodu trudnej do przezwyciężenia przeszkody, niezależnej od osoby zainteresowanej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 grudnia 2019 r. sygn. akt II OSK 278/18 publ. LEX nr 2754149). W wyroku z dnia 20 maja 1998 r., sygn. akt I SA/Ka 1718/96 natomiast Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że o braku winy strony w niedopełnieniu w ustawowym terminie określonej czynności procesowej można mówić tylko w przypadku uprawdopodobnienia przez nią, że dopełnienie czynności było niemożliwe z powodu przeszkody nagłej i nie do przezwyciężenia, tj. takiej której strona nie mogła przezwyciężyć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez zainteresowanego lub jego pełnomocnika zalicza się np. przerwę w komunikacji, powódź, pożar, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inna osobą, nawet zwolnienie lekarskie od pracy nie jest potwierdzeniem braku winy zainteresowanego w uchybieniu terminu. Zdaniem sądu, organ prawidłowo uznał, że strona skarżąca nie wskazała żadnych okoliczności uprawdopodobniających brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia opłaty. Taką okolicznością nie jest powierzenie prowadzenia swoich spraw podmiotowi zewnętrznemu, który nie dopełnił swoich obowiązków związanych z koniecznością uiszczenia w terminie opłaty za patent. Z powyższych względów zarzuty skargi, dotyczące zarówno naruszenia prawa procesowego, jak i materialnego, w całości nie zasługiwały na uwzględnienie. Organy rozstrzygające sprawę działały na podstawie i w granicach przepisów powszechnie obowiązującego prawa. Zdaniem Sądu, nie doszło do naruszenia ogólnych zasad wyrażonych m.in. w art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 i art. 15 kpa. Sprawę rozstrzygnięto bowiem po wyczerpującym i prawidłowym zebraniu, a następnie rozpatrzeniu, materiału dowodowego, który był wystarczający do podjęcia zaskarżonych rozstrzygnięć (art. 77 i art. 80 kpa). W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.