IV SA/Po 522/19

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta (spr.) Sędziowie WSA Izabela Bąk-Marciniak WSA Monika Świerczak Protokolant st. sekr. sąd. Natalia Kańduła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2019 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Szefa Urzędu [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Szefa Urzędu [...] z dnia [...] stycznia 2019 r. [...] UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] Szef Urzędu do Spraw [...] na podstawie art. 5 ust. 1 w zw. z art. 2 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 690; zwanej dalej "ustawą") odmówił K. P. (zwanemu dalej "Skarżącym") potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych. Organ wyjaśnił w uzasadnieniu decyzji, że Skarżącym w złożonym wniosku opisał okoliczności swojej działalności opozycyjnej oraz doznanych przez to represji. Skarżący miał sporządzać hasła antykomunistyczne na murach oraz roznosić ulotki. Został zatrzymany, gdy stanął w obronie bitego przez milicję kolegi. Wówczas znaleziono przy nim ulotki. Przez tydzień miał być przesłuchiwany na komisariacie, a następnie w dniu [...] listopada 1982 r. został skazany przez kolegium ds. wykroczeń na karę trzech miesięcy aresztu. Organ wskazał również, że z pisma nadesłanego przez Instytut Pamięci Narodowej wynika, iż w wyniku przeprowadzonej kwerendy nie odnaleziono dokumentów spełniających wymogi z art. 2 lub 3 ustawy. W ocenie Szefa Urzędu wniosek Skarżącego nie zasługiwał na uwzględnienie, bowiem podnoszone przez niego okoliczności nie mogą zostać uznane za prowadzenie działalności opozycyjnej w rozumieniu ustawy. Obligatoryjnym warunkiem potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej jest aby prowadzona działalność odbywała się w ramach zorganizowanych struktur lub we współpracy z nimi. Wszelkie indywidualne formy protestu lub wyrażania niezadowolenia z sytuacji panującej w kraju, nawet jeżeli określone czynności były podejmowane wspólnie z inną osobą, nie mogą stanowić podstaw do uwzględnia wniosku. Skarżący w podaniu nie podnosi, aby był członkiem lub współpracownikiem podziemnych struktur. Niezależnie od powyższego, zdaniem Szefa Urzędu przedstawione przez Skarżącego oświadczenie świadka jest niewiarygodne. W ocenie organu zostało ono sporządzone tym samym charakterem pisma co korespondencja wysyłana przez Skarżącego. Skarżący bezpośrednio wpłynął więc na jego treść. Poza tym zarówno świadek, jak i wnioskodawca nie wyjaśniają chociażby skąd strona pozyskiwała rozprowadzane ulotki. Zdaniem Szefa Urzędu do Spraw [...] zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza również, by wnioskodawca podlegał represjom, o których mowa w art. 3 ustawy. Organ przywołał treść art. 3 pkt 1 lit. a ustawy i stwierdził, że z przesłanego przez Skarżącego uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] grudnia 2011 r., sygn. akt [...], wynika, iż orzeczeniem Kolegium do spraw Wykroczeń przy Naczelniku Miasta i Gminy w [...] wydanym w sprawie o sygn. [...], Skarżący został skazany za wykroczenie z art. 51 § 2 k.w na karę trzech miesięcy aresztu, którą odbywał w okresie od [...] listopada 1982 r. do [...] lutego 1983 r. Przepis ten dotyczył zakłócania spokoju, porządku publicznego lub wywoływania zgorszenia w miejscu publicznym. Nie jest więc zatem możliwe, aby Skarżący na podstawie art. 51 § 2 k.w. został skazany za posiadanie ulotek antyrządowych. Wskazany przepis dotyczy bowiem wykroczenia o zupełnie innym charakterze. Organ wskazał ponadto, że Skarżący bezpośrednio przed wprowadzeniem stanu wojennego zajmował się handlem choinek na targowisku miejskim, na co posiadał stosowne zezwolenie. Decyzją Urzędu Miasta i Gminy [...] z dnia [...] grudnia 1981 r. wydaną na podstawie art. 29 ust. 1 dekretu Rady Państwa o stanie wojennym został skierowany do pracy w Zakładzie Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w [...], którą wykonywał do dnia [...] kwietnia 1982 r. Zdaniem organu nie miało to jednak charakteru represji za działalność opozycyjną, a wynikało z przepisów, które umożliwiały skierowanie do pracy w uspołecznionych zakładach pracy osób niezatrudnionych w państwowych zakładach. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżący powołał się na fakt zatrzymania przez funkcjonariuszy milicji obywatelskiej "na krótko" po wprowadzeniu stanu wojennego w związku z malowaniem haseł antyrządowych na ścianach domów przy ul. [...] w [...]. Skarżący do wniosku dołączył odręcznie napisane oświadczenia świadków zatrzymania Skarżącego w 1982 r. (J. M., J. F., M. D., P. A.) gdy znaleziono przy nim ulotkę z hasłami antykomunistycznymi. Wskazał także, że współpracował z działaczami [...] przy produkcji i powielaniu ulotek między 1978, a 1981 r. Skarżący podkreślił, że przez fakt skierowania go do pracy przymusowej nie mógł prowadzić swojej działalności gospodarczej polegającej na handlu detalicznym świerkami oraz choinkami i gałęziami, pomimo udzielonego na chwilę przed stanem wojennym zezwolenia. Za pracę w Zakładzie Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w [...] Skarżący nigdy nie otrzymał wynagrodzenia, ani jakiegokolwiek uposażenia do pracy przy odśnieżaniu oraz rozładunku wagonów. Skarżący dołączył także zaświadczenie z Aresztu Śledczego w [...] o fakcie odbycia kary pozbawienia wolności w okresie listopad 1982 - luty 1983. Burmistrz Miasta i Gminy [...] zawiadomił Skarżącego, że akta spraw karno-administracyjnych prowadzonych przez Kolegium do spraw Wykroczeń zostały zniszczone na mocy zezwolenia Archiwum Państwowego Oddział w [...] z 1991 r. W związku z tym, nie ma dokumentacji potwierdzającej podstawę orzeczenia kary. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] Szef Urzędu na podstawie art. 138 § 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 2096; zwanej dalej "k.p.a." utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2019 r. Organ podtrzymał stanowisko wyrażone w decyzji z [...] stycznia 2019 r. Przywołał dodatkowo treść art. 3 pkt 1 lit. a i b ustawy. Wskazał, że z materiału dowodowego wynika, iż Skarżący przebywał w areszcie przez okres trzech miesięcy. Został on skazany za wykroczenie z art. 51 § 2 k.w., brak jest natomiast dowodów świadczących o tym, że owe wykroczenie miało związek z działalnością na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Organ postanowił nie dopuszczać dowodu z przesłuchania świadków, ponieważ z treści ich oświadczeń nie wynika by zeznania mogły mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Świadkowie J. M. i R. K. potwierdzili wyłącznie fakt skierowania Skarżącego do wykonywania prac społecznych. Okoliczność ta nie stanowi podstawy do potwierdzenia statusu osoby represjonowanej. Świadek P. A. potwierdził, że widział w torbie Skarżącego ulotki zatytułowane "wolność i niepodległość" oraz czerwoną farbę z pędzlem. Nie ma natomiast wiedzy odnośnie działalności antykomunistycznej Skarżącego, t.j. czy działał jakiejś strukturze i w jakim czasie. Również M. D. potwierdził, iż był świadkiem jednokrotnego rozprowadzania ulotek przez Skarżącego. J. F. był świadkiem incydentu (szamotaniny) z udziałem Skarżącego i milicjantów. Podobnie J. M. był świadkiem rozrzucania przez stronę ulotek, malowania haseł na murach i "incydentu z milicjantami. Materiał dowodowy znajdujący się aktach sprawy nie potwierdza jednak antykomunistycznej działalności Skarżącego w rozumieniu przepisów ustawy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu ponownie szczegółowo opisano okoliczności faktyczne sprawy. Skarżący dołączył do skargi pisma Zakładu Gospodarki Komunalnej sp. z o.o. oraz Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej "[...]" sp. z o.o., w których stwierdzono, że spółki nie posiadają żadnej dokumentacji kadrowej i płacowej świadczącej o pracy Skarżącego od [...] grudnia 1981 r. W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje: Skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy, który przewiduje, że status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw [...] po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4. Z art. 2 ust. 1 ustawy wynika, że działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia [...] stycznia 1956 r. do dnia [...] czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia [...] sierpnia 1980 r. do dnia [...] grudnia 1981 r. (ust. 2) Przesłanki uznania za osobę represjonowaną z powodów politycznych zostały enumeratywnie wymienione w art. 3 ustawy. Wynika z niego, że za osobę represjonowaną z powodów politycznych uznaje się osobę, która w okresie od dnia [...] stycznia 1956 r. do dnia [...] lipca 1990 r.: 1) przebywała w: a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym: a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1575 oraz z 2018 r. poz. 5 i 369), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni, b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia, c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu, d) została z nią rozwiązana umowa o pracę, e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły, f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok; 4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Dodatkowo wskazać trzeba, że zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem [...] lipca 1990 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce (pkt 1) i co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa (pkt 2). Spełnienie warunków, o których mowa w art. 4 ustawy stwierdza w drodze decyzji Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu Wskazać jednocześnie trzeba, że prowadząc postępowanie w sprawie organ musi mieć na uwadze, że zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. ciąży na nim obowiązek ustalenia prawdy obiektywnej i podejmowania rozstrzygnięcia na podstawie wszechstronnie wyjaśnionego stanu faktycznego, przy zastosowaniu wszelkich koniecznych środków dowodowych, z uwzględnieniem słusznego interesu strony. Ponadto ustanowiona w art. 80 k.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów zobowiązuje do oparcia się przez organ na przekonujących podstawach, wskazanych w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, stosownie do treści przepisu art. 107 § 3 k.p.a. Przepis ten wyraźnie nakazuje, by organ podał i omówił w uzasadnieniu decyzji istotne dla rozstrzygnięcia fakty i dowody. Natomiast niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych, nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy, a przede wszystkim nieodniesienie się do argumentacji podnoszonej przez stronę w toku postępowania, narusza zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę do uchylenia przez sąd zaskarżonej decyzji. Tylko przeprowadzenie postępowania we wskazany sposób stanowi o wywiązaniu się z obowiązku wynikającego z art. 11 k.p.a. Ponadto organ winien tak prowadzić postępowanie, by pogłębiać zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.), co w przypadku organu II instancji koresponduje z wynikającą z art. 15 k.p.a. zasadą dwuinstancyjności postępowania. Z zasady tej wynika obowiązek organu odwoławczego merytorycznego rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie. Odnotować też trzeba, że uzasadnienie jest obowiązkowym składnikiem decyzji mającym na celu wyjaśnienie rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu z tych obowiązków nie wywiązał się organ prowadzący postępowanie niniejsze postępowanie. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ ograniczył się do przywołania okoliczności faktycznych mających w ocenie Skarżącego świadczyć o prowadzonej działalności antykomunistycznej, a także okoliczności związanych ze skazaniem Skarżącego oraz skierowania do prac społecznych. Na podstawie tych ustaleń faktycznych organ stwierdził, że działalność Skarżącego nie spełnia przesłanek do uznania go za działacza opozycji antykomunistycznej w myśl art. 2 ustawy, a także za osobę represjonowaną z powodów politycznych w myśl art. 3 pkt 1 lit. a i b ustawy. Zauważyć trzeba, że ocenę spełnienia przesłanek z art. 3 organ ograniczył do tych wskazanych w pkt 1 lit. a i b, pomijając przy tym dalszą część art. 3, tj. pkt 2-4. Uwaga ta ma o tyle istotne znaczenie, że argumentacja Skarżącego zawarta we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, do której to organ nie odniósł się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, koncentrowała się wokół okoliczności uniemożliwienia mu wykonywania pracy zarobkowej w związku z odbywaniem kary pozbawienia wolności i skierowaniem do wykonywania prac społecznych. Obowiązkiem organu było zatem odniesienie się do argumentacji Skarżącego i ocena jego stanowiska w kontekście przesłanek z art. 3 pkt 2-4 ustawy, czego organ nie uczynił. Rzetelnej oceny powyższych okoliczności zabrakło również w decyzji z dnia [...] stycznia 2019 r. Skoro zatem organ nie dokonał oceny wystąpienia w niniejszej sprawie przesłanek z art. 3 pkt 2-4 ustawy, to przedwcześnie uznał również, że ewentualne przesłuchanie świadków wskazanych przez Skarżącego nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Z tego też względu Sąd uznał, iż organ dopuścił się mogącego mieć wpływ na wynik sprawy naruszenia przepisów postępowania tj. art. 7, art. 11, art. 15, art. 77 § 1, art. 107 § 3 i art. 138 § 1 k.p.a. Ponownie prowadząc postępowanie organ zobowiązany będzie odnieść okoliczności faktyczne przedstawione przez Skarżącego do pełnej treści art. 3 ustawy. W kontekście ewentualnego wystąpienia przesłanek, o których mowa w tym przepisie organ powinien ponownie rozważyć możliwość przeprowadzenia dowodu z przesłuchania wskazanych przez Skarżącego świadków. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zmianami) orzekł jak w sentencji wyroku.