II FSK 1169/07

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Grzegorz Krzymień, Sędziowie NSA: Grzegorz Borkowski, Jerzy Rypina (sprawozdawca), Protokolant Magdalena Gródecka, po rozpoznaniu w dniu 23 października 2007 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 listopada 2005 r. sygn. akt I SA/Po 1951/03 w sprawie ze skargi A. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 9 czerwca 2003 r. w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z dnia 8 listopada 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 9 czerwca 2003 r. i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego P. z dnia 7 kwietnia 2003 r. uznające zarzuty A.S. w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego za niezasadne. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż z treści art. 26 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity Dz. U. z 2002 r., Nr 110, poz. 968 ze zm.) jednoznacznie wynika, że w przypadku, gdy wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym przystępuje z urzędu do egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego przez siebie wystawionego, zaś wszczęcie egzekucji następuje, w myśl § 5 pkt 1 i 2 tegoż art. 26, z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o jej zajęciu lub o zajęciu innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Zdaniem Sądu z powołanego wyżej art. 26 § 4 oraz z treści art. 34 § 5 powołanej ustawy stanowiącego, że wierzycielowi będącemu jednocześnie organem egzekucyjnym nie przysługuje prawo zaskarżenia postanowienia wierzyciela, wynika, że w przypadku tożsamości organu egzekucyjnego z wierzycielem egzekwowanego zobowiązania, bezzasadne jest wydawanie postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela. W ocenie Sądu pierwszej instancji za takim stwierdzeniem przemawiają także zasady logiki, że ten sam organ tj. Naczelnik Urzędu Skarbowego oraz (obecnie) Dyrektor Izby Skarbowej nie mogą prawnie skutecznie występować raz w roli wierzyciela a raz organu egzekucyjnego, a także treść art. 34 § 1 w. w. ustawy, co do związania organu egzekucyjnego stanowiskiem wierzyciela. W świetle powyższego uznał, że wydanie w sprawie przez organ I i II instancji postanowień w sprawie stanowiska wierzyciela było bezpodstawne i zbędne, wobec czego należało wydać jedynie postanowienie w sprawie rozstrzygnięcia zasadności wniesionych przez A.S. zarzutów. W skardze kasacyjnej Dyrektor Izby Skarbowej zaskarżył wyrok w całości i zarzucił wyrokowi naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: - art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c i art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 26 § 4 oraz art. 34 § 1 i § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity z 2002 Dz. U. Nr 110, poz. 968 z późn. zm.) poprzez przyjęcie przez skład orzekający w sprawie, że w przypadku gdy wierzycielem i jednocześnie organem egzekucyjnym jest ten sam organ (tu Naczelnik Urzędu Skarbowego) w sprawie zarzutów na toczące się postępowanie egzekucyjne nie wydaje się postanowienia "wierzycielskiego" — co nie wynika wprost z przepisów prawa - i brak uzasadnienia poglądu, że ewentualnie wydanie takiego orzeczenia ma tak istotny wpływ na wynik sprawy, że każdorazowo należy je eliminować z obrotu prawnego; - z art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c w związku z art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez wydanie przez skład orzekający w sprawie orzeczenia, które w swoim uzasadnieniu nie zawiera żadnych ustaleń co do argumentów skargi, przez co nie sposób ustalić, czy ewentualne naruszenie prawa procesowego, na które wskazywała skarżąca w swojej skardze mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w tym kontekście błędne przyjęcie przez Sąd, że każdorazowe wydanie postanowienia wierzycielskiego (przy tożsamości organów egzekucyjnych oraz wierzyciela) ma istotny wpływ na wynik sprawy, - art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a w związku z art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez wydanie orzeczenia na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a wyżej cytowanej ustawy, które w treści uzasadnienia wyroku nie zawiera żadnych wskazań co do jakichkolwiek naruszeń przepisów prawa materialnego oraz wyjaśnienia w jakim zakresie ewentualne naruszenia miały miejsce, a także jaki był wpływ powyższego na uchylenie zaskarżonego orzeczenia, a co za tym idzie uniemożliwienie polemiki z poglądem Sądu w tym zakresie. Powołując się na przedstawione podstawy skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi oraz zwrot kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny, zważył co następuje: Skarga kasacyjna Dyrektora Izby Skarbowej nie ma usprawiedliwionych podstaw. Będące przedmiotem niniejszej sprawy zagadnienie było rozpatrywane przez skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w uchwale z dnia 25 czerwca 2007 r. sygn. akt I FPS 4/06 postanowił, iż wydanie postanowienia zawierającego stanowisko wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, o których mowa w art. 34 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. Nr 110, poz. 968 ze zm.), w przypadku gdy wierzycielem jest Skarb Państwa, reprezentowany przez kierownika statio fisci – naczelnika urzędu skarbowego, który jednocześnie jest organem egzekucyjnym, należy uznać za bezprzedmiotowe. Zgodnie z art. 187 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego jest w danej spawie wiążąca. W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawi zarówno teza uchwały jak też uzasadnienie w pełnym zakresie podlega akceptacji. Faktem jest, iż w art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ustawodawca postanowił, iż zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązku o charakterze niepieniężnym także na podstawie art. 33 pkt. 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt. 1-5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Wykładnia gramatyczna tego przepisu prowadzi do wniosku, że w sytuacji gdy wierzycielem i organem egzekucyjnym jest ten sam podmiot, organ egzekucyjny przed rozpatrzeniem zarzutów musiałby uzyskać stanowisko wierzyciela, a więc uzyskać stanowisko od samego siebie w zakresie zgłoszonych zarzutów. Oznacza to, że w sprawie występują dwa odrębne organy tj. organ podatkowy, który jest wierzycielem i organ egzekucyjny, które to organy mają jedynie taką samą nazwę. Z taką wykładnią nie można się zgodzić. Jeśli zatem rezultaty wykładni gramatycznej prowadzą do nielogicznych wniosków, że w sytuacji, gdy wierzycielem i organem egzekucyjnym jest ten sam podmiot, organ egzekucyjny przed rozpatrzeniem zarzutów musiałby uzyskać stanowisko wierzyciela, a więc stanowisko "samego siebie" w zakresie zgłoszonych zarzutów – należy sięgnąć do wykładni systemowej i celowościowej. Sąd podziela stanowisko prezentowane w powołanej uchwale, jak też jej uzasadnienie, z którego wynika, że potrzeba uzyskania stanowiska wierzyciela przed rozpatrzeniem przez organ egzekucyjny zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji nie występuje w sytuacji, gdy egzekucja została wszczęta z urzędu przez organ egzekucyjny będący zarazem wierzycielem, na podstawie wystawionego przez siebie tytułu wykonawczego, a więc przez jeden i ten sam podmiot, co oznacza też, iż nie zachodzą podstawy prawne do oddzielnego wypowiadania się przez ten podmiot o zasadności zgłoszonego zarzutu - najpierw jako wierzyciel i oddzielnie - jako organ egzekucyjny. Przyjmowanie stanowiska odmiennego, a więc przyjmowanie, że stanowisko w formie podlegającego zaskarżeniu postanowienia wierzyciel obowiązany jest zajmować także wtedy, gdy jest on równocześnie organem egzekucyjnym, wskazywać musiałoby na to, że ustawodawca jest nieracjonalny, skoro temu samemu podmiotowi (wierzycielowi będącemu zarazem organem egzekucyjnym) w tejże samej kwestii (zasadność zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego) nakazuje wypowiadać się dwukrotnie, przyjmując przy tym zasadę, że jako organ egzekucyjny podmiot ten związany jest swoją wypowiedzią wyrażoną w odpowiedniej formie w roli wierzyciela i że każde z tych stanowisk, wyrażone przez ten sam podmiot występujący w różnej roli, podlega odrębnej kontroli instancyjnej i sądowo-administracyjnej. Przeciwnie, za w pełni racjonalne uznać należy takie stanowisko w rozpatrywanej kwestii, które kierując się z jednej strony potrzebą sprawnego funkcjonowania organu egzekucyjnego, z drugiej zaś strony w niczym nie ograniczając prawa zobowiązanego do obrony jego interesu prawnego, przyjmuje brak podstawy prawnej do wydawania postanowienia zawierającego stanowisko wierzyciela w zakresie zgłoszonych przez zobowiązanego zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji wówczas, gdy tym wierzycielem jest sam organ prowadzący tę egzekucję. W ocenie Sądu, nie budzi wątpliwości założenie, że celem omawianej regulacji prawnej jest poddanie kontroli instancyjnej oraz, na dalszym etapie, kontroli sądowo-administracyjnej, stanowiska wierzyciela niebędącego organem egzekucyjnym, skoro organ egzekucyjny związany jest takim stanowiskiem wierzyciela w zakresie zarzutów, o których mowa jest w przepisie art. 33 pkt 1-5 tej ustawy oraz umożliwienie zobowiązanemu podjęcie polemiki z takim stanowiskiem wierzyciela. Założyć także należy, że celem wprowadzenia, znowelizowanym ustawą z dnia 6 września 2001 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 125, poz. 1368), przepisem art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tego dodatkowego etapu w postępowaniu egzekucyjnym, tj. uzyskiwania stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów w formie postanowienia, na które przysługuje zażalenie do organu odwoławczego, a na postanowienie organu odwoławczego, skarga do sądu administracyjnego (art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270), nie było przedłużanie postępowania egzekucyjnego w sytuacji, gdy zarzuty zobowiązanego mogą zostać rozpoznane od razu przez organ egzekucyjny w postanowieniu w sprawie zgłoszonych przez zobowiązanego zarzutów, na które przysługują mu takie same środki zaskarżania, jak na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów. Analogiczny pogląd prezentowany jest w doktrynie: R.Hauser i Z. Leoński – Komentarz do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Wydawnictwo C.H. Beck 2003, str. 105) jak też T. Jędrzejewski, M. Maserak, P. Rączka – Administracyjne postępowanie egzekucyjne (Wydawnictwo TNOiK 2002 str. 102). W tym stanie rzeczy skargę kasacyjną jako bezzasadną, na mocy art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało oddalić.