II SA/Go 800/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Pauter (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędzia WSA Jarosław Piątek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 października 2021 r. sprawy ze skargi M.W. na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia [...] r. w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej stypendium socjalne I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od organu Rektora Uniwersytetu na rzecz skarżącej M.W. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. UZASADNIENIE W dniu 15 października 2020 r. M.W., będąc studentką studiów pierwszego stopnia na kierunku: Ekonomia, złożyła wniosek do Komisji Stypendialnej Studentów (dalej: KSS) z prośbą o przyznanie w roku akademickim 2020/2021 świadczenia w formie stypendium socjalnego. W odpowiedzi na powyższy wniosek, KSS w dniu [...] listopada 2020 r. wydała decyzję przyznającą M.W. stypendium socjalne w wysokości 780 zł od października 2020 r. do czerwca 2021 r. Rektor Uniwersytetu wszczął z urzędu postępowanie administracyjne zmierzające do ustalenia zgodności powyższej decyzji z obowiązującymi przepisami prawa. Postępowanie to zostało wszczęte w wyniku ustaleń członka KSS, który zwrócił uwagę na prawdopodobny błąd związany z interpretacją stanu faktycznego, której dokonała komisja podejmująca decyzję w sprawie przyznania M.W. świadczenia w formie stypendium socjalnego na rok akademicki 2020/2021. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r., wydaną na podstawie art. 86 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz. U. 2021 r., poz. 478, dalej jako u.p.s.w.n.) w związku z § 3 ust. 5 Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu (załącznik do zarządzenia nr [...] Rektora Uniwersytetu z dnia [...] września 2020 r.), oraz z art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., aktualny t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej jako k.p.a.), Rektor Uniwersytetu uchylił decyzję Komisji Stypendialnej Studentów z dnia [...] listopada 2020 r. w przedmiocie przyznania M.W. świadczenia w formie stypendium socjalnego w wysokości 780 zł od października 2020 r. do czerwca 2021 r., jako niezgodną z przepisami prawa. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 88 ust. 4 u.p.s.w.n. oraz § 11 ust. 9 Regulaminu KSS odmawia przyznania stypendium socjalnego studentowi, którego miesięczny dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty określonej w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, tj. kwoty 528 zł, jeżeli nie dołączy do wniosku o przyznanie stypendium socjalnego zaświadczenia z Ośrodka Pomocy Społecznej o sytuacji dochodowej i majątkowej swojej i rodziny. Organ podał, że M.W. została wezwana w dniu [...] października 2020 r. do przedstawienia zaświadczenia z Ośrodka Pomocy Społecznej o aktualnej sytuacji dochodowej i majątkowej swojej i rodziny. Na powyższe wezwanie M.W. odpowiedziała w dniu 4 listopada 2020 r., przedstawiając zaświadczenie z Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] października 2020 r., które zawiera informację, iż M.W. oraz członkowie jej rodziny, tj. A.W., T.W., H.W. i M.W. nie korzystali w 2019 roku z pomocy Ośrodka. Organ uznał, że zaświadczenie to nie jest dokumentem, które wyjaśnia Komisji sytuację majątkową i dochodową wnioskodawczyni i jej rodziny. Dokument zawierający tylko stwierdzenie, że rodzina studenta nie korzysta z pomocy OPS nie jest informacją wystarczającą. Przedstawienie zaświadczenia, z którego nie wynika sytuacja dochodowa i majątkowa studenta i jego rodziny, zdaniem organu, uznaje się za niedołączenie wymaganego w art. 88 ust. 4 u.p.s.w.n. zaświadczenia i organ przyznający świadczenia ma prawo odmówić przyznania stypendium socjalnego. Brak zaświadczenia z OPS o sytuacji majątkowej i dochodowej studenta i jego rodziny oraz brak wiarygodnego wyjaśnienia źródeł utrzymania rodziny, nie upoważnia Komisji do podjęcia decyzji stwierdzającej fakt, iż student znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Reasumując organ uznał, że M.W. otrzymała stypendium socjalne na rok akademicki 2020/2021 przy dochodzie niższym od kwoty 528 zł, nie przedstawiając zaświadczenia o sytuacji majątkowej i dochodowej wnioskodawczyni i jej rodziny, a tym samym nie uwiarygodniła źródeł utrzymania rodziny. Dlatego też organ uznał, że decyzja KSS z dnia [...] listopada 2020 r. przyznająca M.W. świadczenie w formie stypendium socjalnego została wydana z naruszeniem z art. 88 ust. 4 u.p.s.w.n. oraz § 11 ust. 9 Regulaminu. M.W. złożyła do organu wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym wskazała na źródła utrzymania swojej rodziny, udokumentowane przy wniosku o stypendium socjalne "zgodnie z polskim prawem i wystarczające do przyznania stypendium". Powołała się na dochód rodziny uzyskiwany z działalności gospodarczej w formie ryczałtu oraz posiadanie przez jej rodzinę gospodarstwa rolnego, z których to dochód obliczany jest na podstawie właściwych rozporządzeń. Wskazała również na fakt, że dokument o niedostarczeniu zaświadczenia o sytuacji dochodowej i majątkowej rodziny z OPS nie jest dokumentem decydującym i bezwzględnie wymaganym, a czynnikiem bezwzględnym jest spełnienie kryterium finansowego przez studenta. Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Rektor Uniwersytetu stwierdził, że nie zasługuje on na uwzględnienie i decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r. utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] kwietnia 2021 r. w przedmiocie uchylenia w ramach nadzoru decyzji Komisji Stypendialnej Studentów Uniwersytetu z dnia [...] listopada 2020 r. w sprawie przyznania M.W. świadczenia w formie stypendium socjalnego w wysokości 780 zł od października 2020 r. do czerwca 2021 r., jako niezgodną z przepisami prawa. W uzasadnieniu organ podkreślił, że dochód rodziny M.W. na potrzeby przyznania stypendium socjalnego w roku akademickim 2020/2021 na podstawie dochodów z działalności i rolnictwa został wyliczony na podstawie obowiązujących przepisów. Weryfikacja prawidłowości wydania decyzji odbywa się w ramach trybów odwoławczych albo trybów nadzwyczajnych przewidzianych przepisami kodeksu postępowania administracyjnego, albo też na podstawie innych trybów szczególnych przewidzianych odrębnymi przepisami prawa. Zgodnie z art. 88 ust. 4 u.p.s.w.n. oraz §11 ust. 9 Regulaminu KSS odmawia przyznania stypendium socjalnego studentowi, którego miesięczny dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty określonej w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, tj. kwoty 528 zł, jeżeli nie dołączy do wniosku o przyznanie stypendium socjalnego zaświadczenia z Ośrodka Pomocy Społecznej o sytuacji dochodowej i majątkowej swojej i rodziny. Zatem skoro skarżąca w sprawie o przyznanie stypendium socjalnego na rok akademicki 2020/2021 nie przedłożyła zaświadczenia z Ośrodka Pomocy Społecznej o sytuacji dochodowej i majątkowej swojej i rodziny, a jedynie przedłożyła zaświadczenie z OPS, z którego treści wynika jedynie to, że strona i jej rodzina nie korzystała z pomocy OPS, to przy udowodnionym dochodzie na członka rodziny strony nieprzekraczającym kwoty 528 zł uznać należało, że decyzja KSS z dnia [...] listopada 2020 r. przyznająca M.W. stypendium socjalne na rok akademicki 2020/2021 naruszała przepis art. 88 ust. 4 i 5 u.p.s.w.n., wskutek czego podlegała ona uchyleniu w trybie art. 86 ust. 4 ustawy i § 3 ust. 5 Regulaminu bez względu na to, czy naruszenie powstało z winy strony czy organu. M.W. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Rektora z [...] czerwca 2021 r., w której zarzuciła: 1. naruszenie przepisów prawa postępowania, mogących mieć wpływ na wynik sprawy, tj. - art. 7. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. przez niezebranie i nierozważenie całego materiału dowodowego, a w konsekwencji niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy - które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało błędnym uznaniem przez organ, że skarżąca nie udokumentowała w wystarczający i wiarygodny sposób źródeł utrzymania jej i jej rodziny; - art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu wydanej decyzji przez organ z dnia [...] czerwca 2021 r., który uznał wyjaśnienia skarżącej dotyczące jej stanu majątkowego i dochodowego za niewystarczające, - art. 12 w zw. z art. 35 § 1 i 2 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w niniejszej sprawie z naruszeniem prawa strony do załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki, w sytuacji gdy rozpatrzenie niniejszej sprawy mogło nastąpić w oparciu o dowody przedstawione przez skarżącą, 2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj: - art. 88 ust. 5 u.p.s.w.n w zw. z § 11 ust. 11 Regulaminu Świadczeń dla Studentów Uniwersytetu, stanowiącego załącznik do zarządzenia nr [...] Rektora Uniwersytetu z dnia [...] września 2019 r. poprzez ich niezastosowanie i żądanie od M.W. przedłożenia zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej o sytuacji dochodowej i majątkowej studenta i rodziny studenta, podczas gdy przy obecnym stanie prawnym jest niemożliwe. Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżąca wniosła o: 1. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1) lit. a) i c) p.p.s.a. uchylenie w całości decyzji Rektora Uniwersytetu z dnia [...] czerwca 2021 r., 2. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1) lit. a) i c) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylenie w całości decyzji wydanej przez Rektora Uniwersytetu z dnia [...] kwietnia 2021 r., 3. na podstawie art. 200 p.p.s.a. zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, a także o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 2 p.p.s.a.). W uzasadnieniu skargi M.W. zarzuciła, że organ rozpatrując sprawę, nie uzasadniając swojej opinii, ograniczył się tylko do wąskiego stwierdzenia, że źródła dochodu jej rodziny są niewiarygodne. W opinii skarżącej wiarygodnie udokumentowała ona źródła utrzymania rodziny i są one gwarantowane przez instytucje państwowe takie jak Państwo Polskie, Urząd Skarbowy, Urząd Miasta i Gminy, ZUS. Dokumenty przez nie wydane są wiarygodne i świadczą niezbicie skąd pochodzą źródła utrzymania rodziny. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.; dalej jako p.p.s.a.) wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 2 p.p.s.a.). Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie pozostawała decyzja Rektora Uniwersytetu z dnia [...] czerwca 2021 r. wydana po rozpoznaniu wniosku M.W. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Rektora z [...] kwietnia 2021 r., którą organ uchylił ostateczną decyzję KSS z dnia [...] listopada 2020 r., przyznającą skarżącej stypendium socjalne w wysokości 780 zł na okres od października 2020 r. do czerwca 2021 r. Podstawę prawną zaskarżonej do Sądu decyzji stanowił między innymi przepis art. 86 ust. 4 u.p.s.w.n., w myśl którego rektor, w drodze decyzji administracyjnej, uchyla decyzję komisji stypendialnej lub odwoławczej komisji stypendialnej niezgodną z przepisami prawa. Przepis ten jest przepisem szczególnym w rozumieniu art. 163 k.p.a. (również powołanego w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji), zgodnie z którym organ administracji publicznej może uchylić lub zmienić decyzję, na mocy której strona nabyła prawo, także w innych przypadkach oraz na innych zasadach niż określone w niniejszym rozdziale (tj. rozdziale 13 k.p.a.), o ile przewidują to przepisy szczególne i należy go rozumieć jako nakaz podjęcia przez rektora decyzji o uchyleniu decyzji komisji stypendialnej lub odwoławczej komisji stypendialnej w przypadku wydania przez którąkolwiek z nich decyzji niezgodnej z przepisami prawa. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny tego, czy organ mógł skutecznie wywieść zaskarżone do Sądu rozstrzygnięcie z faktu braku zobrazowania przez złożone przez studenta – M.W., zaświadczenie, o jakim mowa w art. 88 ust. 4 u.p.s.w.n., sytuacji majątkowej i dochodowej rodziny studenta. Zgodnie z tym przepisem rektor albo komisja stypendialna lub odwoławcza komisja stypendialna odmawia przyznania stypendium socjalnego studentowi, którego miesięczny dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty określonej w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, jeżeli nie dołączy do wniosku o przyznanie stypendium socjalnego zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej, a w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych (Dz. U. poz. 1818) - z centrum usług społecznych, o sytuacji dochodowej i majątkowej swojej i rodziny. Powyższa regulacja określa jedną z przesłanek formalnych, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o stypendium socjalne. Brak zrealizowania przez studenta obowiązku opisanego w przywołanym przepisie, tj. brak złożenia zaświadczenia z OPS, skutkuje odmową przyznania omawianego świadczenia. Z regulacji art. 88 ust. 4 u.p.s.w.n., w sposób nie budzący wątpliwości wynika więc, iż jedynie brak złożenia przez studenta zaświadczenia z OPS, uzasadnia odmowę pozytywnego rozpoznania wniosku. Ustawodawca nie powiązał negatywnego rozstrzygnięcia omawianego wniosku z faktem istnienia ewentualnych braków w treści samego zaświadczenia z OPS. Powyższe prowadzi do konkluzji, że stwierdzone przez organ - po merytorycznej ocenie zaświadczenia, braki czy nieścisłości zaświadczenia z OPS, nie skutkują powstaniem samoistnej przesłanki do automatycznej odmowy przyznania stypendium socjalnego. Owe braki mogą co najwyżej stanowić powód do wezwania studenta do złożenia zaświadczenia obejmującego dodatkowe informacje, niezbędne w ocenie organu do rozpoznania sprawy lub do wezwania studenta do złożenia wyjaśnień. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy uznać trzeba, że zaskarżona decyzja podjęta została z naruszeniem art. 88 ust. 4 u.p.s.w.n. Pomimo bowiem tego, iż M.W. zrealizowała wymóg opisany w omawianej normie prawnej i złożyła zaświadczenie z OPS, organ zastosował rygor odmowy przyznania stypendium socjalnego twierdząc, iż zaświadczenie to nie przedstawia sytuacji dochodowej i majątkowej studenta i jego rodziny. Zdaniem Sądu, jeżeli analiza merytoryczna złożonego przez studenta zaświadczenia z OPS doprowadzi organ do wniosku, że zaświadczenie to zawiera jakieś braki, to obowiązkiem organu było wezwać studenta do złożenia nowego zaświadczenia – uwzględniającego określone dane – bądź też organ winien wezwać studenta do złożenia dodatkowych wyjaśnień czy dokumentów. Student składając wymagane prawem zaświadczenie, nie może przewidywać bowiem tego, że zaświadczenie wydane przez organ administracji, okaże się w odczuciu organu niepełne czy niewłaściwe. Student składający zaświadczenie, nie może zastępować w tym działaniu organu, a tym bardziej przewidywać potencjalnych merytorycznych wniosków organu (wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 stycznia 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 1127/20; wyrok WSA w Kielcach z dnia 18 lutego 2021 r., sygn. akt II SA/Ke 1056/20). Należy wskazać, że M.W. przedłożyła na żądanie organu zaświadczenie z OPS, z którego wynika, że ani ona, ani członkowie jej rodziny nie korzystają ze świadczeń z pomocy społecznej. W ocenie Sądu, jeśli organ powziął wątpliwości, że przedłożone przez stronę dokumenty nie wykazują pełnej informacji o sytuacji dochodowej i majątkowej rodziny strony, to miał wszelkie podstawy do tego, aby wezwać skarżącą do udokumentowania realnych dochodów jej i rodziny i przedstawienia stosownych wyjaśnień w tym zakresie w zakreślonym terminie. W świetle podstawowych zasad postępowania administracyjnego to do organu prowadzącego postępowanie należy bowiem podjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), co oznacza, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów, które pozwolą rozstrzygnąć sprawę w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Wydanie decyzji merytorycznej kończącej postępowanie w sprawie, rozstrzygającej o prawach i obowiązkach strony bez dokładnego i wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, świadczy bezspornie o naruszeniu przez organ podstawowych zasad postępowania administracyjnego i przesądza o konieczności wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Na marginesie podnieść też trzeba, że analizę sytuacji dochodowej i majątkowej M.W. i jej rodziny umożliwiają również dokumenty przedłożone przez stronę w trakcie postępowania zakończonego wydaniem decyzji z dnia [...] listopada 2020 r. (oświadczenia o źródłach dochodu w rodzinie skarżącej, zaświadczenia z Urzędu Skarbowego, zaświadczenie Burmistrza). Dokumenty te nie zostały poddane jakiejkolwiek ocenie przez organ, co należy uznać za naruszenie art. 80 k.p.a., które to naruszenie w realiach niniejszej sprawy mogło mieć istotny wpływ na jej wynik. W szczególności organ nie wypowiedział się, w oparciu o jakie dowody przyjął, iż skarżąca nie spełnia kryterium finansowego, ewentualnie jakie dokumenty winna złożyć, pozwalające poczynić ustalenia w tym kierunku. Brak przedłożenia takich dokumentów mógłby ewentualnie uzasadniać stanowisko organu przedstawione w zaskarżonej decyzji. W związku z powyższym, uznając, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. Sąd orzekł jak w punkcie I wyroku. O kosztach rozstrzygnięto stosownie do dyspozycji art. 200 p.p.s.a. (pkt II wyroku).