III SA/Gl 326/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć (spr.) Protokolant Katarzyna Czabaj po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 września 2021 r. sprawy ze skargi M. H. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu ubezpieczenia emerytalno-rentowego, wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego uchyla zaskarżoną decyzję. UZASADNIENIE Decyzją z [...] r. nr [...], Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: "KRUS") ‒ działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256, ze zm., dalej: "K.p.a.") i art. 59 ust. 3, art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz.174, dalej: "u.u.s.r."), po ponownym rozpatrzeniu wniosku M. H. (dalej: "zobowiązana", "wnioskodawczyni" lub "skarżąca") ‒ utrzymał w mocy decyzję KRUS z [...] r. nr [...], w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia emerytalno-rentowe, wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie za okres od 1 sierpnia 2011 r. do 30 września 2017 r. w kwocie [...] zł oraz odsetek od tych należności za okres od 1 sierpnia 2011 r. do 30 września 2016 r. w kwocie [...] zł. Z akt administracyjnych wynika następujący stan faktyczny i prawny: Zobowiązana [...] r. złożyła do organu wniosek o umorzenie dotychczasowych należności z tytułu składek na ubezpieczenie, który umotywowała złym stanem zdrowia. Decyzją z [...] r. KRUS odmówił zobowiązanej umorzenia ww. należności. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy KRUS, decyzją z [...] r., utrzymał w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. Tut. Sąd wyrokiem z 19 lipca 2018 r. sygn. akt I SA/Gl 6/18 uchylił tę decyzję stwierdzając naruszenie art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. w związku z art. 127 § 3 K.p.a. po ustaleniu, że ci sami pracownicy organu rozpatrzyli ponownie sprawę, przy czym brali oni udział w pierwszej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Ponadto Sąd na potrzeby dalszego rozpoznania sprawy wskazał na konieczność bardziej wnikliwego przeanalizowania aktualnej sytuacji zdrowotnej i finansowej skarżącej w szczególności przez kompleksowe uwzględnienie całej dokumentacji lekarskiej oraz ewentualne uwzględnienie prawomocnego wyroku w sprawie z powództwa skarżącej, zawisłej przed Sądem Okręgowym w G. sygn. akt [...], o uzyskanie renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy oraz ustalenie czy zachodzi ważny interes zainteresowanego określony w art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Ponadto rozważenia wymagała przesłanka z art. 41a ust. 2 pkt 1 u.u.s.r. wobec załączenia do akt administracyjnych postanowienia z [...] r. Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego wobec skarżącej (dotyczącego składek rolniczych) z uwagi na bezskuteczność egzekucji, a zarazem jednoznacznej wypowiedzi organu egzekucyjnego, co do braku majątku skarżącej. Prezes KRUS decyzją z [...] r., utrzymał w mocy decyzję z [...] r. o odmowie umorzenia należności. Również ta decyzja została uchylona wyrokiem tut. Sądu z 25 czerwca 2019 r. sygn. akt I SA/Gl 1237/18. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazując na naruszenie przez organ art. 153 P.p.s.a. Sąd ustalił, że poza sporządzeniem notatki opisującej stan sprawy i stan postępowania przed Sądem Apelacyjnym (bez daty sporządzenia) nie przeprowadzono żadnych czynności, które nastąpiłyby po 2017 r. poza kwestią wyroku tutejszego Sądu. Oznacza to, że organ rozpoznał ponownie sprawę w istocie na podstawie stanu sprzed 2018 r. Kolejną decyzją z [...]r. Prezes KRUS ponownie utrzymał w mocy decyzję z [...] r. Ta decyzja również została uchylona wyrokiem tut. Sądu z 9 października 2020 r. sygn. akt I SA/Gl 1749//19, z uwagi na ponowne naruszenie art. 153 P.p.s.a. Sąd wskazał na pominięcie przez KRUS oceny prawnej i wskazań wynikających z wyroku tut. Sądu z 19 lipca 2018 r. sygn. akt I SA/Gl 6/18 i niewyłączenie pracownika organu od udziału w postepowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji, który to obowiązek istnieje w oparciu o art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. Uzasadniając obecnie zaskarżoną decyzję KRUS wyjaśnił, że w prowadzonym postępowaniu nie ujawniono wystąpienia zdarzeń losowych, które mogłyby być podstawą do umorzenia zadłużenia sięgającego 3kw.2011 r. Z wyjaśnień udzielonych przez stronę do protokołu podczas wizytacji [...] r. oraz [...] r. wynika, że posiada gospodarstwo rolne we współwłasności z synem o powierzchni [...] ha fizycznego co stanowi [...]ha przeliczeniowego, na terenie Gminy S. i pobiera dopłaty obszarowe w kwocie [...] zł rocznie. Faktu pobierania dopłat skarżąca nie ujawniła składając oświadczenie o stanie majątkowym we wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w postępowaniu sądowym. Zgodnie z przeznaczeniem, dopłaty obszarowe do gruntów rolnych wypłacane są celem wsparcia rozwoju gospodarstwa rolnego i poprawy jego dochodowości, a zatem należy uznać, że skarżąca jest zdolna do wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, ponieważ gospodarstwo jest zadbane i jak ustalono na wizytacji, osobiście prowadzone są przez skarżącą prace rolnicze. Ponadto ustalenia wskazują, że szacunkowa wartość dochodów z gruntów w gospodarstwie rolnym kształtuje się na poziomie ok. [...] zł (wartość wyliczona na podstawie danych GUS dotyczących wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym z 1 ha przeliczeniowego dla nieruchomości w obrębie prywatnym dla województwa [...], który w 2017 r. wynosi [...] zł). Organ wskazał, że z oświadczeń strony wynika, że nie ponosi kosztów zwykłych opłat związanych z prowadzeniem domu oraz gospodarstwa (reguluje jedynie opłaty dotyczące podatku rolnego), ponieważ całość kosztów ponoszona jest przez "osobę trzecią" której danych strona nie ujawnia oraz syna. Natomiast dochodem strony są dopłaty obszarowe oraz dochód z gospodarstwa rolnego. Następnie organ wskazał, że biorąc pod uwagę trudności w spłacie zadłużenia jednorazowo, KRUS w 2008 r. udzielił stronie ulgi w postaci rozłożenia zadłużenia na dogodne raty mając na uwadze możliwości płatnicze. Raty nie były regulowane w terminach ( dokonano 3 wpłaty w kwocie: [...] zł) co w konsekwencji spowodowało zerwanie wcześniej zawartego układu ratalnego. Poza tym w latach 2005, 2007 i 2008 po rozpatrzeniu podania o umorzenie zadłużenia zostały umorzone odsetki w 100% dając stronie po raz kolejny możliwość uregulowania składek. Jednakże składki w dalszym ciągu nie były wpłacane w ustalonych ustawowo terminach i zadłużenie stale wzrastało. Postanowieniem z [...] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. umorzył postępowanie egzekucyjne, ponieważ brak środków na rachunku bankowym stanowił przeszkodę w realizacji przedmiotowego zajęcia. Z informacji udzielonej w postanowieniu wynika, że strona zlikwidowała własny rachunek bankowy, natomiast dopłaty z ARiMR były w całości przekazywane na konto syna, który jeszcze nie był zobowiązany do odpowiedzialności za jej zaległości. Jedyną możliwością pokrycia rosnącego zadłużenia były potrącenia zasiłku chorobowego w kwocie:[...] zł.( w latach: 2010-2018). Z uwagi na fakt dokonywanych potrąceń na poczet zadłużenia, strona złożyła odwołanie do Sądu Rejonowego w G., oddalone wyrokiem z [...] r. Organ wyjaśnił też, że w konsekwencji stale wzrastającego zadłużenia z uwagi na nieskuteczność dochodzenia należności przez Naczelnika Urzędu Skarbowego po ustaleniu księgi wieczystej oraz jej współwłaścicieli została wydana prawomocna decyzja przedhipoteczna za zaległość, w której zobowiązano syna skarżącej do zapłaty za zaległość. W związku z powyższym organ biorąc pod uwagę dochody z gospodarstwa, dopłaty obszarowe z ARiMR, nie pogarszające się warunki materialno- bytowe, brak zdarzeń losowych wywołujących wydatki i innych zdarzeń powodujących wydatki oraz fakt przeniesienia odpowiedzialności na syna uznał, że skarżąca nie znajduje się w wyjątkowej i jednostkowej sytuacji, stanowiącej podstawę do umorzenia należności z tytułu nieściągalnych składek, w oparciu o art. 41 ust.2 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Strona zaskarżyła decyzję z [...] r. do sądu administracyjnego, wskazując, że w związku z bardzo trudną sytuacją finansową oraz zdrowotną, z którą boryka się od lat - nie była i nie jest w stanie uiszczać opłat związanych ze składkami do KRUS - bo nie ma innych dochodów poza europejskim dofinansowaniem obszarowym w wysokości ca. [...] zł miesięcznie. Nieprawdą jest, że skarżąca uzyskuje dochód z gospodarstwa. Dofinansowanie obszarowe przyznane jest na łąkę bez dostępu do drogi, bez jakichkolwiek nieruchomości i nie ma z niej żadnego dochodu. Skarżąca wskazała, że ma [...] lat, jej stan zdrowia pogarsza się i nie może pracować, wiec pomaga jej syn i osoby trzecie. Ponadto KRUS szukając źródła spłat nieprawnie wciągnął jej syna do spłaty zaległości. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Na rozprawie 21 września 2021 r. Sąd zobowiązał pełnomocnika organu do wyjaśnienia kwestii przedawnienia zaległości objętych postępowaniem, przedstawienia okoliczności powodujących zawieszenie biegu terminu przedawnienia, w terminie publikacji pod rygorem pominięcia. W terminie publikacyjnym nie wpłynęło do Sąd pismo organu, jednakże w związku z informacją z [...], że żądane informacje zostały przesłane do Sądu przesyłką poleconą, Sąd przesunął termin publikacji na 11 października 2021 r. Pismem z [...] r. organ wyjaśnił, że na koncie skarżącej figuruje zadłużenie za okres od lipca do września 2013 r oraz od października 2016 r. do września 2021 r. w kwocie [...] zł – należność główna oraz odsetki na dzień 30 września 2021 r. w kwocie [...] zł, co daje kwotę [...] zł. Należność za okres od sierpnia 2011 r. do września 2013 r. była objęta postępowaniem egzekucyjnym do [...] r. Postępowanie zostało umorzone z uwagi na protokół nieściągalności. Należność za okres od sierpnia 2011 r. do maja 2012 r. (w części maja 2012 r. tj. kwoty [...] zł została pokryta przez potrącenia zasiłku chorobowego. Pozostała należność za część składki tj. maj 2012 r. w kwocie [...] zł, składki za okres od czerwca 2012 r. do czerwca 2013 r. oraz od października 2013 r. do września 2016 r. została odpisana z konta z uwagi na przedawnienie jej dochodzenia. W związku z czym należność za okres od lipca 2013 r. do września 2013 r. oraz od kwietnia 2016 r. do września 2017 r. w kwocie [...] zł należność główna oraz odsetki w kwocie [...] zł (liczone na dzień wniesionego podania o umorzenie należności tj.: [...] r.) pozostała na koncie zobowiązanej, jest w zakresie zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga podlegała uwzględnieniu, lecz z innych powodów niż wskazano w skardze. Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 w związku z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej P.p.s.a.) – podlegała decyzja odmawiająca skarżącej umorzenia składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe, wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie wraz z odsetkami od tych należności. Stosownie do treści art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Brak związania zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że Sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu. Może więc dokonać oceny zaskarżonej decyzji także w innym zakresie niż zakres, w jakim zakwestionowała decyzję strona skarżąca. Zgodnie z treścią art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. "Ocena prawna i wskazania zawarte w orzeczeniu sądu tracą moc w wypadku zmiany stanu prawnego, jeżeli to spowoduje, że pogląd sądu stanie się nieaktualny. Podobny skutek, tj. ustanie mocy wiążącej wspomnianej oceny, może spowodować zmiana - po wydaniu orzeczenia sądowego - istotnych okoliczności faktycznych oraz wzruszenie orzeczenia zawierającego ocenę prawną w przewidzianym do tego trybie" (tak wyrok NSA z 11 kwietnia 2019 r. sygn. akt II FSK 1413/17). Badając sprawę w wyżej zakreślonych ramach, wyjaśnić przyjdzie, że po raz czwarty jest ona przedmiotem rozstrzygnięcia tut. Sądu. W pierwszym wyroku z 19 lipca 2018 r. sygn. akt I SA/Gl 6/18, tut. Sąd wskazał, że uchylenie decyzji nastąpiło z uwagi na naruszenie art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a., nadto na potrzeby dalszego rozpoznania sprawy, nakazał wnikliwe przeanalizowanie aktualnej sytuacji zdrowotnej i finansowej skarżącej. Po pierwsze organ winien uwzględnić kompleksowo całą dokumentację lekarską skarżącej wraz z bieżącymi wynikami badań, o których mowa w piśmie z [...] r., pod kątem ustalenia czy w istocie doszło do znacznego pogorszenia jej stanu zdrowia uniemożliwiającego podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Uwzględni prawomocny wyrok w sprawie z powództwa skarżącej, zawisłej przed Sądem Okręgowym o uzyskanie renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Ponownie zatem zbada czy zachodzi ważny interes zainteresowanego określony w art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Po drugie rozważy czy nie zachodzi przesłanka z art. 41a ust. 2 pkt 1 u.u.s.r. wobec załączenia do akt administracyjnych postanowienia z [...] r. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego wobec skarżącej (dotyczącego składek rolniczych KRUS) z uwagi na bezskuteczność egzekucji, a zarazem jednoznacznej wypowiedzi organu egzekucyjnego, co do braku majątku skarżącej. Również organ precyzyjnie ustali okres jakiego dotyczy wnioskowane umorzenie składek. W uzasadnieniu drugiego wyroku z 25 czerwca 2019 r. sygn. akt I SA/Gl 1237/18, tut. Sąd wskazał, że przyczyną uchylenia decyzji z [...] r., jest niewykonanie zaleceń Sądu w zakresie zakreślonym w poprzednim wyroku do zbadania ważnego interesu zainteresowanego określonego w art. 41a ust. 1 pkt 1 oraz art. 41a ust. 2 pkt 1 u.u.s.r. Nadto organ nie wyjaśnił okresu jakiego dotyczy wnioskowane umorzenie składek. Organ wskazał, że podany został prawidłowy okres zadłużenia bez jakiejkolwiek argumentacji w tym zakresie. Z kolei trzecim wyrokiem z 9 października 2020 r. sygn. akt I SA/Gl 1749/19, tut. Sąd uchylił decyzję z [...] r., wskazując ponownie na naruszenie art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy, stwierdzić przyjdzie, że organ po raz kolejny nie wykonał zaleceń Sądu wskazanych w wyrokach z 19 lipca 2018 r. sygn. akt I SA/Gl 6/18 oraz 25 czerwca 2019 r. sygn. akt I SA/Gl 1237/18 i nie wyjaśnił okresu jakiego dotyczy wnioskowane umorzenie składek. Z akt sprawy wynika, że skarżąca [...] r. złożyła wniosek o umorzenie zadłużenia za okres od 1 sierpnia 2011 r. do 30 września 2017 r. Zaskarżoną decyzją organ utrzymał w mocy decyzję KRUS z [...]r., nr [...], w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia emerytalno-rentowe, wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie za okres od 1 sierpnia 2011 r. do 30 września 2017 r. w kwocie [...] zł oraz odsetek od tych należności za okres od 1 sierpnia 2011 r. do 30 września 2016 r. w kwocie [...] zł. Tymczasem z przedłożonego przez KRUS pisma z [...] r. wynika, że należność od sierpnia 2011 r. do maja 2012 r. (w części maja 2012 r. tj. kwoty [...] zł została pokryta przez potrącenia zasiłku chorobowego. Oznacza to, że za ten okres nie można wydać decyzji umarzającej zobowiązanie, gdyż wygasło ono na skutek zapłaty. Pozostała należność za część składki tj. maj 2012 r. w kwocie [...] zł, składki za okres od czerwca 2012 r. do czerwca 2013 r. oraz od października 2013 r. do września 2016 r. została odpisana z konta z uwagi na przedawnienie jej dochodzenia. Zatem i tego okresu nie może dotyczyć zaskarżona decyzja, gdyż zobowiązanie wygasło na skutek przedawnienia. Zdaniem KRUS w zakresie zaskarżonej decyzji pozostaje należność za okres od lipca 2013 r. do września 2013 r. oraz od kwietnia 2016 r. do września 2017 r. w kwocie [...] zł należność główna oraz odsetki w kwocie [...] zł (liczone na dzień wniesionego podania o umorzenie należności tj.: [...] r.). Jak wyżej wskazano orzeczeniami z 19 lipca 2018 r. sygn. akt I SA/Gl 6/18 i 25 czerwca 2019 r. sygn. akt I SA/Gl 1237/18, Sąd nałożył na organ wyjaśnienie prawidłowego okresu zadłużenia. Oznacza to, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ powinien wykazać nie tylko okres zadłużenia ale również wskazać na okoliczności decydujące o zawieszeniu lub przerwaniu biegu przedawnienia zobowiązań i dołączyć do akt sprawy pełną dokumentację dotyczącą biegu terminu przedawnienia. Organ nie wykonał tego zalecenia. Nadto z pisma przedłożonego [...] r. wynika, że organ orzekał o odmowie umorzenia należności, które w części wygasły wskutek zapłaty, bądź przedawnienia. Zatem po raz kolejny naruszenie art. 153 P.p.s.a. zadecydowało o rozstrzygnięciu w badanej sprawie. Niezależnie od przyczyny uchylenia zaskarżonej decyzji , na potrzeby dalszego rozpoznania sprawy Sąd wskazuje na konieczność prawidłowego ustalenia okresu zadłużenia. Przy czym ustalając okres zadłużenia organ winien mieć na względzie treść art. 41b u.u.s.r., zgodnie z którym należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Mając na uwadze, że organ wskazał składki za okres od lipca 2013 r. do września 2013 r., które przedawniają w 2018 r., organ powinien wykazać, że nie doszło do ich przedawnienia, gdyż zachodzą przesłanki z art. 41b ust. 2-7 u.u.s.r., czyli: należności z tytułu składek nie wygasły, gdyż są zabezpieczone hipoteką; bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu z uwagi na rozłożenie należności na raty lub odroczenie terminu płatności, podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Kwestia przedawnienia powinna być dokładnie wyjaśniona w uzasadnieniu decyzji w oparciu o dokumenty, (lub ich kopie) włączone do akt administracyjnych. Albowiem obowiązkiem organu jest włączenie do akt sprawy dokumentów na podstawie, których organ wywodzi skutki prawne. To pozwala stronie na zweryfikowanie twierdzeń organu, a w przypadku skargi do sądu administracyjnego pozwala sądowi na kontrolę prawidłowości zastosowanych przepisów w oparciu o materiał źródłowy. Na zakończenie wskazać przyjdzie, że organ ponownie wydając decyzję zobowiązany jest także do uwzględnienia wytycznych tut. Sądu wskazanych w wyrokach z: 19 lipca 2018 r. sygn. akt I SA/Gl 6/18; 25 czerwca 2019 r. sygn. akt I SA/Gl 1237/18; 9 października 2020 r. sygn. akt I SA/Gl 1749/19. Mając na uwadze powyższe w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach udzielonej pomocy prawnej Sąd orzeknie w odrębnym postanowieniu.