I SA/Ol 643/10

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Kędzierski Sędziowie Sędzia WSA Tadeusz Piskozub (spr.) Sędzia WSA Wojciech Czajkowski Protokolant Monika Gajowniczek po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 2 grudnia 2010r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę. UZASADNIENIE I SA/Ol 643/10 Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją z dnia "[...]" Zakład Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu odwołania M. K. utrzymał w mocy decyzję z dnia "[...]" umarzającą postępowanie w sprawie dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek. Jak wynika z akt sprawy, w dniu 17.02.2010r. strona złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od 03/1999r. do 12/2000r., Fundusz Pracy za okres od 06/1999r. do 09/1999r., 04/2000r., 07/2000r., 09/2000r., 1l/2000r., 12/2000r. oraz opłaconych odsetek za zwłokę za okres 03/1999r. do 12/2000r. w związku z prowadzeniem pozarolniczej działalności gospodarczej i jednocześnie pobieraniem zasiłku macierzyńskiego i przebywaniem na urlopie wychowawczym. Strona powołała się na przepisy ustawy z dnia 24 kwietnia 2009r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy - Prawo bankowe (Dz. U. Nr 71, poz. 609), zwanej dalej ustawą o zmianie.. . Organ I instancji wskazał, że zgodnie z przepisem art. 3 ust. 1 ustawy o zmianie.., na wniosek płatnika składek, który w okresie od dnia 1 stycznia 1999r. do dnia wejścia w życie w/w przepisów zgłaszał ubezpieczonego podlegającego obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności lub współpracy przy tej działalności i jednocześnie pobierającego zasiłek macierzyński lub zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego z innego tytułu, Zakład Ubezpieczeń Społecznych umarza należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy, należnych za tego ubezpieczonego w związku z prowadzeniem pozarolniczej działalności lub współpracy przy tej działalności za okres, w którym ubezpieczony pobierał zasiłek macierzyński lub zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego z innego tytułu. W wyniku przeprowadzonego postępowania ustalono, że w niniejszej sprawie nie nastąpił zbieg tytułów do ubezpieczeń. W związku z tym decyzją z dnia "[...]" umorzono postępowanie z uwagi na jego bezprzedmiotowość. W odwołaniu od decyzji, strona zarzuciła nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności przy wydawaniu decyzji oraz nierzetelne przeprowadzenie postępowania. Podkreśliła, iż w okresie od października 1997r. do stycznia 1998r. figurowała jako osoba pobierająca zasiłek macierzyński. Zaskarżoną decyzją organ utrzymał w mocy decyzję z dnia "[...]" . Podniósł, że ustawa o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy - Prawo bankowe (Dz. U. Nr 71, poz. 609) wprowadził prawo do umorzenia nieopłaconych należności lub do umorzenia oraz zaliczenia lub do zwrotu opłaconych należności z tytułu składek, ale wyłącznie w stosunku do wybranej grupy ubezpieczonych, wskazanych w ustawie. Prawo to przysługuje wyłącznie osobom podlegającym obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności lub współpracy przy tej działalności w okresie jednoczesnego pobierania zasiłku macierzyńskiego lub zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego z innego tytułu (np. ze stosunku pracy) albo przebywania na urlopie wychowawczym. Z posiadanych przez organ informacji wynikało zaś, iż strona przebywała na zasiłku macierzyńskim w okresie od 19.1 0.1997r. do 07.02.1998r. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, a w związku z tym, ustawa z dnia 24 kwietnia 2009r. nie mogła zostać zastosowana. Jednocześnie organ wskazał, że urlop wychowawczy przysługuje każdemu z rodziców lub prawnemu opiekunowi dziecka, którego ogólny staż pracy wynosi sześć miesięcy i który jest pracownikiem w rozumieniu kodeksu pracy (Dz. U. z 1998r. Nr 21, poz. 94 ze zm.), a zatem jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę. Natomiast w okresie wskazanym we wniosku strona podlegała wyłącznie do ubezpieczeń społecznych z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. W związku z powyższym, organ umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie strona zakwestionowała prawidłowość postępowania organu, zarzucając nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy. Ponadto podniosła zarzut naruszenia art. 32 Konstytucji RP, poprzez m.in. dyskryminację "pomiędzy kobietami prowadzącymi działalność gospodarczą i pozostającymi w stosunku pracy, a matkami prowadzącymi działalność gospodarczą". Wskazała również na naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania, gdyż odwołanie od decyzji ZUS Oddział w E., strona złożyła do Prezesa ZUS jako organu II instancji. Tymczasem odwołanie zostało rozpatrzone przez ten sam organ I instancji. W związku z powyższym strona wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji lub uchylenie decyzji i skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ i instancji. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty przedstawione w uzasadnieniu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie rozpatrując sprawę zważył, co następuje. Na podstawie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. — Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1296) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W myśl natomiast art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może uchylić ją, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem, a może to uczynić, stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 p.p.s.a., jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu. Kontrolując zaskarżoną decyzję w tak zakreślonych ramach, sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W sprawie nie doszło bowiem do naruszenia przepisów prawa materialnego jak i procesowego, które skutkowałoby koniecznością jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Strona skarżąca opiera swój wniosek o umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne na regulacji zawartej w art. 4 ust. 1 ustawy z 24 kwietnia 2009 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy — Prawo bankowe (Dz.U. nr 71, poz. 609), zgodnie z którym Zakład Ubezpieczeń Społecznych umarza w całości lub w części należności z tytułu nieopłaconych składek za ubezpieczonego, który w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 31 sierpnia 2009 r. podlegał obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu oraz wypadkowemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej i który jednocześnie przebywał na urlopie wychowawczym. Z akt sprawy wynika, że skarżąca w dniu "[...]" 1997 roku urodziła dziecko i z tego tytułu przebywała na urlopie macierzyńskim do dnia 7 lutego 1998 roku, pobierając zasiłek macierzyński, w okresie prowadzenia działalności gospodarczej. W okresie od 27 maja 1996 roku do 31 grudnia 2000 roku M. K. podlegała ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, ponadto w rejestrach Oddziału ZUS w E. nie figurowała jako osoba przebywająca na urlopie wychowawczym w okresie od 1.01.1999 roku do dnia 31.12.2000 roku. Zgodnie z art. 4 ust. 1 cytowanej ustawy z dnia 24 kwietnia 2009 r., na wniosek płatnika składek, który w okresie od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy zgłaszał ubezpieczonego podlegającego obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu z tytułu, o którym mowa w art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy zmienianej w art. 1, i jednocześnie przebywającego na urlopie wychowawczym, Zakład Ubezpieczeń Społecznych umarza w całości lub w części należności z tytułu nieopłaconych składek na te ubezpieczenia należnych za tego ubezpieczonego w związku z prowadzeniem pozarolniczej działalności lub współpracy przy tej działalności za okres, w którym ubezpieczony przebywał na urlopie wychowawczym." Odpowiadając na zarzuty zawarte w skardze, w pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że na podstawie art. 186 Kodeksu pracy pracownik ma prawo do urlopu wychowawczego w celu sprawowania opieki nad dzieckiem, a pracodawca ma obowiązek udzielenia pracownikowi takiego urlopu, jeżeli pracownik wystąpi z wnioskiem o jego udzielenie. Urlop wychowawczy przysługuje pracownikowi, a więc osobie zatrudnionej na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę (art. 2 K.p.). Innymi słowy, przesłanką prawa do urlopu wychowawczego jest pozostawanie w stosunku pracy (zob. m.in.. Komentarz do art.186 kodeksu pracy (Dz.U.98.21.94). Prawo do urlopu wychowawczego przysługuje na równi kobietom i mężczyznom. W pierwszej kolejności prawo to przysługuje rodzicom dziecka, a dopiero w dalszej - opiekunom dziecka nie będącym rodzicami. Prawo do urlopu wychowawczego każdego z rodziców czy opiekunów nie jest uzależnione od tego, czy są oni małżeństwem. Przepis nie definiuje pojęcia opiekuna, toteż może ono dotyczyć każdego pracownika, który przyjął dziecko pod opiekę w zamiarze stałego wychowywania go jak własnego. Mając na względzie powyższe regulacje stwierdzić należy, że słuszne jest stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, iż z prawa do urlopu wychowawczego może skorzystać to z rodziców (opiekunów), które spełnia warunki do jego uzyskania i wystąpi do pracodawcy na piśmie z wnioskiem o udzielenie urlopu. W niniejszej sprawie, aby skorzystać z prawa do umorzenia należności należało prowadzić działalność gospodarczą i jednocześnie przebywać na urlopie wychowawczym – udzielonym przez pracodawcę, z zgodnie z cytowaną wyżej regulacją zawartą w Kodeksie pracy. Z załączonych do sprawy akt administracyjnych wynika, że skarżąca co prawda prowadziła działalność gospodarczą – tym samym spełniała jedną z wymaganych przesłanek do umorzenia należności wobec ZUS, jednak nie spełniała drugiej, a tylko ich łączne spełnienie daje prawo do ubiegania się o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. Wynika to z tego, że w badanym okresie skarżąca nie przebywała na urlopie wychowawczym, bowiem urlop ten przysługuje tylko pracownikom, zaś skarżąca takiego statusu nie posiadała. Jedynie na marginesie można dodać, że strona skarżąca ma rację, iż osoba prowadząca działalność gospodarczą może przebywać na urlopie macierzyńskim, jednak nie rodzi to uprawnienia do przebywania na urlopie wychowawczym. Zasadne jest zatem stanowisko organu rentowego zawarte w zaskarżonej decyzji. Ponadto w ocenie Sądu przy podejmowaniu skarżonej decyzji nie naruszono przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu, organ nie naruszył zasady dwuinstancyjności postępowania, ponieważ decyzję w pierwszej instancji wydawał Oddział ZUS w E., natomiast odwołanie od decyzji rozpatrywał Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w imieniu którego decyzję podpisała upoważniona imiennie I. D., Koordynator do spraw dochodów Oddziału ZUS w E. Sąd nie dopatrzył się również w niniejszej sprawie naruszenia unormowań konstytucyjnych. Z prawa do równego traktowania przez władze publiczne, o którym mowa w art. 32 Konstytucji RP, wynika bowiem wyłącznie nakaz jednakowego traktowania podmiotów prawa należących do określonej kategorii. Do kategorii podmiotów znajdujących się w sytuacji ubezpieczonej należy zaś zaliczyć tylko te osoby, które przed złożeniem wniosku o umorzenie składek na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy z 24 kwietnia 2009 r. przebywały na urlopie wychowawczym i prowadziły działalność gospodarczą oraz nie uiściły składki na ubezpieczenie społeczne, nie zaś wszystkie podmioty, które były kiedykolwiek zobowiązane do uiszczenia takich należności. W tych okolicznościach faktycznych i prawnych, w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zmianami), Sąd skargę oddalił.