I FZ 291/12

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Sylwester Marciniak po rozpoznaniu w dniu 16 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S.T., P.T. i A.T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 czerwca 2012 r., sygn. akt III SA/Wa 664/12 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S.T., P.T. i A.T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 9 grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2004 r. postanawia: oddalić zażalenie UZASADNIENIE 1. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 29 czerwca 2012 r., sygn. akt III SA/Wa 664/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu wniosków S.T., P.T. i A.T. (dalej: "skarżący") o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z ich skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 9 grudnia 2011 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2004 r., postanowił przyznać prawo pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 1.000 zł. przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie odmówił. 2. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia sąd I instancji stwierdził, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego Skarżący – S.T. i A.T. (występująca w imieniu własnym i jako przedstawiciel ustawowy P.T.) złożyli na urzędowym formularzu PPF wnioski o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, motywując to trudną sytuacją materialną. W uzasadnieniu wniosków wskazano, że zarówno S., jak i P.T. znajdują się na utrzymaniu swojej matki – A.T., która przebywa obecnie na urlopie macierzyńskim i z tego tytułu pobiera zasiłek macierzyński. Nadto wyjaśnili, że nie posiadają rachunków bankowych. Umowa między nimi, a pełnomocnikiem nie określa zasad wypłaty wynagrodzenia, bowiem zależne ono będzie od pozytywnego rozstrzygnięcia sprawy. Tytuł prawny do zajmowanego lokalu w Z. posiadają Skarżący. Jedynym źródłem utrzymania A.T. jest zasiłek macierzyński w kwocie 2.047,74 zł netto. S.T. nie posiada obecnie żadnych źródeł utrzymania i pozostaje na wyłącznym utrzymaniu matki. Skarżący przedstawili zeznania podatkowe, potwierdzenie wypłaty zasiłku, dowody obrazujące wysokość wydatków za gaz, energię, wodę i ścieki. W sprzeciwie od postanowienie referendarza sądowego, podkreślił, iż skarżący nie wykazali wszelkich wydatków, ograniczając się do wybranych opłat w celu wykazania, że wysokość koniecznych, miesięcznych opłat ponoszonych przez A.T. z tytułu utrzymania domu, wyczerpuje niemal w całości jedyne stałe źródło utrzymania – zasiłek macierzyński. A.T. oświadczyła, iż korzysta z pomocy rodziców w zakresie, w jakim jej przychód nie pokrywa koniecznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny (np. zakup żywności, lekarstw). S.T. nie pobiera nauki, nie jest zarejestrowana jako bezrobotna i pozostaje na utrzymaniu matki. Pełnomocnik podniósł, iż został pominięty fakt, że na utrzymaniu A.T. pozostaje jeszcze dwoje dzieci – A. i T.K., z tytułu urodzenia których pobiera ona zasiłek macierzyński. Wyjaśnił, iż A.T. była właścicielką sklepu, którego sprzedaż nastąpiła między 2006 a 2007 r. W odpowiedzi na wezwanie Sądu pełnomocnik skarżących wskazał, że jedynym źródłem utrzymania A.T. jest zasiłek macierzyński. Nie otrzymuje ona alimentów, rent ani innych świadczeń. W zakresie, w jakim zasiłek macierzyński nie pokrywa bieżących potrzeb rodziny, korzysta z pomocy finansowej rodziców. Korzysta również doraźnie z pomocy finansowej ojca dwójki najmłodszych dzieci. Wskazanie stałej kwoty uzyskiwanej pomocy jest utrudnione, bowiem jest to pomoc doraźna. Pełnomocnik podkreślił, iż ponoszone przez Skarżących bieżące wydatki nie przekraczają przeciętnego poziomu utrzymania gospodarstwa domowego i wynoszą około 3.000 zł. Jedynym składnikiem majątkowym posiadanym przez Skarżących o wartości przekraczającej 10.000 zł jest tytułu prawnych do lokalu w Z. przy ul. [...]. P.T. pobiera naukę w publicznej szkole zawodowej i pozostaje na utrzymaniu matki oraz dziadków. Pełnomocnik wyjaśnił, że opłaty za lokal przy ul. [...] w Z. ponoszą jego właściciele tj. rodzice A.T. Następnie sąd I instancji powołał się na przepisy art. art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270; dalej jako: "P.p.s.a.") oraz art. 245 § 1 i § 3 P.p.s.a. Sąd I instancji zaznaczył, że przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z § 1 pkt 1 tego artykułu osoba fizyczna może domagać się przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do § 1 pkt 2 powyższego artykułu przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu I instancji przyznanie skarżącym prawa pomocy w całości, tj. w żądanym zakresie nie było zasadne, bowiem nie można uznać, że Skarżący nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, co stanowi przesłankę niezbędną do całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Sąd I instancji w uzasadnieniu wskazał, że z wyjaśnień przedstawionych przez Skarżących wynikało, że posiadają oni stałe źródło utrzymania, jakim jest zasiłek macierzyński pobierany przez .T. w wysokości 2.047 zł netto miesięcznie. W zakresie natomiast, w jakim zasiłek ten nie pokrywa bieżących potrzeb rodziny, korzystają z pomocy finansowej rodziców A.T. oraz doraźnie z pomocy finansowej udzielanej przez ojca dwójki najmłodszych z jej dzieci. Skarżący podkreślili, iż ponoszone przez nich wydatki nie przekraczają poziomu utrzymania przeciętnego gospodarstwa domowego i wynoszą około 3.000 zł. Nie wykazali również, jakoby zalegali z jakimikolwiek płatnościami. Jednakże Sąd I instancji biorąc powyższe okoliczności sprawy pod uwagę oraz biorąc pod uwagę wysokość wpisu sądowego w kwocie 41.857 zł, którego poniesienie jest niezbędne do prowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego oraz sytuację majątkową Skarżących, uznał że uiszczenie wpisu w całości w obecnej sytuacji mogłoby doprowadzić do uszczerbku utrzymania koniecznego dla nich i rodziny. Tym samym, w ocenie sądu I instancji, spełniona została przesłanka określona w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. warunkująca przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, bowiem środki posiadane przez Skarżących nie są dostateczne do poniesienia pełnych kosztów postępowania. Z tych względów, Sąd I instancji postanowił zwolnić Skarżących od wpisu ponad kwotę 1.000 zł. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 243 § 1 P.p.s.a oraz art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 P.p.s.a., Sąd I instancji postanowił jak w sentencji. 3. Skarżącą, działając przez swojego pełnomocnika złożyła zażalenie na powyższe postanowienie. Zaskarżając przedmiotowe postanowienie w części dotyczącej odmowy przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że zaskarżonym postanowieniem przyznano skarżącym prawo pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 1000 zł jednocześnie odmawiając przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżący nie kwestionują zasadności wywodów sądu odnośnie partycypacji osób fizycznych w kosztach postępowania sądowego. Natomiast przywołany przez sąd I instancji argument posiadania stałego źródła utrzymania w postaci zasiłku macierzyńskiego wydaje się wysoce chybiony. Jak już zostało wielokrotnie podkreślane zasiłek macierzyński stanowi jedyne źródło dochodu skarżącej oraz znajdujących się na jej utrzymaniu rodziny, zaś pomoc otrzymana ze strony rodziców ma charakter doraźny, służący zaspokojeniu niezbędnych życiowych potrzeb. Nie ulegało wątpliwości, że poniesienie kosztów sądowych nawet w wysokości 1000 zł znajduje się poza możliwościami finansowymi. Z dokumentów oraz oświadczeń przedstawionych w toku postępowania jednoznacznie wynika, iż miesięczne koszty utrzymania ponoszone przez skarżącą wyczerpują w całości jedyne stałe źródło utrzymania jakim jest zasiłek macierzyński, a skarżąca nie dysponuje wolnymi środkami finansowymi mogącymi służyć pokryciu kosztów sądowych. Podsumowując stwierdzono, że sąd I instancji odmawiając przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie nie rozważył w pełni sytuacji materialnej skarżącej. Nie ulegało także wątpliwości, iż w przedmiotowej sprawie poniesienie kosztów sądowych nawet w wysokości 1000 zł będzie stanowiło naruszenie fundamentalnej zasady państwa prawa, jaką stanowi prawo do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4. Zażalenie skarżących nie zasługuje na uwzględnienie w zaskarżonej części. 5. Zasadnie Sąd I instancji przywołał wskazane w uzasadnieniu przepisy oraz prawidłowo wskazał, że z ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. wynika, że każdy wnoszący sprawę do Sądu powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (postanowienie z 31 marca 2005 r., I FZ 63/05) ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do Sądu (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., FZ 760/04, niepubl.). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty sądowe jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody z budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. stanowi, że osoba fizyczna może domagać się przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do § 1 pkt 2 powyższego artykułu przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd I instancji prawidłowo w swoim rozstrzygnięciu uznał, że biorąc pod uwagę wysokość wpisu sądowego w kwocie 41 857 zł, którego poniesienie jest niezbędne do prowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego oraz sytuację majątkową skarżących, że uiszczenie wpisu w całości mogłoby doprowadzić do uszczerbku utrzymania koniecznego dla ich i rodziny. Tym samym spełniona została przesłanka określona w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. bowiem środki posiadane nie są dostateczne do poniesienia pełnych kosztów postępowania. Sąd I instancji po przeanalizowaniu i zbadaniu sytuacji majątkowej skarżących nie znalazł podstaw do przyznana prawa pomocy w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a dlatego też prawidłowo postanowił oddalając wniosek w pozostałym zakresie W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wnioskodawcy w przedmiotowej sprawie nie wykazali – jak wymaga tego przepis art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. – że ich sytuacja świadczy o spełnieniu przesłanek do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie zwolnienia od kosztów sądowych . Podkreślić należy przy tym, że w zażaleniu nie podniesiono żadnych nowych okoliczności, które podważałyby zaskarżone rozstrzygnięcie, przy czym strona nie odniosła się do części argumentów powołanych przez Sąd I instancji jako przemawiających przeciwko przyznaniu jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W związku z tym nie sposób w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uznać, by ogół przedstawionych przez skarżącego okoliczności świadczył o tym, by konieczność poniesienia kosztów sądowych do kwoty 1000 zł wpisu od skargi stanowiła dla skarżących barierę w dostępie do sądu. Stan majątkowy, a w szczególności znaczny majątek, którym dysponuje i wysokość ponoszonych wydatków, wskazuje na to, że nie zostało wykazane, by strona nie mogła ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. W konsekwencji słusznie Sąd I instancji stwierdził, że nie zostały spełnione określone w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Podkreślić należy, że w rozpatrywanym zażaleniu jego autor nie odniósł się do konkretnych argumentów wymienionych przez Sąd I instancji jako przemawiających przeciwko uwzględnieniu wniosku. Tym samym stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie zostało w żaden sposób podważone, a dokonana w zaskarżonym postanowieniu ocena sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego nie została w istocie zakwestionowana jako nieprawidłowa. W zażaleniu nie podniesiono żadnych nowych okoliczności, które podważałyby zaskarżone rozstrzygnięcie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji słusznie zwrócił uwagę, że skarżący posiadają stałe źródło utrzymania, jakim jest zasiłek macierzyński pobierany przez A.T. w wysokości 2.047 zł netto miesięcznie. W zakresie natomiast, w jakim zasiłek ten nie pokrywa bieżących potrzeby rodziny, korzystają z pomocy finansowej rodziców A.T. oraz doraźnie z pomocy finansowej udzielanej przez ojca dwójki młodszych z jej dzieci. Sąd biorąc to pod uwagę słusznie podsumował, że skarżący nie wykazali , jakoby zalegali z jakimikolwiek płatnościami i regulują na bieżąco płatności związane z utrzymaniem, a ponadto, jak sami wnioskodawcy przyznali, korzystają z pomocy finansowej bliskich. Ogół przedstawionych okoliczności wskazuje, że brak było podstaw do uznania, że konieczność poniesienia kosztów sądowych do kwoty 1000 zł od wpisu od skargi będzie stanowić dla skarżącego barierę w dostępie do sądu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stan majątkowy skarżących, a w szczególności fakt posiadania stałego źródła utrzymania w postaci zasiłku macierzyńskiego oraz pomocy finansowej rodziny, sąd I instancji słusznie uznał, że środki posiadane przez skarżących nie są dostateczne do poniesienia pełnych kosztów postępowania z tych względów sąd I instancji postanowił zwolnić skarżących od wpisu ponad kwotę 1000 zł a w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. 6. Ubocznie należy wskazać, co wynika ze skargi, że kwoty podatku od towarów i usług do wpłaty za poszczególne miesiące 2004 r. wynosiły od 114 411,00 zł do 1 182 984,00 zł. 7. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.