II OZ 922/07

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Łuczaj po rozpoznaniu w dniu 8 października 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 lipca 2007 r., sygn. akt VII SA/Wa 397/07 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ze skargi K. R. na decyzję (...) Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie nakazu opróżnienia całości budynku mieszkalnego postanawia: I. uchylić zaskarżone postanowienie; II. przyznać K. R. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 13 lipca 2007 r., sygn. akt VII SA/Wa 397/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję (...) Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie nakazu opróżnienia całości budynku mieszkalnego. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji podał, iż referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 1 czerwca 2007 r. odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wobec wniesienia sprzeciwu od tego postanowienia straciło ono moc. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że z treści złożonego przez skarżącą wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż pozostaje ona we wspólnym gospodarstwie domowym z bezrobotną córką bez prawa do zasiłku od dnia [...] kwietnia 2007 r. Wnioskodawczyni uzyskuje miesięczne dochody w wysokości [...] złotych oraz posiada mieszkanie o powierzchni [...]. Wnioskodawczyni, we wniosku i w piśmie z dnia 22 maja 2007 r. stanowiącym jego uzupełnienie podała, iż nie uzyskuje żadnych innych dochodów i nie posiada innych nieruchomości. Dopiero w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego wnioskodawczyni ujawniła, iż jest współwłaścicielką w 1/2 budynku jednopiętrowego o pow. [...] m2, który zajęty jest przez lokatorów kwaterunkowych. Budynek ten objęty jest postępowaniem w niniejszej sprawie. Wskazała, iż nie osiąga z tego tytułu żadnych dochodów. Sąd pierwszej instancji biorąc pod uwagę dochody i stan majątkowy wnioskodawczyni uznał, iż w złożonym wniosku K. R. nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto fakt zatajenia przez wnioskodawczynię, iż posiada dodatkowe nieruchomości, przedmiotowy wniosek czyni niewiarygodnym. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła K. R. wnosząc o jego zmianę i przyznanie jej prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów. Skarżąca wskazała, iż nieruchomość, której jest współwłaścicielką przynosi jej jedynie same problemy, a nie przynosi jej dochodów. Skarżąca podkreśliła, że przedmiotem niniejszego postępowania jest właśnie ten dom, a więc trudno byłoby zataić jego istnienie. Wypełniając wniosek uznała, że chodzi o jakieś inne dodatkowe nieruchomości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest zasadne. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz. U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z cytowanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa, gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej "p.p.s.a." -wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Strona winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. Zwrócić należy jednak uwagę, że nakładając na stronę obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy ustawodawca nie obciążył jej obowiązkiem ich udowodnienia, a jedynie uprawdopodobnienia. Zdaniem Naczelnego Sadu Administracyjnego K. R. w niniejszej sprawie wykazała, iż nie ma środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Dane dotyczące stanu majątkowego i rodzinnego skarżącej wskazują, iż posiada bardzo ograniczone środki finansowe, które nie pozwalają na pełne pokrycie kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. K. R. posiada wprawdzie stały dochód miesięczny, którym jest renta po zmarłym mężu w wysokości [...] zł brutto ([...] zł netto), niemniej jednak należy uwzględnić także pozostałe okoliczności dotyczące stanu majątkowego i rodzinnego skarżącej jaki i stanu jej zdrowia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej, uzasadniającej na obecnym etapie sprawy przychylenie się do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. przez zwolnienie od kosztów sądowych. K. R. posiada na utrzymaniu bezrobotną córkę bez prawa do zasiłku, jest osobą po zawale serca, ma [...] i musi brać drogie leki; nie posiada żadnych oszczędności ani innych źródeł dochodu. Dlatego zasadne jest przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Należy wskazać, że wpis od skargi w wysokości 500 zł przy dochodzie jaki uzyskuje skarżąca jest dosyć wysoki. W tej sytuacji odmowa przyznania prawa pomocy w części obejmującej zwolnienie od kosztów sądowych mogłaby w niniejszej sprawie oznaczać pozbawienie skarżącej prawa do sądu. Należy także zauważyć, iż Sąd pierwszej instancji oparł swoje rozstrzygnięcie przede wszystkim na tym, że oświadczenie skarżącej o stanie majątkowym jest niewiarygodne - przyjmując, iż skarżąca zataiła, że jest współwłaścicielką w - budynku jednopiętrowego o pow. [...] m2, który jest zajęty przez lokatorów kwaterunkowych. Takie stwierdzenie Sądu pierwszej instancji nie znajduje uzasadnienia w niniejszej sprawie. Nie można uznać, że skarżąca zataiła, iż jest współwłaścicielką tego budynku, gdyż okoliczność ta wynika z akt administracyjnych. Niniejszy budynek jest przedmiotem postępowania administracyjnego, a skarga dotyczy decyzji wydanej odnośnie tego budynku. Skarżąca mogła więc przypuszczać, że jest pytana o posiadanie innych nieruchomości, niż nieruchomość będącą przedmiotem tej sprawy. Ponadto Sąd pierwszej instancji przyjmując, że skarżąca dopiero w sprzeciwie od postanowienia z dnia 1 czerwca 2007 r. ujawniła, że jest współwłaścicielką tej nieruchomości, zdaje się pomijać to, iż Sąd orzekał po wniesieniu sprzeciwu, a wówczas fakt ten nie tylko wynikał z akt administracyjnych, ale i został podany także przez skarżącą. Należy również zwrócić uwagę, iż skarżąca w sprawie oświadczyła, iż nie uzyskuje jakiekolwiek dochodów z tego budynku. Zarządzenie zaś Sądu pierwszej instancji z dnia 11 maja 2007 r. do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca mogła zrozumieć jako pytanie o inne nieruchomości niż budynek, którego dotyczy skarga wniesiona w niniejszej sprawie. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.