I GZ 329/21

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Dariusz Dudra po rozpoznaniu w dniu 27 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 5 maja 2021 r. sygn. akt III SA/Wr 445/20 o odrzuceniu skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia (...) listopada 2019 r. nr (...) w przedmiocie określenia kwoty dotacji podlegającej zwrotowi do budżetu miasta postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z 5 maja 2021 r., sygn. akt III SA/Wr 445/20 odrzucił skargę M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z (...) listopada 2019 r., nr (...)w przedmiocie określenia kwoty dotacji podmiotowej niewykorzystanej w 2016 r. oraz ustalenia do zwrotu kwoty dotacji i określenia terminu naliczenia odsetek za zwłokę. Sąd orzekał w następującym stanie sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z 9 listopada 2020 r., III SPP/Wr 49/20 odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Po rozpatrzeniu sprzeciwu skarżącej, Sąd postanowieniem z 21 stycznia 2021 r. utrzymał w mocy postanowienie z 9 listopada 2020 r. Następnie zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III z 18 marca 2021 r. skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 2.862 złotych, pod rygorem odrzucenia skargi. Jak wynikało ze zwrotnego potwierdzenia odbioru, wezwanie zostało skarżącej doręczone skutecznie 6 kwietnia 2021 r., zaś termin do uiszczenia wpisu sądowego upłynął bezskutecznie. W związku z powyższym Sąd I instancji wydał zaskarżone postanowienie. W podstawie prawnej orzeczenia Sąd przywołał art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325; dalej: p.p.s.a.), zgodnie z którym skarga, od której pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlega odrzuceniu. M. S. wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na powyższe postanowienie stwierdzając, że nie wie jak ma napisać to zażalenie gdyż jest osobą starszą i nie zna się na tym. W związku z powyższym w zażaleniu ponowiła wniosek, zawarty w jej wcześniejszym piśmie z dnia 24 maja 2021 r., o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z 6 września 2021 r., sygn. akt III SPP/Wr 40/21 przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie odnotowania wymaga, że pomimo, iż rozpatrywana sprawa dotyczy w swej istocie zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi to niezbędne jest poczynienie uwag na temat przyznanego skarżącej (po wydaniu zaskarżonego postanowienia) prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Istotą instytucji prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Celem urzeczywistnienia prawa strony do sądu, które to zabezpiecza w omawianym przypadku instytucja prawa pomocy, w orzecznictwie w sposób naturalny przyjęto, że w przypadku zbiegu obowiązku uiszczenia opłaty warunkującej podjęcie przez sąd czynności (art. 220 § 1 zd. 1 p.p.s.a.) i uprawnienia strony ubogiej do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych (art. 244 § 1 ab initio p.p.s.a.) - pierwszeństwo uzyskuje postępowanie o zwolnienie od kosztów sądowych (por. postanowienie SN z 21 kwietnia 1999 r. w sprawie I CKN 1461/98). Przypomnienia wymaga jednak, że złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne w każdym stadium postępowania sądowoadministracyjnego Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że w aktach sprawy znajduje się wniosek skarżącej z 24 maja 2021 r. o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wniosek ten został złożony przez skarżącą w okresie pomiędzy wydaniem przez Sąd I instancji postanowienia o odrzuceniu skargi (5 maja 2021 r.), a doręczeniem skarżącej tego postanowienia (2 czerwca 2021 r.). Wniosek ten został włączony do akt postępowania w przedmiocie prawa pomocy łącznie z wnioskiem zawartym w zażaleniu na postanowienie o odrzuceniu skargi. Jest to okoliczność istotna z punktu widzenia rozpatrywanego zażalenia, bowiem skarżąca przed wejściem do obrotu prawnego postanowienia o odrzuceniu skargi, działając w przeświadczeniu, że jej sytuacja materialna przemawia za złożeniem ponownego wniosku w przedmiocie prawa pomocy, powołała się na nowe okoliczności uzasadniające jej zdaniem zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. Okoliczności te zostały uwzględnione, po nieprawomocnym odrzuceniu skargi przez Sąd I instancji, czego skutkiem było postanowienie z 6 września 2021 r., sygn. akt III SPP/Wr 40/21 przyznające skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego aby w rozpatrywanej sprawie mógł zostać zrealizowany konstytucyjny cel prawa do sądu oraz cel przyznanego skarżącej prawa pomocy, niezbędna jest eliminacja zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego. Skarżąca, co prawda, nie wykonała w terminie wezwania do uiszczenia wpisu od skargi, jednakże zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego skutek procesowy niewykonania tego obowiązku w postaci odrzucenia skargi koliduje z istotą prawomocnie przyznanego skarżącej prawa pomocy wskutek jej wniosku złożonego przed wejściem do obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia. Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny postanowił uchylić postanowienie Sądu I instancji, w konsekwencji czego zabezpieczone zostanie prawo strony do merytorycznego rozpoznania jej sprawy przez sąd administracyjny. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.