IV SA/Po 759/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędzia WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 08 października 2021 r. sprawy ze skargi I. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] marca 2021 roku nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej I. Z. kwotę [...](słownie: [...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. UZASADNIENIE I. Z., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, pismem z dnia [...] stycznia 2021 roku, wystąpiła do Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś. z żądaniem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem T. Z.. Burmistrz [...], decyzją z dnia [...] marca 2021 roku (nr [...]), odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że nie kwestionuje faktu, iż wnioskodawczyni "zaprzestała wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym w związku z opieką nad mężem, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności". Burmistrz uznał jednak, że stopień niepełnosprawności męża datuje się od [...] października 2020 roku, tj. [...] roku życia. Zatem podopieczny bezsprzecznie miał ukończony 18 oraz 25 rok życia. Strona, reprezentowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, skorzystała z prawa do odwołania. Wnioskodawczyni zażądała uchylenia decyzji organu I instancji oraz ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Odwołująca się zarzuciła organowi błędne zastosowanie art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez brak uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku o sygn. akt K 38/13 oraz naruszenie art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 oraz art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez brak wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla załatwienia sprawy oraz przyjęcie, że fakt zwrócenia się z wnioskiem przez opiekuna osoby dorosłej skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] lipca 2021 roku (nr [...]), utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ odwoławczy wyjaśnił, że wbrew stanowisku Burmistrza [...] w sprawie została spełniona przesłanka określona w treści art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Niemniej ta okoliczność pozostaje bez wpływu na treść rozstrzygnięcia sprawy, bowiem zachodzą inne przesłanki do odmowy. Kolegium wskazało, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. W ocenie organu odwoławczego w przypadku odwołującej się brak jest związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Gospodarstwo rolne zostało wydzierżawione dnia [...] grudnia 2019 roku, a znaczny stopień niepełnosprawności męża datowany jest na dzień [...] października 2020 roku. Strona podaje, że opiekuje się mężem od około [...] lat. Związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia albo jego niepodejmowaniem musi być bezpośredni i ścisły, co nie ma miejsca w realiach niniejszej sprawy. I. Z., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, skorzystała z prawa skargi do sądu administracyjnego. Strona zażądała uchylenia w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza [...] oraz orzeczenia, co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazania sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, a także zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego. Zaskarżonej decyzji zarzucono: - zastosowanie art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku o sygn. akt K38/12 a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, - naruszenie art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 oraz art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez brak wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla załatwienia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki świadczonej przez skarżącą na rzecz męża. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 2021, poz. 137). Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie - art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019, poz. 2325 ze zm. dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważności, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.). Sprawa, zgodnie z wnioskiem zawartym w skardze oraz przy braku sprzeciwu Samorządowego Kolegium Odwoławczego (odpowiedź na skargę), została rozpoznana w trybie uproszczonym. Skarga okazała się uzasadniona. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2020, poz. 111 ze zm.), przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast zgodnie z art. 17b ust. 1 i ust. 2 powołanej powyżej ustawy w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego, a także małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2021, poz. 735) w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17b ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze trafnie zauważa, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (to wynika z prawnego i moralnego obowiązku osoby zobowiązanej do alimentacji), lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania (wyrok NSA z 26.08.2021 r., I OSK 435/21, LEX nr 3214970). Jednak ocena Kolegium, że rezygnacja przez skarżącą z prowadzenia gospodarstwa rolnego, czy też zaprzestanie pracy w gospodarstwie rolnym, nie ma związku z koniecznością zapewnienia opieki niepełnosprawnemu mężowi nie przystaje do dowodów zgromadzonych w aktach administracyjnych. Do akt sprawy złożona została umowa dzierżawy gospodarstwa rolnego z dnia [...] grudnia 2019 roku. Chociaż w umowie jako wydzierżawiający został wskazany T. Z., to jednak akt podpisała także skarżąca. Dokument umowy potwierdził Skarbnik Ś. . Na akcie znajduje się także adnotacja Starostwa Powiatowego w K. potwierdzająca zgodność umowy z ewidencją Wydziału Geodezji, Kartografii, Katastru i Gospodarki Nieruchomościami (umowę zarejestrowano pod nr [...]). Z treści umowy wynika, że została ona zawarta w celu zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej w rozumieniu art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. 2016 poz. 704 z późn. zm.). Do wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zostało załączone oświadczenie z klauzulą "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia", w którym skarżąca zapewnia, że jest zdolna do pracy, lecz nie pracuje z powodu sprawowania opieki nad mężem. Zgodne z zasadami doświadczenia życiowego oraz logicznego rozumowania jest stanowisko, że z upływem czasu zakres koniecznej opieki nad osobą niepełnosprawną, a także możliwości opiekuna w zakresie pogodzenia opieki z pracą zawodową, mogą ulegać zmianom. W konsekwencji ujawnione przez organ odwoławczy rozbieżności dotyczące daty roztoczenia opieki nad mężem przez skarżącą (od około [...] lat, po operacji), daty ustalenia znacznej niepełnosprawności podopiecznego ([...] grudnia 2020 roku) oraz daty zawarcia umowy dzierżawy nie mogą zostać uznane za dowód braku związku pomiędzy koniecznością porzucenia pracy w gospodarstwie rolnym a opieką aktualnie świadczoną przez skarżącą na rzecz niepełnosprawnego męża. Sąd orzekający w niniejszej sprawie uznał, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w sposób dowolny oraz wbrew dowodom włączonym do akt sprawy przyjęło, iż charakter i zakres opieki, jakiej wymaga podopieczny T. Z., nie uzasadnia stanowiska o konieczności rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą, która sprawowania tej opieki się podjęła i faktycznie tę opiekę wykonuje w zakresie stwierdzonym w wywiadzie środowiskowym Z dowodów włączonych do akt sprawy wynika, że podopieczny ma [...] lata i jest osobą po amputacji kończyn dolnych ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Natomiast z ustaleń pracownika socjalnego poczynionych w trakcie wywiadu środowiskowego (przeprowadzony w toku postępowania przed organem I instancji) wynika, że opieka skarżącej ma charakter ciągły i stały. Rozpoznając sprawę ponownie organy obu instancji będą miały na uwadze, że porzucenie zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych może przejawiać się w ten sposób, że opiekun zaprzestaje zarobkować w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jak i w ten sposób, że zdolny do pracy opiekun roztacza opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodzinnych, a z upływem czasu zakres/charakter tej opieki oraz możliwości opiekuna przesądzają o braku możności wykonywania opieki oraz kontynuowania zatrudnienia, czy pracy w gospodarstwie rolnym. Samorządowe Kolegium Odwoławcze trafnie uznało, a Burmistrz [...] uwzględni przy ponownym rozpoznaniu sprawy, że przepis art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku o sygn. akt K 38/13 został uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności podopiecznego. W konsekwencji przepis art. 17 ust. 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych należy wykładać i stosować w ten sposób, że przeszkodą do nabycia/przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest to, że niepełnosprawność męża skarżącej powstała po ukończeniu przez niego 25 roku życia. Z powyższych względów, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit a i c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019, poz. 2325 ze zm.), Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...]. O zwrocie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z §14 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265).