III SA/Kr 1339/11

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Dąbek Sędziowie NSA Krystyna Kutzner (spr.) WSA Janusz Kasprzycki Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2012 r. sprawy ze skargi G. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 16 sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata N. T. - Kancelaria Adwokacka w K, ul. [...] tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności. UZASADNIENIE Prezydent Miasta działając na podstawie: - art. 104, art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego (tj.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.); - art. 3 ust. 3 i 4, art. 4, art. 8, art. 11, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39, art. 104, art. 106, art.108, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (t. j.: Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.); - § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń z pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127 poz. 1055) - decyzją z dnia [...] 2011 r. nr [...] odmówił skarżącemu – G. P. świadczenie w formie zasiłku celowego na uregulowanie opłat za hotel. Powyższa decyzja została wydana w oparciu stan faktyczny ustalony przez organ : Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym na stałe, jednak zgodnie z orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności - jest zdolny do pracy w warunkach chronionych. Jego dochód nie przekracza kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, czyli kwoty 477 zł. W ocenie organu, na dochód skarżącego składa się zasiłek stały w wysokości 417,00 zł oraz kwota 60,00 zł . Organ ustalił, że skarżący jest właścicielem trzech odrębnych lokali w L przy ul. Ł, z których jedno wynajmuje M. B., otrzymując z tego tytułu czynsz w wysokości 160 zł, z czego kwotę 100 zł przekazuje komornikowi tytułem ciążących na skarżącym alimentach, a kwota 60 zł jest wpłacana na fundusz remontowy. Organ uwzględnił powyższą kwotę przy ustalaniu dochodu skarżącego. W uzasadnieniu swej decyzji organ powołał się na ustalenia, z których wynika, że J. K. była administratorem ww. nieruchomości w L i która poinformowała, że wszyscy prywatni właściciele mieszkań tego budynku decydują o kwocie wpłacanej na poczet remontu. Od dnia 1 maja 2008 r. za jeden z lokali skarżącego wydatki na remonty w kwocie 60 zł miesięcznie pokrywa M. B. J. K. od 15 lutego 2010 r. już nie jest administratorem tej nieruchomości, co potwierdza pismo z dnia 3 marca 2010 r. Urzędu Miasta – Wydział Geodezji i Katastru. W ocenie organu, sporna kwota pomniejsza zobowiązania z tytułu kosztów remontowych i jest dochodem skarżącego w rozumieniu art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Łączny dochód za maj 2011r. tj. za miesiąc poprzedzający złożenie wniosku o przyznanie świadczenia , wyniósł 477,00 zł , natomiast opłata za pobyt w hotelu za maj 2011r. wyniosła 620,00 zł. i została uregulowana. Organ podkreślił, iż od maja 2010 r. Ośrodek wielokrotnie zapraszał skarżącego w przedmiotowej sprawie do podjęcia negocjacji deklarując, że dostosuje termin spotkania do możliwości zdrowotnych i potrzeb skarżącego. W dniu 19.04.2011r. po raz kolejny zaproszono skarżącego do zgłoszenia się w dniu 06.05.2011r. lub w dniu 09.05.2011r. w celu podjęcia negocjacji w sprawie kontraktu socjalnego. Na prośbę skarżącego, termin ten został wyznaczony na dzień 24.05.2011r. i faktycznie skarżący zgłosił się w tym terminie do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, jednak – jak stwierdził organ – nie był on zainteresowany prowadzeniem negocjacji w sprawie kontraktu , natomiast zarzucał pracownikom niewłaściwe traktowanie jego osoby i nie dopuszczał do podjęcia negocjacji oraz wspólnego z pracownikami współdziałania w rozwiązaniu jego problemów jako osoby znajdującej się w trudnej sytuacji życiowej. Organ podniósł , że skarżący został pouczony o skutkach braku współpracy z Ośrodkiem Pomocy Społecznej . Obowiązek współdziałania polega między innymi na gotowości skorzystania z uzasadnionych propozycji pracownika socjalnego – w niniejszej sprawie dotyczy to możliwości wykorzystania posiadanej przez skarżącego nieruchomości w L. Trzy nieruchomości , których właścicielem jest skarżący , dają możliwość skarżącemu przezwyciężenia jego trudności życiowych. Na poparcie swojego stanowiska organ wskazał na wyrok tut. Sądu z dnia 25.08.2009r. , sygn. akt III SA/Kr 1003/09 , oddalającego skargę na decyzje w sprawie przyznania skarżącemu zasiłku celowego na dofinansowanie opłat za hotel. Organ podkreślił, iż zgodnie z zasadami udzielania pomocy społecznej istnieje powinność wykorzystania własnych zasobów, możliwości i uprawnień w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej. Ponadto organ podniósł , że na terenie Gminy znajdują się noclegownie i przytuliska dla mężczyzn, istnieje też możliwość, aby skarżący pozyskał środki z wynajmu lokalu w L na wolnym rynku. Organ podkreślił, iż bierne oczekiwanie na świadczenia z pomocy społecznej bez współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej nie uprawnia do otrzymania świadczeń z pomocy społecznej . W odwołania od powyższej decyzji skarżący zarzucił naruszenie art. 8 ust. 3 oraz 3 ust.1, 3 i 4 i art. 39 ww. ustawy o pomocy społecznej oraz art. 7 i 77 Kodeksu postępowania administracyjnego. Skarżący podniósł, że w kwestii kontraktu socjalnego Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej nie prowadził z nim rozmowy, jednocześnie stwierdził , że propozycje Ośrodka były dla niego nie do przyjęcia ze względu na "nieracjonalność i krótkowzroczność" pracowników Ośrodka. Dodał także, że każde niestawiennictwo na wyznaczony termin usprawiedliwiał. W ocenie skarżącego, organ w sposób nieprawidłowy i nie zgodny z przepisami ustalił jego dochód poprzez doliczenie kwoty 60,00 zł "rzekomo" wpłacanej przez M. B. Skarżący przyznał jednak , że jest właścicielem trzech lokali mieszkalnych o łącznej powierzchni 106m kw., co stanowi 27 % całości. Jednocześnie skarżący oświadczył , że wspólnota mieszkaniowa nieruchomości w L przy ul. Ł nie podejmowała żadnych uchwał o utworzeniu funduszu remontowego , a tym samym nie istnieje żaden tytuł prawny do dokonywania wpłat z tego tytułu. Zdaniem skarżącego, utworzenie funduszu remontowego nie jest obowiązkowe. Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie: - art. 4, art. 8 ust. 1 i ust. 3, art. 11 ust. 2, art.39, art. 108 ustawy o pomocy społecznej; - art. 138 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego - decyzją z dnia 16 sierpnia 2011 r., znak: [...] utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcia. Odnosząc się do kwestii spornej – doliczenia kwoty 60,00 zł do dochodu skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że składka na fundusz remontowy jest zobowiązaniem właściciela lokalu. W sytuacji, gdyby skarżący uiszczał sam składkę na ten fundusz, nie byłoby mowy o doliczaniu tej kwoty do jego dochodu. Jednakże w niniejszym sprawie osoba trzecia uiszcza dług obciążający właściciela lokalu, tj. skarżącego. Zwolnienie skarżącego z zobowiązania, a także opłacanie jego zobowiązań jest de facto darowizną, którą - zdaniem organu odwoławczego - należy doliczyć do dochodu osoby zobowiązanej, tj. skarżącego. Organ stwierdził, iż dochód skarżącego wyniósł 477,00 zł (417 zł + 60 zł) i nie przekracza kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej określonego w art. 8 ust. 1 pkt. 1 ww. ustawy o pomocy społecznej. Kolegium podkreśliło, iż zgodnie z art. 11 ust.2 odmowa zawarcia kontraktu socjalnego może stanowić podstawę przyznania świadczenia, a zgodnie z art.12 ww. ustawy można odmówić świadczenia również w przypadku, gdy osoba jest w stanie przezwyciężyć trudna sytuację życiową wykorzystując własne zasoby majątkowe. Na powyższą decyzję wpłynęła skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której skarżący zarzucił naruszenie art. 3 ust.1, art. 8 oraz art. 39 ust. 1, ust,2 okt.1 ww. ustawy o pomocy społecznej oraz art. 7 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego. Skarżący powtórzył dotychczasową argumentację, a w szczególności nie zgodził się z ustaleniem faktycznym dokonanym przez organy, że ma on obowiązek dokonywania wpłat na fundusz remontowy. Skarżący podkreślił swoją bardzo trudną sytuację życiową oraz niemożność samodzielnego jej przezwyciężenia. W odpowiedzi na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skarg i podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art.145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012 r. Nr 270). Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem, Sąd badał, czy organ administracyjny ustalił stan faktyczny zgodnie z obowiązującymi przepisami, a następnie, czy do tak ustalonego stanu faktycznego zastosował właściwe przepisy oraz, czy przepisy te prawidłowo zinterpretował. Kontrola zaskarżonej decyzji doprowadziła do wniosku, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek zarzuty skarżącego są częściowo uzasadnione. W niniejszej sprawie podstawę materialnoprawną decyzji stanowią przepisy ww. ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej zwanej dalej ustawą. Zgodnie z artykułem 39 ust.1 w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. (ust. 2) Rozstrzygnięcie oparte o powyższe przepisy wydawane zostało w ramach tzw. uznania administracyjnego, na co wskazuje użyte przez ustawodawcę sformułowanie, że zasiłek celowy " może być przyznany ". W związku z tym , Sąd badał czy zakres uznania administracyjnego w rozpoznawanej sprawie nie został przez organy przekroczony. Wydanie decyzji w ramach uznania administracyjnego nie może nosić cech dowolności i musi uwzględniać zasady wynikające z art. 7 i art.77 Kodeksu postępowania administracyjnego , mając na uwadze zasady i cele określone w ustawie o pomocy społecznej. W ocenie Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę organy obu instancji nieprawidłowo ustaliły skarżącemu dochód za miesiąc poprzedzający złożenie wniosku o przyznanie zasiłku celowego na pokrycie opłat za hotel . Kwestią sporną jest, czy kwota 60 zł wpłacana na fundusz remontowy przez osobę wynajmująca od skarżącego lokal mieszkalny w L jest dochodem skarżącego w rozumieniu przepisów ww. ustawy o pomocy społecznej. Jak wynika z akt sprawy, skarżący otrzymuje zasiłek stały w kwocie 417 zł. i jest to okoliczność bezsporna. Ponadto okolicznością również bezsporną jest, że skarżący posiada trzy lokale mieszkalne położone w budynku w L przy ul. Ł, z których jedno wynajmuje M. B. Skarżący nie kwestionuje , że z tytułu wynajmu skarżący otrzymuje kwotę 100,00zł. Okolicznością sporną jest, czy najemca – M. B. uiszcza kwotę 60,00 zł. na fundusz remontowy tej nieruchomości, zgodnie z uchwałą współwłaścicieli, jak przyjęły to organy w swoich rozstrzygnięciach. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie organy naruszyły przepisy art. 7 k.p.a. oraz 77 k.p.a. poprzez nie ustalenie w sposób prawidłowy stanu faktycznego w zakresie ustalenia dochodu skarżącego i zarzuty skargi są w tej części uzasadnione. Wnioski skarżącego zostały złożone w dniu 1 czerwca 2011. Zgodnie z art.8 ust.3 za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku (...). Analiza akt administracyjnych w żaden sposób nie potwierdziła, aby sporna kwota 60,00 zł. w ogóle była wpłacana na fundusz remontowy, a w szczególności , czy wpłata taka miała miejsce w miesiącu maju 2011 r. tj. miesiącu poprzedzającym złożenie wniosków o przyznanie wnioskowanych świadczeń. Ustalenie organów w tym zakresie budzą uzasadnione wątpliwości, biorąc pod uwagę, że organy te oparły się na niepotwierdzonej informacji uzyskanej od J. K., która od 15 lutego 2010 r. już nie była administratorem tej nieruchomości, co w sposób jednoznaczny potwierdza pismo z dnia 3 marca 2010 r. Urzędu Miasta – Wydział Geodezji i Katastru. Na etapie postępowania administracyjnego , w przesłanych do Sądu aktach sprawy brak jest dowodu na okoliczność wynajmowania jednego z lokali przez skarżącego , a w szczególności na uzyskiwanie z tego tytułu jakiegokolwiek dochodu. Twierdzenie organów o wpłatach kwoty 60,00 zł na fundusz remontowy nie zostało poparte jakimkolwiek dowodem . Nadmienić należy , że przedłożona przez skarżącego na etapie postępowania sądowego fotokopia umowy najmu lokalu nie jest uwierzytelniona , a odręczne wpisy co do okresu , za który ustalana jest wysokości czynszu , są nieczytelne . W tych okolicznościach faktycznych sprawy, doliczenie do dochodu skarżącego kwoty 60,00 zł czyni zarzuty skargi uzasadnionymi, jednak wadliwe ustalenie dochodu nie miało wpływu na wynik sprawy. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja odmawiająca skarżącemu przyznania świadczenia z pomocy społecznej na pokrycie kosztów związanych z opłatami za hotel. Przy kontroli tej konkretnej decyzji , czy jest ona zgodna z prawem Sąd musiał uwzględnić fakt, że skarżący posiada trzy lokale mieszkalne położone w budynku w L przy ul. Ł, z których jedno wynajmuje M. B. Podkreślić należy, że ta okoliczność jest w sprawie bezsporna. Organy orzekające słusznie zatem uznały , że skarżący posiada potencjalną możliwość zamieszkania w jednym z tych lokali. Mając na uwadze, że zasiłki z pomocy społecznej przyznawane są na zaspokojenie podstawowych potrzeb, w tym potrzeb mieszkaniowych oznacza, że nie została spełniona przesłanka , iż skarżący posiada niezaspokojoną potrzebę mieszkaniową. Okoliczność, że skarżący nie chce mieszkać w swoich lokalach mieszkalnych w L lub zły stan techniczny tych lokali nie uzasadnia przyznania zasiłku celowego na pokrycie opłat za hotel w K. Kwestia przyznania zasiłku na wyremontowanie jednego z tych lokali i przystosowanie go do zamieszkania lub rozwiązanie umowy najmu z M. B. nie stanowią przedmiotu niniejszego postępowania sądowego. Okoliczności te jednak wskazują na prawidłowość oceny dokonanej przez organy , że skarżący jest w stanie we własnym zakresie zaspokoić swoje potrzeby mieszkaniowe, a wybór miejsca zamieszkania w K nie może być kosztem środków publicznych . Sąd również podzielił stanowisko organów co do braku współpracy skarżącego z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu jego trudnej sytuacji życiowej. Materiał dowody zgromadzony w aktach sprawy jednoznacznie wskazuje, że inicjatywa w tym zakresie leży po stronie pracowników socjalnych Ośrodka Pomocy Społecznej, natomiast skarżący wykazuje bierną postawę w tym zakresie . Podkreślić należy, że skarżący ubiegając się o przyznanie mu zasiłków celowych musi liczyć się z tym, że nie każdy jego wniosek i nie w pełnym zakresie zostanie uwzględniony, gdyż rodzaj, forma i rozmiar świadczeń muszą być dostosowane nie tylko do okoliczności uwzględniających udzielenie pomocy , ale również do możliwości finansowych organu udzielającego pomocy. W rozpoznawanej sprawie Sąd stwierdził, że postępowanie dowodowe mające na celu ustalenia stanu faktycznego , jakkolwiek nie zostało przeprowadzone zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami, jednak wskazane wyżej okoliczności dotyczące trzech lokali mieszkalnych w L stanowiących własność skarżącego uzasadniały ocenę organów , iż zasiłek celowe na uregulowanie opłat za hotel nie przysługuje. O tym , czy zasiłek celowy powinien być przyznany decydują czynniki takie jak sytuacja rodzinna, zdrowotną, majątkowa wnioskodawcy (i ewentualnie członków jego rodziny), postawa osoby wnioskującej o przyznanie jej pomocy, oraz co najważniejsze w rozpoznawanej sprawie, obiektywne możliwości samodzielnego wyjścia z kryzysu oraz elementy subiektywne – chęć i aktywność w rozwiązywaniu swej trudnej sytuacji życiowej. W niniejszej sprawie organy zasadnie odmówiły skarżącemu przyznania zasiłku celowego na pokrycie opłat za hotel w K, gdyż nie współpracuje on z pracownikami socjalnymi i nie przejawia aktywności w rozwiązywaniu swej sytuacji życiowej. Końcowo należy nadmienić , że w analogicznej sprawie skarżącego tut. Sąd w wyroku z dnia 14 kwietnia 20010r , sygn. akt SA/Kr 1003/09 oddalił skargę na decyzję w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu zasiłku celowego na pokrycie opłat za hotel w Krakowie , a skarga kasacyjna została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 stycznia 2011r, syg. akt I OSK 1498/10. Sądy obu instancji uznały, że okoliczność, iż skarżący jest właścicielem trzech lokali mieszkalnych w L uzasadnia stwierdzenie , że w sprawie wystąpił brak zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej skarżącego, który uzasadniałby przyznanie mu zasiłku celowego na dofinansowania do opłaty za hotel. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 ) orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a w zw. z § 2 ust. 1 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).