IV SA/Gl 66/11

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka, Protokolant Barbara Urban, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2011 r. sprawy ze skargi K. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE Wnioskiem złożonym w dniu 18 sierpnia 2010 r. K. C. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w R. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką na I. B. za okres od dnia 1 lipca 2008 r. do dnia 31 marca 2010 r. Po przeprowadzeniu stosownego postępowania, decyzją z dnia [...] r. zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta R., odmówił przyznania K. C. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na okres od 1 lipca 2008 r. do 31 marca 2010 r. W podstawie prawnej przywołał art. 17, art. 24 ust. 3a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. jedn. Dz.U z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) oraz rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U Nr 105, poz. 881 ze zm.) i rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009 r. w sprawie wysokości dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych. W uzasadnieniu organ wskazał, że wniosek został złożony w dniu 18 sierpnia 2010 r., a dotyczył nadpłaty świadczeń. Po zacytowaniu przepisów art. 17 oraz art. 24 ustawy wyjaśnił, że stosownie do tego ostatniego przepisu prawo do świadczeń ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek wraz z prawidłowo wypełnionymi dokumentami do końca okresu zasiłkowego. Dodał, że jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, złożony zostanie wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego, prawo to ustala się od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełno sprawności. W oparciu o posiadane dokumenty ustalono w niniejszej sprawie, że strona wniosek o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego na okres od 1 lipca 2008 r. do 31 marca 2010 r. złożyła w Dziale Świadczeń Rodzinnych w dniu 18 sierpnia 2010 r. Orzeczenie o niepełnosprawności nr [...] z dnia [...] r. stanowi, że I. B. uznana został za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym na stałe. W związku z porównaniem dat orzeczenia o niepełnosprawności a złożeniem wniosku o przyznanie świadczeń uznano, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego za wnioskowany okres nie przysługuje. Wobec powyższego odmówiono stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 lipca 2008 r. do dnia 31 marca 2010 r. Pismem z dnia 8 września 2010 r. K. C. złożyła odwołanie od powyższej decyzji. Wskazała, że miejscowy Ośrodek Pomocy Społecznej w R. doskonale zna sytuację rodzinną wnioskodawczyni i jej matki i powinien ustalić zakres niezbędnej pomocy. Pomimo to, dopiero w kwietniu 2010 r. okazało się, strona ma prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo, iż wcześniej dysponowała tymi samymi dokumentami. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r., działając na mocy art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu Kolegium stwierdziło, że z obowiązujących przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych - art. 17 ust. 1 - wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami. W myśl art. 23 ust. 1 i ust. 2 tej ustawy ustalenie prawa do świadczeń następuje na wniosek, sporządzony według ustalonego wzoru, do którego dołączyć należy m.in. orzeczenie o niepełnosprawności. Z kolei zasady ustalania okresu, na który przyznaje się świadczenia rodzinne określone zostały w art. 24 cytowanej ustawy. Zgodnie z tym przepisem prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami do końca okresu zasiłkowego. Zgodnie zaś z art. 24ust. 2a wymienionej ustawy - jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, złożony zostanie wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego, prawo to ustala się od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności. Z akt niniejszej sprawy wynika, że K. C. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w dniu 18 sierpnia 2010r. domagając się wypłaty świadczenia za okres od dnia 1 lipca 2008 r. do dnia 31 marca 2010 r. Kolegium podkreśliło, że Powiatowy Zespół do Orzekania o Niepełnosprawności w R. orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r. zaliczył I. B. do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, wskazując nadto, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dzień 4 luty 2008 r. Kolegium wyjaśniło, że w związku z powyższymi ustaleniami K. C. posiadała uprawnienie obejmujące trzy miesiące od daty wydania orzeczenia do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawną matką I. B. Termin ten nie został jednak przez zainteresowaną dochowany, w związku z czym odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia - za okres od 1 lipca 2008 r. do 31 marca 2010 r. - jest zasadna. Organ dodał, że trzymiesięczny termin nie podlega przywróceniu. W razie jego niezachowania strona nie może żądać przyznania świadczenia wstecz, powołując się na brak możliwości wcześniejszego złożenia wniosku, gdyż okoliczności, w tym ewentualny brak winy strony, nie mają znaczenia dla ustalenia daty początkowej przyznania świadczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach K. C. podniosła, iż od początku przyjazdu do Polski jej mamy I. B. – tj. od 2005 r. starała się o uzyskanie pomocy. Uzyskawszy informację, że posiada prawo do złożenia wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego wniosek taki złożyła. Nie została jednak poinformowana o innych formach pomocy, a w szczególności będąc powiadomiona o tym, że I. B. przysługuje prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, nie poinformowano jej, że I. B. przysługuje świadczenie pielęgnacyjne i to w kwocie o wiele wyższej. Podniosła, że złożyła w miejscowym Ośrodku Pomocy Społecznej odpowiedni dokument już w lipcu 2008 r. Świadczenie pielęgnacyjne przyznano jej dopiero w maju 2010 r. Zarzuciła, iż w związku z powyższym nastąpiło naruszenie obowiązujących przepisów, w tym m.in. art. 16 ustawy o pomocy społecznej co spowodowało utrzymywanie jej egzystencji na bardzo niskim poziomie finansowym. Dodała, że świadomie została wprowadzona w błąd przez urzędników miejscowego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., a to powinno obligować do naprawnienia szkody. W dalszych pismach procesowych (z dnia 11 i 21 października 2011r.), K. C. domagała się "poszerzenia pozwu z dnia 14 grudnia 2010 r." poprzez "zasądzenie nadpłaty zaległych świadczeń w wysokości 520 zł miesięcznie od lipca 2008 do marca 2010 r. wraz z ustawowymi odsetkami". Wyjaśniła, że to ona jest w sprawie pokrzywdzoną, gdyż z uwagi na opiekę nad matką nie była w stanie podjąć żadnej dodatkowej pracy zarobkowej, aby zaspokoić potrzeby "egzystencjonalne" swoje i matki. Dodała, że potrzeby te były coraz większe, m.in. w związku z koniecznością zakupu dla mamy pomocy rehabilitacyjnej. Wyjaśniła także, że pomimo licznych prób uzyskania pełnej informacji na jaką pomoc może liczyć, nikt nie poinformował jej o przysługującym jej, a nie matce, prawie do świadczenia pielęgnacyjnego. Winą za taki stan rzeczy obciążyła pracowników orzekających w sprawie organów, którzy nie udzielili jej wyczerpującej informacji o przysługujących jej prawach. Przedstawiła także szereg dokumentów, w tym innych decyzji przyznających inne wnioskowane świadczenia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wnosząc o oddalenie skargi, podtrzymało swoje stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji. Dodało także, iż zarzuty naruszenia przez organy administracji przepisów ustawy o pomocy społecznej nie znajdują uzasadnienia w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrując sprawę zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269 ze zm. ) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, czyli Sąd ocenia legalność zaskarżonych decyzji czyli zgodność z prawem orzeczeń wydanych przez organy administracji publicznej, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji zgodnie ze wskazanymi powyżej normami Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż zarzuty skargi nie są zasadne. Skarga nie zasługuje również na jej uwzględnienie z przyczyn, które Sąd obowiązany był wziąć pod uwagę działając z urzędu. Jak wynika z przedstawionych Sądowi akt administracyjnych skarżąca K. C. wniosek o przyznanie zaległego świadczenia w postaci świadczenia pielęgnacyjnego złożyła w Dziale Świadczeń Rodzinnych miejscowego Ośrodka Pomocy Społecznej w dniu 18 sierpnia 2010 r. Nie podlega także wątpliwości fakt, iż w dniu 4 grudnia 2009 r. Powiatowy Zespół do Orzekania o Niepełnosprawności w R. orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności zaliczył I. B. do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, wskazując, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 4 lutego 2008 r. Powyższe fakty poprzez pryzmat regulacji zawartej w art. 24 ust. 2 i ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwalają za słuszne uznać rozstrzygnięcia wydane w niniejszej sprawie. Mianowicie zgodnie z ust. 1 cytowanego artykułu prawo do świadczeń ustala się na okres zasiłkowy, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami (ust. 2). Odstępstwem od wyrażonej powyżej zasady jest przyznanie świadczenia zgodnie z zapisem ust. 2a tego artykułu, a mianowicie jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, złożony zostanie wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego, prawo to ustala się od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności. Powyższa regulacja została wprowadzona w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 r. (sygn. akt P 28/07). Uwzględniając stanowisko zaprezentowane przez Trybunał Konstytucyjny ustawodawca powiązał czasowo ustalenie daty początkowej prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z chwilą złożenia wniosku o wszczęcie postępowania zmierzającego do ustalenia stopnia niepełnosprawności i zmienił zakwestionowaną regulację. Określił w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, że osoba zainteresowana ma prawo uzyskać zasiłek pielęgnacyjny lub świadczenie pielęgnacyjne w ustawowo określonej wysokości od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Przyjdzie zauważyć, że pomoc władz publicznych dla osób niepełnosprawnych i ich rodzin nie jest udzielna z urzędu. Sprawa o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może toczyć się bez odpowiednego wniosku osoby zainteresowanej. Z woli ustawodawcy prawo do świadczeń (art. 24 ust. 2 ustawy) ustala się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Jedynym odstępstwem od powyższego może być przyznanie świadczenia od dnia złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Jednakże dla uzyskania takiego świadczenia niezbędne jest spełnienie wymogów, o których mowa w ust. 2a cytowanego art. 24 ustawy. Zgodnie z nim ustawodawca przewidział możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, jeżeli wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony został w ciągu trzech miesięcy, od wydania orzeczenia w tym zakresie. Wyłącznie więc w tym okresie – tj. trzech miesięcy od dnia wydania orzeczenia o ustaleniu niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności - może nastąpić ukształtowanie prawa wnioskodawcy w sposób opisany w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Po upływie tego terminu zainteresowany traci, przyznane mu przez ustawodawcę, prawo uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Jest to termin materialnoprawny, co oznacza, że uchybienie temu terminowi powoduje skutek prawny wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnym, a organy nie mogą przywrócić uchybionego terminu o charakterze materialnym. Uwzględniając powyższe rozważania i przenosząc je na grunt analizowanej sprawy należy stwierdzić, iż K. C. wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 lipca 2008 r. do 31 marca 2010 r. złożyła w Dziale Świadczeń Rodzinnych Ośrodka Pomocy Społecznej w R. w dniu 18 sierpnia 2010 r. Do wniosku dołączyła orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespół do Orzekania o Niepełnosprawności w R. w dniu 4 grudnia 2010 r. Abstrahując od tego, że wnioskowane przez skarżącą świadczenie za okres zaległy – wyraźnie we wniosku wskazany, w świetle przytoczonych powyżej przepisów nie mogło być przez organy rozpatrzone pozytywnie, to także przy porównaniu daty złożonego wniosku skarżącej oraz daty uzyskanego przez I. B. orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, nie było możliwości zastosowania w sprawie art. 24 ust. 2a wymienionej powyżej ustawy. Odnosząc się do podnoszonego przez stronę skarżącą argumentu, iż to wskutek niepoinformowania jej przez organ o przysługującym jej prawie do świadczenia pielęgnacyjnego nie złożyła wymaganego w sprawie wniosku, należy wyjaśnić, iż zarzuty te nie mogą być uwzględnione w niniejszym postępowaniu. Mogą natomiast stanowić podstawę do ubiegania się o naprawienie szkody, co jak zdaje się wynika z dalszych pism skarżącej, iż jej celem jest uzyskanie określonego świadczenia pieniężnego. W kompetencji sądu administracyjnego brak jednak możliwości zadośćuczynieniu żądaniu skarżącej – tj. zasądzenia jej wyliczonej kwoty zaległego świadczenia wraz z odsetkami. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, nie stwierdzając naruszenia prawa przez organy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) oddalił skargę.