II SA/Ke 562/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek, Sędzia WSA Jacek Kuza, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 23 kwietnia 2020 r. znak: [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. UZASADNIENIE Decyzją z dnia 23 kwietnia 2020 r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach, zwane dalej Kolegium, po rozpatrzeniu odwołania W. S., utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta K. z dnia 27 stycznia 2020 r. znak: [...], którą odmówiono przyznania pomocy społecznej w formie specjalnego zasiłku celowego w wysokości 91,98 zł z przeznaczeniem na koszty przejazdu na trasie Kielce - Serock oraz Serock - Kielce. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Kolegium powołało się na art. 39 ust. 1 - 4 oraz art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 1507) zwanej dalej "ustawą" i wskazało, że W. S. wnioskiem z dnia 30 grudnia 2019 r. zwrócił się m.in. o "pomoc w dojeździe do Serocka, do adwokata". Organ odwoławczy ustalił, że na miesięczny dochód skarżącego składa się renta w wysokości 1.593,15 zł, obciążenia w badanym miesiącu wyniosły łącznie 234,15 zł, a dochód jaki pozostał stronie do dyspozycji wyniósł 1.359,00 zł i przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do pomocy w formie zasiłku celowego. Koszt podróży w obie strony na ww. trasie wynosi, zgodnie z ogólnie dostępnym cennikiem usług transportowych, kwotę około 91,98 zł. W ocenie Kolegium kwota ta nie stanowi znacznego obciążenia dla budżetu domowego skarżącego, a tym samym nie nosi znamion sytuacji wyjątkowej, w jakiej winien być przyznawany zasiłek celowy specjalny. Kolegium dodało, że w styczniu 2020 r. skarżącemu przyznano kwotę 46,84 zł na zakup m.in. środków opatrunkowych oraz kwotę 701,00 zł na dofinansowanie naprawy pieca gazowego. W podsumowaniu Kolegium stwierdziło, że specjalny zasiłek celowy, który powinien być traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej, nie przysługuje skarżącemu z uwagi na brak spełnienia ustawowych przesłanek. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniósł W. S. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości. W uzasadnieniu skargi przedstawił koszty remontu kotła centralnego ogrzewania i wskazał na brak środków na sfinansowanie przejazdu do adwokata. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Sprawa została rozpoznana na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, albowiem zarówno ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego jak i organ wyrazili zgodę na taki tryb rozpoznania sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (teks jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 3 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). W świetle powołanych przepisów sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości rzeczowej ocenia zaskarżony akt z punktu widzenia jego zgodności z prawem, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania zakwestionowanego aktu. Sąd administracyjny nie ma przy tym podstaw prawnych, aby oceniać rozstrzygnięcie organu administracji publicznej pod kątem jego słuszności, bądź też celowości. Nie rozpatruje również danej sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, a także poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji wykazało, że nie są one dotknięte uchybieniami uzasadniającymi ich wzruszenie. Przedmiotem kontroli sądowej w sprawie niniejszej jest decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania skarżącemu pomocy społecznej w formie specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na koszty przejazdu na trasie Kielce - Serock oraz Serock - Kielce. Pomoc tego rodzaju udzielana jest w formie zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ust. 1 ustawy. Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 701 zł. Badając sytuację materialną i osobistą W. S. organy ustaliły, że na dochód skarżącego składa się renta z ZUS w wysokości 1593,15 zł. Obciążenia w badanym miesiącu wyniosły łącznie 234,15 zł, a zatem dochód, jaki wnioskodawcy pozostawał do dyspozycji to kwota 1359,00 zł. Nie ulega zatem wątpliwości, że skarżący przekroczył ustawowe kryterium dochodowe, uprawniającego do przyznania pomocy w formie zasiłku celowego. Okoliczność, że dochody skarżącego przekraczają kwotę kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej obligowała organ do rozważenia czy w realiach niniejszej sprawy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o jakim mowa w art. 41 pkt 1 ustawy. Zgodnie z tym przepisem w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Podkreślić należy, że wydanie decyzji w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego oparte jest na uznaniu administracyjnym. Uznaniowy charakter rozstrzygnięcia powoduje, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek organ pomocy społecznej może orzec o odmowie jego przyznania, bądź przyznać go w wysokości, jaką uzna za zasadną (por. wyrok NSA z dnia 11 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 1789/10, dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Organ może zatem, lecz nie musi uwzględnić wniosku strony. Wskazany przepis prawa materialnego wyraźnie upoważnia organ do działania na zasadzie uznania, przyznając mu jednocześnie możliwość kształtowania treści rozstrzygnięcia. Uznanie to nie oznacza oczywiście całkowitej dowolności. Do tego typu decyzji zastosowanie znajduje przepis art. 7 k.p.a., który zakreśla ramy zasady prawdy obiektywnej oraz załatwienia sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA z 26 września 2000 r., I SA 945/00, LEX 79608). Pojęcie "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy nie zostało zdefiniowane przez ustawodawcę, niemniej jednak w orzecznictwie sądowym podkreśla się, że chodzi tu o sytuację wyjątkową, nadzwyczajną, nie zdarzającą się codziennie. Szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że dotkliwe w skutkach i daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. wyrok NSA z 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt I OSK 1416/07, dostępny jak wyżej). W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że "szczególnie uzasadniony przypadek" oznacza przypadek wyrazisty, odbiegający od sytuacji osób spełniających kryteria dochodowe (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 15 kwietnia 2008 r., IV SA/Gl 155/07, LEX nr 509368). Przypadek ten musi być na tyle wyrazisty i różniący się od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na okazjonalność, nadzwyczajność występującego zdarzenia, które jest na tyle dotkliwe w skutkach, że dana osoba nie jest w stanie sama sobie z nim poradzić (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 25 stycznia 2012 r., III SA/Kr 401/11, LEX nr 1114175). Dokonując oceny sytuacji skarżącego w oparciu o wskazane wyżej kryteria wypracowane w orzecznictwie, Sąd podziela stanowisko organu, że nie sposób uznać, iż w kontrolowanej sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o jakim mowa w art. 41 pkt 1 ustawy. Słusznie organ przyjął, że nie przemawiają za tym ani uzyskiwany przez skarżącego dochód, ani jego sytuacja bytowa. Kolegium zwróciło uwagę, że skarżący w styczniu 2020 r. otrzymał pomoc społeczną w postaci specjalnego zasiłku celowego w kwocie 46,84 zł na zakup m.in. środków opatrunkowych oraz kwotę 701,00 zł na dofinansowanie naprawy pieca gazowego. Wskazać należy, że W. S. ani w toku postępowania, ani w skardze, nie uzasadnił w przekonujący sposób, z jakich przyczyn, niezbędny jest jego przejazd na trasie Kielce - Serock oraz Serock - Kielce. W szczególności nie wskazał z jakim adwokatem i w jakim celu konieczne jest bezpośrednie z nim spotkanie. Podkreślenia jednocześnie wymaga, że na obszarze miasta Kielce w 2020 r. funkcjonowało 8 punktów nieodpłatnej pomocy prawnej (zob. www.um.kielce.pl). W tej sytuacji trudno uznać, że koszty przejazdu do adwokata w Serocku są wydatkiem "pierwszej potrzeby" lub wydarzeniem tego rodzaju, że można je zakwalifikować jako szczególnie uzasadniony przypadek przemawiający za przyznaniem specjalnego zasiłku celowego. Jak wskazano wyżej, przepisy ustawy o pomocy społecznej umożliwiają obywatelom skorzystanie z pomocy państwa, co nie oznacza jednak, że pomoc ta będzie świadczona każdorazowo i na każde żądanie. Stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W ocenie Sądu, sposób gospodarowania przez skarżącego własnym majątkiem nie daje podstaw do przyjęcia, aby w jego przypadku występowała sytuacja nadzwyczajna i wyjątkowa, uprawniająca do uzyskania specjalnego zasiłku celowego. Nie bez znaczenia dla oceny legalności zaskarżonej decyzji pozostaje wskazana przez organ niska kwota łącznie przyznanych przez organ pierwszej instancji w styczniu 2020 r. specjalnych zasiłków celowych tj. 1954,11 zł, oraz średni zasiłek w kwocie 178,00 zł, czyli wielokrotnie niższy niż kwota, jaką skarżący uzyskuje z tytułu renty. Wobec pozostawania wielu osób, objętych pomocą w Rejonie Opiekuńczym "Herby" w Kielcach, w sytuacji materialnej i życiowej trudniejszej od skarżącego, przyznanie mu zasiłku we wskazanych okolicznościach byłoby nieadekwatne do możliwości finansowych MOPR w Kielcach i niewątpliwie naruszałoby zasadę sprawiedliwości społecznej. Mając zatem na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.