VII U 1065/24
Sądy powszechne2025-04-12
Sygnatura
VII U 1065/24
Data orzeczenia
2025-04-12
Rodzaj
SENTENCE
Sędziowie
Agnieszka Stachurska (PRESIDING_JUDGE)
Podstawa prawna
Treść orzeczenia
<p>
<strong>
<!-- -->Sygn. akt VII U 1065/24</strong>
</p>
<div>
<h2>WYROK</h2>
<h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5>
<p>
<strong>
<!-- -->Dnia 12 kwietnia 2025 roku</strong>
</p>
<p>Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych</p>
<p>w składzie:</p>
<p>Przewodniczący: sędzia Agnieszka Stachurska</p>
<p>po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 kwietnia 2025 roku w Warszawie</p>
<p>sprawy <span class="anon-block">O. W.</span>
</p>
<p>przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych<span class="anon-block">(...)</span>Oddział w <span class="anon-block">W.</span>
</p>
<p>o zwrot nienależnie pobranego świadczenia postojowego</p>
<p>na skutek odwołania <span class="anon-block">O. W.</span>
</p>
<p>od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych<span class="anon-block">(...)</span> Oddział w <span class="anon-block">W.</span>
</p>
<p>z dnia 20 maja 2024 roku, znak: <span class="anon-block">(...)</span>
</p>
<p>zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że stwierdza, że <span class="anon-block">O. W.</span> nie jest zobowiązana do zwrotu świadczenia postojowego w kwocie 2.160 zł (dwa tysiące sto sześćdziesiąt złotych) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.</p>
</div>
<div>
<h2>UZASADNIENIE</h2>
<p>
<span class="anon-block">O. W.</span> w dniu 5 czerwca 2024r. złożyła odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych <span class="anon-block">(...)</span>Oddział w <span class="anon-block">W.</span> z 20 maja 2024r., znak: <span class="anon-block">(...)</span>w której nakazano jej zwrot nienależnie pobranego świadczenia postojowego w kwocie 2.160 zł wraz z odsetkami.</p>
<p>Uzasadniając odwołanie, ubezpieczona wskazała, że nie miała wiedzy o działaniach jej zleceniodawcy dot. wniosku <span class="anon-block"> (...)</span> o świadczenie postojowe. Nie była również świadoma tego, jak w szczegółach wygląda pomoc finansowa związana z pandemią. Pracowała wówczas na podstawie umowy zlecenia, z której miesięczny przychód wyniósł 1.360 zł, a przychód uzyskany w miesiącu poprzedzającym – 1.052,52 zł. W konsekwencji to kwota 60,01 zł zdeterminowała to, że świadczenie postojowe zostało wypłacone w zawyżonej wysokości.</p>
<p>W dalszej części odwołania <span class="anon-block">O. W.</span> wyjaśniła, że pozyskane środki w całości przeznaczyła na pokrycie kosztów studiów wyższych. Na umowę zlecenia pracowała w recepcji siłowni w celu sfinansowania kształcenia. W 2023r. ukończyła studia i jest magistrem fizjoterapii. Dopiero rozpoczęła pracę zawodową i obecnie jest zatrudniona na umowę zlecenia jako fizjoterapeutka. Z tym zawodem wiąże się ciągłe dokształcanie, dlatego obciążenie kosztami wskazanymi w decyzji naruszy bardzo mocno jej budżet domowy i bardzo utrudni dalsze doskonalenie zawodowe oraz w konsekwencji negatywnie wpłynie na jej pozycję na rynku pracy <em>
<!-- -->(odwołanie z 5 czerwca 2024r., k. 3 a.s.). </em>
</p>
<p>Zakład Ubezpieczeń Społecznych <span class="anon-block">(...)</span>Oddział w <span class="anon-block">W.</span> wniósł o oddalenie odwołania oraz o zasądzenie na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.</p>
<p>Uzasadniając przedstawione stanowisko, pełnomocnik Zakładu zacytował art. 15 zq ust. 1 pkt 2, art. 15 rz ust. 2 oraz art. 15 zx ust. 1, ust. 2 pkt 3 i ust. 3a ustawy z 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem <span class="anon-block"> (...)</span>19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. Dalej wskazał, że w dniu 26 kwietnia 2020r. płatnik składek <span class="anon-block"> Ośrodek (...)</span> & <span class="anon-block">F.</span> <span class="anon-block">B. C.</span> złożył w imieniu <span class="anon-block">O. W.</span> wniosek <span class="anon-block"> (...)</span> o świadczenie postojowe. Następnie w dniach 14 czerwca 2020r. i 20 czerwca 2020r. <span class="anon-block">O. W.</span> złożyła wnioski <span class="anon-block"> (...)</span> o świadczenie postojowe za kolejny okres, oświadczając jednocześnie, że jej sytuacja materialna wykazana we wniosku o świadczenie postojowe <span class="anon-block"> (...)</span> z dnia 26 kwietnia 2020r. nie uległa poprawie. Płatnik składek w złożonym wniosku wykazał, że miesięczny przychód, który wynika z umowy zlecenia wynosi 1.360 zł, a przychód osiągnięty przez <span class="anon-block">O. W.</span> w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku wyniósł 1.052,52 zł. Na podstawie wskazanych wniosków organ rentowy wypłacił ubezpieczonej świadczenie postojowe odpowiednio w dniu 29 maja 2020r., w dniu 17 czerwca 2020r. oraz w dniu 3 lipca 2020r. – każdorazowo w kwocie 2.080 zł. Następnie, w wyniku przeprowadzonego z urzędu postępowania wyjaśniającego organ rentowy ustalił, że świadczenia postojowe zostały wypłacone <span class="anon-block">O. W.</span> w niewłaściwej wysokości, ponieważ na podstawie powołanych przepisów przysługiwały każdorazowo w wysokości 1.360 zł. Ubezpieczona nie spełniała warunków do uzyskania świadczenia postojowego w kwocie 2.080 zł. Świadczenie postojowe w zawyżonej kwocie zostało wypłacone z przyczyn leżących po stronie organu rentowego, zatem organ rentowy odstąpił od naliczenia odsetek za okres od dnia wydania decyzji <em>
<!-- -->(odpowiedź na odwołanie z dnia 19 czerwca 2024r. – k. 4-5 a.s.). </em>
</p>
<p>
<strong>
<!-- -->Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:</strong>
</p>
<p>
<span class="anon-block">O. W.</span> w 2020r. miała zawartą umowę zlecenie z <span class="anon-block"> Ośrodkiem (...)</span> & <span class="anon-block">F.</span> <span class="anon-block">B. C.</span>. W dniu 26 kwietnia 2020r. płatnik składek złożył wniosek <span class="anon-block"> (...)</span> o świadczenie postojowe w związku z przeciwdziałaniem skutkom wywołanym <span class="anon-block"> (...)</span>19 dla umów cywilnoprawnych, w którym wskazał, że umowa zlecenia z <span class="anon-block">O. W.</span> została zawarta od 1 stycznia 2020r. do 31 grudnia 2020r. i nastąpiło ograniczenie wykonywania umowy. Przychód miesięczny z niej wynikający to 1.360 zł, natomiast przychód osiągnięty przez <span class="anon-block">O. W.</span> w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku wyniósł 1.052,50 zł <em>
<!-- -->(wniosek <span class="anon-block"> (...) -C –</span> nienumerowane karty akt ZUS). </em>
</p>
<p>Następnie w dniach 14 czerwca 2020r. i 20 czerwca 2020r. <span class="anon-block">O. W.</span> złożyła wnioski <span class="anon-block"> (...)</span> o świadczenie postojowe za kolejne okresy. We wnioskach zawarła oświadczenia, że jej sytuacja materialna wykazana we wniosku o świadczenie postojowe <span class="anon-block"> (...)</span> z dnia 26 kwietnia 2020r. nie uległa poprawie <em>
<!-- -->(wnioski <span class="anon-block"> (...)</span> nienumerowane karty akt ZUS).</em>
</p>
<p>Na podstawie wskazanych wniosków organ rentowy wypłacił ubezpieczonej świadczenie postojowe odpowiednio w dniu 29 maja 2020r., w dniu 17 czerwca 2020r. oraz w dniu 3 lipca 2020r. – każdorazowo w kwocie 2.080 zł <em>
<!-- -->(bezsporne).</em>
</p>
<p>Zawiadomieniem z 18 marca 2024r. organ rentowy przekazał <span class="anon-block">O. W.</span> informację, że z urzędu wszczął postępowanie wyjaśniające w sprawie określenia wysokości nienależnie pobranego świadczenia postojowego na podstawie wniosku <span class="anon-block"> (...)</span> złożonego 26 kwietnia 2020r. i wniosków <span class="anon-block"> (...)</span> złożonych 14 czerwca 2020r. i 20 czerwca 2020r. w związku z ograniczeniem wykonywania umowy zlecenia na rzecz płatnika <span class="anon-block"> Ośrodka (...)</span> & <span class="anon-block">F.</span> <span class="anon-block">B. C.</span> <em>
<!-- -->(zawiadomienie o wszczęciu postępowania z 18 marca 2024r. – nienumerowane karty akt ZUS).</em>
</p>
<p>W dniu 20 maja 2024r. została wydana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych <span class="anon-block">(...)</span>Oddział w <span class="anon-block">W.</span> decyzja znak: <span class="anon-block">(...)</span> w której <span class="anon-block">O. W.</span> została zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia postojowego w kwocie 2.160 zł w terminie miesiąca od otrzymania decyzji wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia postojowego do dnia zwrotu <em>
<!-- -->
(decyzja ZUS z 20 maja 2024r. – nienumerowane karty akt ZUS). </em>
</p>
<p>Powyższy stan faktyczny, który nie był sporny, Sąd ustalił w oparciu o powołane dokumenty, których autentyczność i treść nie budziła wątpliwości. Dokumenty te, niekwestionowane przez strony, zostały więc ocenione jako wiarygodne i na ich podstawie nastąpiło dokonanie ustaleń.</p>
<p>
<strong>
<!-- -->Sąd Okręgowy zważył, co następuje:</strong>
</p>
<p>Prawo do świadczenia postojowego zostało przewidziane w ustawie z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem <span class="anon-block"> (...)</span>19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych <em>
<!-- -->(Dz. U. z 2024r., poz. 340 – dalej jako „ustawa <span class="anon-block"> (...)</span>19”)</em>.</p>
<p>Na wstępie należy zaznaczyć, że główne zadania pakietu regulacji, które składają się na „tarczę antykryzysową” dotyczą ochrony zatrudnienia oraz zmniejszenia obciążeń i zachowania płynności finansowej przedsiębiorców. Rozwiązania tam zawarte obejmują nie tylko przedsiębiorców zatrudniających pracowników, a więc zapewniających miejsca pracy, ale również osoby, które prowadzą pozarolniczą działalność gospodarczą i wykonują pracę na podstawie umów cywilnoprawnych. Wśród rozwiązań, które mają zapobiegać skutkom epidemii <span class="anon-block"> (...)</span>19 w Polsce, przewidziano wsparcie realizowane przez ZUS w postaci wypłacania świadczeń postojowych. W uzasadnieniu projektu nowelizacji, która dodała do komentowanej ustawy między innymi art. 15zq-15zx, podkreślono, że osoby prowadzące działalność gospodarczą, opłacające składki same za siebie oraz osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, innej umowy o świadczenie usług, do których zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ()">Kodeksem cywilnym</a> stosuje się przepisy dotyczące umowy zlecenia, a także osoby wykonujące pracę na podstawie umowy o dzieło, są szczególnie narażone na niestabilność, a nawet całkowitą utratę przychodów z powodu pandemii <span class="anon-block"> (...)</span>19, ze względu na brak zleceń lub zamówień, czy rezygnację z realizowanych lub zawieranych umów. Rozwiązania legislacyjne obowiązujące już dużo wcześniej (możliwość skorzystania z odroczenia terminu płatności składek, układu ratalnego, umorzenia należności składek) w obliczu pandemii wywołanej <span class="anon-block"> (...)</span>19 w wielu przypadkach okazały się niewystarczające, aby uchronić określone grupy podmiotów przed zatorami płatniczymi i upadłością, jak również brakiem środków finansowych przeznaczanych na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Wprowadzając przepis art. 15zq ustawy <span class="anon-block"> (...)</span>19 ustawodawca zaproponował możliwość pomocy publicznej dla osób najbardziej dotkniętych epidemią, czyli wykonujących pracę na podstawie umów cywilnoprawnych i osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą. W oczywisty sposób przepis ten miał niejako „ratować” osoby wymienione w ustawie przed bankructwem, co z jednej strony miało chronić ich zabezpieczenie socjalne, a z drugiej strony również ochraniać gospodarkę przed zapaścią.</p>
<p>Szczegółowe regulacje w zakresie świadczenia postojowego zawiera art. 15zq ustawy <span class="anon-block"> (...)</span>19. Zgodnie z jego ust. 1 pkt 1, świadczenie postojowe przysługuje osobie wykonującej umowę agencyjną, umowę zlecenia, inną umowę o świadczenie usług, do której zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ()">ustawą z dnia 23 kwietnia 1964r. – Kodeks cywilny</a> stosuje się przepisy dotyczące zlecenia albo umowę o dzieło, zwane dalej ,,umową cywilnoprawną”. Świadczenie postojowe przysługuje przy tym, gdy w następstwie wystąpienia <span class="anon-block"> (...)</span>19 doszło do przestoju w prowadzeniu działalności, odpowiednio przez zleceniodawcę lub zamawiającego, z którymi została zawarta umowa cywilnoprawna. (ust. 3). Na podstawie art. 15zq ust. 5 ww. ustawy, osobie wykonującej umowę cywilnoprawną świadczenie postojowe przysługuje jeżeli:</p>
<p>1)
umowa cywilnoprawna została zawarta przed dniem 1 kwietnia 2020r.;</p>
<p>2)
przychód z umowy cywilnoprawnej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w miesiącu poprzedzającym miesiąc, w którym został złożony wniosek o świadczenie postojowe, nie był wyższy od 300% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z poprzedniego kwartału ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, obowiązującego na dzień złożenia wniosku;</p>
<p>3)
nie podlega ubezpieczeniom społecznym z innego tytułu.</p>
<p>Przepis art. 15zr ust. 1-4 ustawy <span class="anon-block"> (...)</span>19 zawiera regulacje dotyczące określenia wysokości przyznawanego świadczenia postojowego. Świadczenie postojowe przysługuje w wysokości 80% kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalanego na podstawie przepisów o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, obowiązującego w 2020r. nie więcej niż trzykrotnie, z zastrzeżeniem ust. 2 i 4 (ust. 1). W przypadku gdy suma przychodów z umów cywilnoprawnych w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskana w miesiącu poprzedzającym miesiąc, w którym został złożony wniosek o świadczenie postojowe wynosi mniej niż 50% kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w 2020r. świadczenie postojowe przysługuje w wysokości sumy wynagrodzeń z tytułu wykonywania tych umów cywilnoprawnych (ust. 2). W przypadku zbiegu praw do więcej niż jednego świadczenia postojowego przysługuje jedno świadczenie postojowe (ust. 4).</p>
<p>Ustalenie prawa oraz wypłata świadczeń postojowych należy do właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z art. 15zs ust. 1 ustawy <span class="anon-block"> (...)</span>19, ustalenie prawa do świadczenia postojowego następuje na wniosek osoby, o której mowa w art. 15zq ust. 1, zwanej dalej „osobą uprawnioną”, składany do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ust. 1). W przypadku osoby wykonującej umowę cywilnoprawną wniosek, o którym mowa w ust. 1, składany jest za pośrednictwem odpowiednio zleceniodawcy lub zamawiającego (ust. 2).</p>
<p>Powyższe oznacza, że wniosek, jeśli składa go zleceniodawca czy zamawiający, pochodzi od zleceniobiorcy, a zleceniodawca czy zamawiający jest jedynie jego „przekazicielem”. Zgodnie z art. 15 zs ust. 4 ustawy <span class="anon-block"> (...)</span>, odpowiednio zleceniodawca lub zamawiający załącza do wniosku:</p>
<p>1.
oświadczenie potwierdzające:</p>
<p>a)
niedojście do skutku lub ograniczenie wykonywania umowy cywilnoprawnej <br/>z powodu przestoju w prowadzeniu działalności, o którym mowa w art. 15zq ust. 3;</p>
<p>b)
datę zawarcia i wysokość wynagrodzenia z tytułu umowy cywilnoprawnej,</p>
<p>c)
uzyskanie przez osobę wykonującą umowę cywilnoprawną w miesiącu poprzedzającym miesiąc, w którym został złożony wniosek o świadczenie postojowe, przychodu nie wyższego niż 300% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z poprzedniego kwartału ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, obowiązującego na dzień złożenia wniosku;</p>
<p>d)
otrzymanie oświadczenia od osoby wykonującej umowę cywilnoprawną, że nie podlega ubezpieczeniom społecznym z innego tytułu i o wysokości uzyskanych przychodów z innych umów cywilnoprawnych;</p>
<p>2.
kopię umów cywilnoprawnych.</p>
<p>O tym, w jakich przypadkach mamy do czynienia ze świadczeniem nienależnym decyduje art. 15 zx ustawy <span class="anon-block"> (...)</span>. W dacie, kiedy ubezpieczona pobrała świadczenia postojowe, do których zwrotu została zobowiązana, przepis ten wskazywał, że za nienależnie pobrane świadczenie postojowe uważa się świadczenie:</p>
<p>1.
przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych oświadczeń lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenie lub odpowiednio zleceniodawcę lub zamawiającego;</p>
<p>2.
wypłacone osobie innej niż osoba uprawniona.</p>
<p>W późniejszym czasie, poczynając od 16 grudnia 2020r., do art. 15 zx ust. 2 wprowadzono jeszcze punkt 3 wskazujący, że za nienależnie pobrane świadczenie postojowe uważa się też świadczenie wypłacone w kwocie wyższej niż należna. Jednocześnie ust. 3a ww. przepisu uzyskał brzmienie „Jeżeli wypłata świadczenia postojowego osobie innej niż osoba uprawniona lub w kwocie wyższej niż należna nastąpiła z przyczyn leżących po stronie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie nalicza się odsetek, o których mowa w ust. 1.</p>
<p>Odnosząc powyższe uregulowania do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, zdaniem Sądu nie ma wątpliwości, że świadczenie postojowe zostało wypłacone <span class="anon-block">O. W.</span> w kwocie wyższej niż należna. Ubezpieczona mogłaby uzyskać kwotę 2.080 zł miesięcznie, którą Zakład faktycznie jej wypłacił, gdyby suma przychodów z umów cywilnoprawnych w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskana w miesiącu poprzedzającym miesiąc, w którym został złożony wniosek o świadczenie postojowe wynosiła więcej niż 50% kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w 2020r. Jeśli zaś była niższa, to świadczenie postojowe przysługiwało w wysokości sumy wynagrodzeń z tytułu wykonywania tych umów cywilnoprawnych. W przypadku <span class="anon-block">O. W.</span> przychód uzyskany w miesiącu poprzedzającym miesiąc, gdy został złożony wniosek o świadczenie postojowe, wyniósł 1.052,50 zł i był niższy niż 50% kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę (w roku 2020r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosiło 2.600 zł, zatem 50% tej kwoty to 1.300 zł). Ubezpieczona nie powinna więc otrzymać kwoty 2.080 zł miesięcznie, tylko kwotę wynikającą z umowy zlecenia, a więc 1.360 zł.</p>
<p>Organ rentowy w toku postępowania wyraźnie akcentował, że błąd skutkujący wypłatą ubezpieczonej kwot zawyżonych zaistniał po jego stronie i że w takim przypadku ubezpieczona w oparciu o art. 15zx ust. 2 pkt 3 ustawy <span class="anon-block"> (...)</span> powinna zwrócić to, co pobrała nienależnie. Sąd takiego poglądu nie podzielił. Przede wszystkim ponownego podkreślenia wymaga, że w dacie wypłaty <span class="anon-block">O. W.</span> świadczeń postojowych, a więc odpowiednio 29 maja 2020r., 17 czerwca 2020r. i 3 lipca 2020r., kwoty nadpłacone nie stanowiły świadczeń nienależnie pobranych w rozumieniu obowiązujących wówczas przepisów. Przepis <span class="underline">
<!-- -->art. 15zx ust. 2</span> ustawy w brzmieniu obowiązującym do 15 grudnia 2020r. stanowił bowiem, że za nienależnie pobrane świadczenie postojowe uważa się świadczenie: 1) przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych oświadczeń lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenie lub odpowiednio zleceniodawcę lub zamawiającego oraz 2) wypłacone osobie innej niż osoba uprawniona.</p>
<p>W rozpoznawanej sprawie żadna z tych sytuacji nie wystąpiła, gdyż świadczenia postojowe zostały wypłacone tej osobie, która była do nich niewątpliwie uprawniona. Ponadto, nie zaistniała sytuacja, w której ubezpieczona bądź płatnik składek, składający w jej imieniu wniosek <span class="anon-block"> (...)</span>, wprowadziliby w błąd organ rentowy bądź złożyli fałszywe oświadczenie czy dokumenty. Natomiast przepis art. 15zx ust. 2 pkt 3 ustawy <span class="anon-block"> (...)</span>, na który powołał się organ rentowy, wszedł w życie dopiero z dniem 16 grudnia 2020r. Został dodany przez ustaw<span class="underline">
<!-- -->ę</span> z dnia 9 grudnia 2020r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem <span class="anon-block"> (...)</span>19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020r., poz. 2255). Z uwagi na to, że ustawa ta nie zawiera przepisów przejściowych, to przyjąć należy, że zmiany, które wprowadziła, odnoszą się do stanów faktycznych zaistniałych dopiero od dnia wejścia w życie tej ustawy, czyli od 16 grudnia 2020r., co potwierdził także Sąd Apelacyjny w Poznaniu w uzasadnieniu wyroku z 14 listopada 2023r. <em>
<!-- -->(III AUa 439/22).</em>
</p>
<p>W dacie, gdy <span class="anon-block">O. W.</span> i płatnik składek składali wnioski o świadczenie postojowe, a także potem – w dacie wypłaty kolejnych świadczeń, wskazany przepis nie obowiązywał. Wypłacone ubezpieczonej świadczenia nie były więc świadczeniami nienależnymi i nienależnie pobranymi. W takiej sytuacji ubezpieczona nie może być zobowiązana do ich zwrotu.</p>
<p>Dodatkowo Sąd uwzględnił okoliczność, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego dotyczącym problematyki zwrotu nienależnie pobranych świadczeń na tle <span class="underline">
<!-- -->art. 138 ust. 1</span> i <span class="underline">
<!-- -->2</span> ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 (art. 84;art. 84 ust. 1;art. 84 ust. 2)">
<span class="underline">
<!-- -->art. 84 ust. 1</span> i <span class="underline">
<!-- -->2</span> ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych</a>, których brzmienie jest zbliżone do brzmienia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 (art. 15)">art. 15</a> zx ustawy <span class="anon-block"> (...)</span>, zgodnie przyjmuje się, że organ rentowy może domagać się zwrotu nienależnie pobranego świadczenia jedynie wówczas, gdy ubezpieczonemu można przypisać złą wolę. Obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy <em>
<!-- -->(por. na przykład wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2022r., <span class="underline">
<!-- -->
<span class="anon-block"> (...)</span> 107/21</span>, LEX nr 3352125).</em> Również w doktrynie podkreśla się, że zarzut pobrania nienależnego świadczenia z ubezpieczenia społecznego może być podniesiony tylko wobec osoby, która otrzymała świadczenie bezpodstawnie, i to tylko wówczas, gdy osoba ta miała świadomość, że wypłacone świadczenie jej się nie należy <em>
<!-- -->(por. B. Gudowska: Zwrot nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczeń społecznych - część 1, PiZS 2011 nr 7, s. 18, część 2, PiZS 2011 nr 8 s. 28).</em>
</p>
<p>W art. 15zx ustawy <span class="anon-block"> (...)</span>, w brzmieniu jakie obowiązywało początkowo, ustawodawca także położył nacisk na ww. aspekty, gdyż wskazał, że nienależnie pobrane są świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych oświadczeń lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenie lub odpowiednio zleceniodawcę lub zamawiającego oraz wypłacone osobie innej niż osoba uprawniona. Z dniem 16 grudnia 2020r. w ww. przepisie uwzględnił dodatkowo sytuację, gdy świadczenie zostało wypłacone w kwocie wyższej niż należna, co zdaniem Sądu nie powinno odnosić się do stanów faktycznych zaistniałych przed ww. datą, szczególnie jeśli taka osoba, jak <span class="anon-block">O. W.</span> i płatnik składek, nie mieli złej woli. Wszystkie dane we wnioskach podali zgodnie z prawdą, bez zamiaru wprowadzenia w błąd Zakładu i bez zamiaru uzyskania kwot, które byłyby wyższe niż należne. To Zakład popełnił błąd i próbuje przerzucić na ubezpieczoną odpowiedzialność za taki stan rzeczy. Ubezpieczona tymczasem, pobierając świadczenie, nie mogła mieć świadomości tego, że omyłka Zakładu będzie skutkowała koniecznością zwrotu przez nią świadczeń wypłaconych w wyższej kwocie niż należna, bo wówczas nie obowiązywały takie regulacje.</p>
<p>W związku z powyższym Sąd, stosując <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 477(14);art. 477(14) § 2)">art. 477<sup>
<!-- -->14</sup> § 2 k.p.c.</a>, zmienił zaskarżoną decyzję i ustalił, że <span class="anon-block">O. W.</span> nie jest zobowiązana do zwrotu pobranego świadczenia postojowego w kwocie 2.160 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.</p>
<p>
<em>
<!-- -->sędzia Agnieszka Stachurska </em>
</p>
</div>