I OSK 1149/20

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) sędzia NSA Olga Żurawska – Matusiak po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych [...] S.A. w Poznaniu oraz [...] Sp. z o.o. w Poznaniu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 29 stycznia 2020 r. sygn. akt II SA/Po 452/19 w sprawie ze skarg [...] S.A. w Poznaniu oraz [...] Sp. z o.o. w Poznaniu na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] kwietnia 2019 r., nr [...] w przedmiocie odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości postanawia: zawiesić postępowanie do czasu podjęcia przez Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzygnięcia w sprawie o sygn. akt I OPS 1/20. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 29 stycznia 2020r., sygn. akt II SA/Po 452/19, oddalił skargi [...] S.A. w Poznaniu oraz [...] Sp. z o.o. w Poznaniu na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z [...] kwietnia 2019 r., nr [...] w przedmiocie odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości. Od powyższego wyroku skarżące spółki, wniosły w zasadzie jednobrzmiące skargi kasacyjne, zaskarżając wyrok w całości. W obu skargach kasacyjnych wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu oraz o zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania oraz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W obu skargach kasacyjnych złożono oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy. Na podstawie art.174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej "p.p.s.a."), obie skargi kasacyjne zarzuciły zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego, tj. 1. art.132 ust. 6 i 132 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art.124 ust. 1 i 124b ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 107 k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że [...] sp. z o.o. (w skardze kasacyjnej złożonej przez [...] S.A. – [...] S.A.) jest podmiotem obowiązanym do zapłaty odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości lub jednostką organizacyjną, która uzyskała zezwolenie za założenie przewodów i urządzeń albo zezwolenie na wykonanie czynności związanych z konserwacją, remontami i usuwaniem awarii albo przedsiębiorcą wykonującym na podstawie koncesji działalność w zakresie poszukiwania, rozpoznawania lub wydobywania kopalin objętych własnością górniczą, a także nie wskazanie podstawy prawnej nałożonego na ww. podmiot obowiązku oraz nie wskazanie podstaw odpowiedzialności solidarnej, 2. naruszenia prawa materialnego, tj. art.129 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że publicznoprawny obowiązek Skarbu Państwa, polegający na wypłacie odszkodowania za wywłaszczenie, tj. za działania Państwa w sferze imperium, może zostać orzeczony w stosunku do podmiotu prywatnego, który nie jest następcą prawnym Skarbu Państwa (w szczególności w sensie administracyjnoprawnym), a który działa w sferze publicznej wyłącznie w zakresie sfery dominium, 3. art. 118 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na pominięciu go przy rozstrzyganiu sprawy i zasądzenie odszkodowania pomimo przedawnienia roszczenia, 4. art. 128 ust. 1 i 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że osobą uprawnioną do żądania ustalenia i wypłaty odszkodowania jest także spadkobierca osoby wywłaszczonej (podmiotu będącego stroną decyzji wywłaszczeniowej), 5. art. 922 k.c. w zw. z art.1 k.c. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że prawo do odszkodowania jako prawo o charakterze publicznoprawnym wchodzi w skład spadku po osobie wywłaszczonej na podstawie kodeksowych przepisów o dziedziczeniu, w sytuacji, gdy kodeks cywilny znajduje zastosowanie jedynie do stosunków cywilnoprawnych (praw o charakterze cywilnym), 6. art. 104 k.p.a. w zw. z art. 4 pkt 9, art. 128 ust. 4, art. 129 ust. 5 pkt 3, art. 130, art. 132 ust. 10, 2 i 6, art. 134 ust. 1 i art. 233 ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że indywidualnie określone uprawnienie administracyjne poprzednika prawnego wnioskodawców jest dziedziczne, bądź zbywalne i przechodzi na spadkobierców wywłaszczonego, w sytuacji, w której prawo to nie ma charakteru cywilnoprawnego i jest wyłącznie związane z wywłaszczonym na dzień wydania decyzji wywłaszczeniowej, 7. naruszenie art. 8 ust. 2 i 3 ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych z dnia 13 lipca 1990 r. (Dz. U. nr 51, poz. 298), poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na: a) przyjęciu, że [...] sp. z o.o. (w skardze kasacyjnej złożonej przez [...] S.A. – [...] S.A.) jest następcą prawnym Skarbu Państwa, bądź przedsiębiorstwa państwowego [...] w Poznaniu, b) przyjęciu wbrew treści art. 8 ust 3 ustawy, że na [...] sp. z o.o. (w skardze kasacyjnej złożonej przez [...] S.A. – [...] S.A.) przechodzą z mocy ustawy, uprawnienia i obowiązki przekształconego przedsiębiorstwa wynikające z decyzji administracyjnych, W skardze kasacyjnej [...] Sp. z o.o. dodano jeszcze: niewłaściwe zastosowanie art. 554 k.c. poprzez niezasadne przyjęcie, że: a) przepis ten może stanowić podstawę odpowiedzialności solidarnej za zobowiązania publicznoprawne, w sytuacji, w której [...] sp. z o.o. nie wiedziała o takiego rodzaju zobowiązaniach w dniu 1 lipca 2007 r., w szczególności o roszczeniu dochodzonym w niniejszym postępowaniu przez właścicieli nieruchomości, b) wskazana w nim odpowiedzialność solidarna dotyczy obowiązków o charakterze publicznoprawnym. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., obie skargi kasacyjne zaskarżonemu wyrokowi zarzuciły naruszenie prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj: 1. art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.), poprzez niewyjaśnienie w treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku, w części dotyczącej podstawy prawnej rozstrzygnięcia: a) na jakiej podstawie Sąd I Instancji przyjął, że roszczenie o odszkodowanie mające charakter publicznoprawny może przechodzić na spadkobierców (w drodze sukcesji generalnej), skoro przepisy kodeksu cywilnego - w tym o spadkobraniu [art. 922 i nast. k.c.) - dotyczą jedynie praw i obowiązków o charakterze cywilnym w rozumieniu art.1 k.c., b) na jakiej podstawie Wojewódzki Sąd Administracyjny przyjął, że roszczenie o odszkodowanie mające charakter publicznoprawny może przechodzić na spadkobierców (w drodze sukcesji generalnej) oraz w drodze umowy darowizny, bądź zniesienia współwłasności, skoro przepisy kodeksu cywilnego - m.in. art. 210 i nast. k.c., art. 922 i nast. k.c. - dotyczą jedynie praw i obowiązków o charakterze cywilnym w rozumieniu art. 1 k.c., c) dlaczego roszczenie o odszkodowanie nie ulega przedawnieniu, w szczególności w kontekście argumentacji, wedle której stosowanie kodeksu cywilnego w zakresie spadkobrania wymusza jednocześnie stosowanie kodeksu cywilnego także w zakresie przedawnienia (art.118 k.c.), d) na jakiej podstawie publicznoprawny dług należący pierwotnie do Skarbu Państwa przeszedł na rzecz [...] S.A. a następnie z [...] S.A. na rzecz [...] sp. z o.o., w szczególności w kontekście indywidualnego charakteru publicznoprawnego zobowiązania wypłaty odszkodowania (do zapłaty, którego zobowiązany jest Skarb Państwa) a także przejścia majątku przedsiębiorstw obejmujących stan czynny, tj. obejmujący wyłącznie aktywa i nie zawierający zobowiązań i długów, miała przejść na rzecz skarżącej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Jeśli więc sąd administracyjny orzekający w danej sprawie uzna, że uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowiąca odpowiedź na zadane w innej sprawie pytanie prawne będzie miała wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie, w której orzeka, może zawiesić postępowanie na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Wnioskiem z dnia 7 sierpnia 2020 r. Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawił Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu następujące pytania prawne do rozstrzygnięcia: "1. Czy odszkodowanie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64, ze zm.), może być od dnia 1 stycznia 1998 r. ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2020 r. poz. 65, ze zm.) dla spadkobiercy właściciela nieruchomości wymienionej w art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. 2. Czy odszkodowanie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, może być ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2020 r. poz. 65, ze zm.) również na rzecz nabywcy nieruchomości w drodze umowy zawartej po dniu czasowego zajęcia tej nieruchomości w trybie określonym w art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości." Wskazaną wyżej sprawę zarejestrowano pod sygnaturą I OPS 1/20. W rozpoznawanej sprawie, jak wynika z akt sprawy i zarzutów skarg kasacyjnych, odpowiedź na powyższe pytania prawne będzie miała wpływ na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy. Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny postanowił zawiesić postępowanie w niniejszej sprawie, do czasu podjęcia przez Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzygnięcia w sprawie o sygn. akt I OPS 1/20. Wobec tego, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 w zw. z art. 193 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.