II SA/Rz 1193/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Sędziowie NSA Stanisław Śliwa AWSA Karina Gniewek - Berezowska Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 października 2021 r. sprawy ze skargi R. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] maja 2021 r. nr [...]. UZASADNIENIE Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] (dalej: "Prezydent" lub "organ I instancji") z dnia [...] maja 2021 r. nr [...], wydaną w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego. Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: Decyzją z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] odmówił przyznania RM (dalej: "skarżącemu") zasiłku celowego na zakup posiłku. Organ I instancji podał, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie pracuje zawodowo lub dorywczo. Stosownie do art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 1876 z późn. zm.) – dalej: "u.p.s.", kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, warunkującej możliwość przyznania świadczeń z pomocy społecznej, określono na kwotę 701 zł. Uchwałą z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] Rada Miasta [...] podwyższyła kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, uprawniającej do skorzystania z rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu", do wysokości 150% kryterium dochodowego wskazanego w art. 8 ust. 1 u.p.s. Prezydent podniósł, że skarżący w sierpniu 2020 r. otrzymał od brata darowiznę w postaci samochodu marki Toyota, o wartości 5 000 zł. Wobec powyższego dochód skarżącego w marcu 2021 r., tj. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, wyniósł 1 1149,09 zł, a na wysokość dochodu złożyły się: zasiłek stały w kwocie 516,58 zł, zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł oraz 1/12 dochodu uzyskanego w sierpniu 2020 r. – 416,67 zł. Powyższe oznacza, że wniosek skarżącego nie mógł zostać uwzględniony, gdyż dochód skarżącego przekracza kryterium dochodowe określone ww. uchwała na kwotę 1 051 zł. Powyższego nie zmienia również fakt zbycia otrzymanego samochodu na rzecz brata za cenę 1 zł, gdyż sprzedaż pojazdu poniżej jego ceny rynkowej stanowiła świadome pozbycie się zasobów majątkowych, którymi skarżący dysponował. Skarżący wniósł odwołanie od tej decyzji argumentując, że w sierpniu 2020 r. otrzymał od brata w formie prezentu samochód osobowy, jednakże wobec stanowiska organu, sprzedał pojazd za symboliczna złotówkę. Zdaniem odwołującego się, skoro rzeczony pojazd otrzymał jako darowiznę od brata, to mógł go sprzedać poniżej jego wartości rynkowej. Tym samym brak jest podstaw do wliczenia do dochodu skarżącego kwoty 5 000 zł, stanowiącej równowartość otrzymanego od brata pojazdu. Decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy opisaną wyżej decyzję organu I instancji. Podzielając w całości stanowisko Prezydenta organ odwoławczy podał, że skoro skarżący otrzymał od brata samochód o wartości 5 000 zł, to prawidłowo organ I instancji zastosował art. 8 ust. 11 u.ś.r. i obliczył dochód skarżącego za marzec 2021 r. Wobec zaś przekroczenia kryterium dochodowego, wniosek skarżącego nie mógł zostać uwzględniony. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, RM wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Powtarzając dotychczas sformułowaną argumentację podniósł, że pomimo otrzymania samochodu nadal żyje w niedostatku, a pomoc brata stałą się przeszkodą do otrzymania świadczeń z pomocy społecznej. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 – określanej dalej jako P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 P.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Podstawę materialno-prawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2020 r" poz. 3 876) - zwanej dalej "u.p.s.". Art. 36 ustawy wskazuje katalog świadczeń z pomocy społecznej, wśród których w pkt 1 lit. c. wymienia się świadczenie pieniężne zasiłek celowy. W myśl art. 39 ust. 1 u.p.s.: "W celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek, celowy. Natomiast zgodnie z art. 39 ust. 2 u.p.s.: "Zasiłek, celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu". Jak wynika z kolei z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód me przekracza kwoty 701 zł. Jednakże na podstawie art. 8 ust. 2 u.p.s. Rada gminy w drodze uchwały, może podwyższyć kwoty, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2, uprawniające do zasiłków okresowego i celowego. Takie podwyższenie dokonane zostało przytoczoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji uchwałą Rady Miasta [...] z dnia [...] stycznia 2019 r. Nr [...] w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do korzystania z pomocy w ramach wieloletniego rządowego programu Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023, która podwyższyła do wysokości 1.50 % kryterium dochodowe o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. Tym samym kryterium to w rozpatrywanej sprawie w stosunku do skarżącego wyniosło 1051,50 zł. Zgodnie z art. 8 ust. 1.1 u.p.s.: "W przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty: 1) kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej, 2) kryterium dochodowego rodziny. w przypadku osoby w rodzinie - kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. " Organy ustaliły, że bezsporny jest fakt, iż skarżący w sierpniu 2020 r. otrzymał od brata w prezencie urodzinowym samochód nabyty za 5 000 złotych. Ustalenie to w jednoznaczny sposób wskazuje na niepieniężny charakter przysporzenia na rzecz skarżącego. A zgodnie z art. 8 ust. 4 pkt 5 u.p.s. do dochodu nie wlicza się wartości świadczenia w naturze. W związku z tym zastosowanie w realiach sprawy przez organy art. 8 ust. 11 u.p.s. i wyliczenie dochodu skarżącego za marzec 2021 r. w wysokości 1 149 zł byłoby wadliwe. Zdaniem Sądu bezspornie w sprawie doszło do przysporzenia ale o charakterze pieniężnym na rzecz skarżącego w sierpniu 2020 r. Brat Grzegorz sfinansował zakup przez skarżącego samochodu na jego rzecz, tj. kupującym był skarżący. Brat podarował skarżącemu 5 000 zł z przeznaczeniem na zakup samochodu, ewentualnie zapłacił za niego sprzedawcy auta cenę samochodu z własnych środków. Zdaniem organów obydwu instancji, kwota ta – tj. jej 1/12 - winna zostać wliczona do dochodu skarżącego osiągniętego w marcu 2021 r., a wobec przekroczenia kryterium dochodowego warunkującego przyznanie zasiłku okresowego konieczne było wydanie decyzji o odmowie jego przyznania. Sąd nie podziela stanowiska wyrażonego przez rozstrzygające sprawę organy odnośnie zaliczenia spornej kwoty 5000 zł do dochodu skarżącego. Choć w art. 8 ust. 4 u.p.s., który wylicza enumeratywnie przychody, jakich nie wlicza się do dochodu, nie wymieniono jednorazowego przysporzenia majątkowego mającego charakter darowizny, to jednak nie można przyjąć, że środki takie muszą być w każdym przypadku, niejako "automatycznie" zaliczone do dochodu. W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie dla właściwego zakwalifikowania otrzymanej kwoty przez skarżącego niezbędne jest zastosowanie wykładni celowościowej przepisów art. 8 ust. 3 i 4 u.p.s., w sytuacji, kiedy wykładnia językowa nie uwzględnia wszystkich istotnych w demokratycznym państwie prawnym wartości, prowadząc do niemożliwych do zaakceptowania konsekwencji (por. W. Jakimowicz Wykładnia w prawie administracyjnym Zakamycze 2006, str. 551-552) oraz rażąco niesprawiedliwych rozstrzygnięć (L. Morawski, Wykładnia w orzecznictwie sądów, Toruń 2002, str. 101). Z treści powołanych przepisów wynika, że przychody uznawane za dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s. mają przede wszystkim charakter stałego przysporzenia, otrzymywanego w sposób cykliczny, tak jak wynagrodzenie za pracę, a ponadto mogą być rozdysponowane na dowolny cel związany z zapewnieniem potrzeb bytowych. Jednorazowy charakter otrzymanej w realiach rozpoznawanej sprawy pomocy oraz przeznaczenie jej na ściśle określony cel przesądza o tym, że brak było podstaw do uwzględnienia kwoty 5000 zł jako dochodu skarżącego. Podzielenie stanowiska organu i literalna wykładnia art. 8 u.p.s. mogłaby doprowadzić do błędnych wniosków, że otrzymana przez beneficjenta pomocy społecznej kwota pieniężna na zakup samochodu stanowi jego dochód (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 10 grudnia 2019 r., II SA/Rz 1061/19). Należy również wskazać, że tego rodzaju darowizna kwoty pieniężnej na ściśle określony cel jest bliska "świadczeniu w naturze". o jakim mowa w art. 8 ust. 4 pkt 4 u.p.s., którego wartości nie wlicza się do dochodu. Należy podkreślić, że skarżący nie miał możliwości wykorzystania otrzymanych środków na inny cel niż zakup samochodu. W takiej sytuacji problematyczne jest w ogóle mówienie o dochodzie jako o środkach składających się na budżet domowy osoby korzystającej z pomocy społecznej. O takim charakterze – zbliżonym do świadczenia w naturze - otrzymanego przysporzenia świadczy późniejsza "sprzedaż za złotówkę" otrzymanego samochodu na rzecz brata przez skarżącego, Skarżący mógł albo przyjąć samochód, albo go nie przyjmować. Podobne stanowisko także – w nieco innych stanach faktycznych – zaprezentowane zostało już w orzecznictwie sądów administracyjnych, np. w wyroku NSA z dnia 17 stycznia 2017 r., I OSK 1313/15, czy w wyrokach WSA w Rzeszowie z dnia 22 listopada 2017 r., II SA/Rz 1129/17 czy z dnia 10 grudnia 2019 r., II SA/Rz 1061/19. Błędne zaliczenie spornej kwoty 5000 zł do dochodu skarżącego spowodowało w konsekwencji, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji obarczone są wadą, mającą istotny wpływ na wynik sprawy – naruszeniem art. 8 ust. 3 u.p.s. i art. 8 ust. 11 u.p.s. Z uwagi na stwierdzone naruszenie prawa materialnego Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i art. 135 P.p.s.a. Po uprawomocnieniu się wyroku organ związany oceną prawną wyrażoną przez Sąd dokona ponownego przeliczenia dochodu rodziny skarżącej i wyda adekwatne do ustaleń rozstrzygnięcie kończące postępowanie.