III SA/Po 545/21

SENTENCJA Dnia 20 października 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Górecka Asesor WSA Piotr Ławrynowicz Protokolant: st. sekr. sąd. Karolina Walkowiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 października 2021 roku sprawy ze skargi [...] Sp. z o.o. w [...] na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] z dnia [...] grudnia 2020r., nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek za okres od marca do maja 2020 roku I. Uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] z dnia [...] maja 2020 roku, nr [...] II. Zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] na rzecz strony skarżącej kwotę [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją ZUS utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] maja 2020 r. o odmowie prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. Jako podstawę prawną powyższej decyzji organu odwoławczego powołano 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.), dalej: "K.p.a." i art. 31zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), dalej: "ustawa". W uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego wskazano, co następuje. Zgodnie z art. 15zzzh ustawy zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek stanowi pomoc publiczną, mającą na celu zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce, o której mowa w sekcji 3.1 Komunikatu Komisji Tymczasowe ramy środków pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej epidemii COVID-19 (Dz. Urz. UE C 91 I z 20 marca 2020 r.), dalej: "komunikat". We wniosku z [...] kwietnia 2020 r. o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. strona powołała się swoją na trudną sytuację, zaznaczając w załączniku do wniosku w zakresie informacji dotyczącej sytuacji ekonomicznej, któremu ma być udzielona pomoc publiczna (według stanu na [...] grudnia 2019 r.), zgodnie z komunikatem, odpowiedź "TAK" na pytanie "Czy w przypadku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością wysokość niepokrytych strat przewyższała 50% wysokości kapitału zarejestrowanego?". Komunikat stanowi zaś, że pomoc może zostać przyznana przedsiębiorstwu, które nie znajdowało się w trudnej sytuacji w rozumieniu rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz. Urz. UE L 187 z 26 czerwca 2014 r.), dalej: "rozporządzenie 651/2014", w dniu 31 grudnia 2019 r. Stosownie do definicji z art. 2 pkt 18 rozporządzenia 651/2014 spółka z ograniczoną odpowiedzialnością znajduje się w trudnej sytuacji, gdy m. in. wysokość niepokrytych strat przewyższa 50% wysokości kapitału zarejestrowanego. Warunek jest spełniony, jeśli po odjęciu wartości skumulowanych strat od sumy kapitałów o charakterze rezerwowym (takich jak kapitał zapasowy, rezerwowy oraz kapitał z aktualizacji wyceny) uzyskano wynik ujemny, którego wartość bezwzględna przekracza połowę wartości kapitału zarejestrowanego (zakładowego). Dla rozstrzygnięcia istotne znaczenie ma stanowisko zawarte w komunikacie. Komisja zaleca w nim, aby pomoc dotyczyła przedsiębiorców, którzy nie znajdowali się w trudnej sytuacji w dniu [...] grudnia 2019 r. Skoro wnioskodawca się w takie sytuacji się już wtedy znajdował, należało odmówić prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. W skardze na decyzję organu odwoławczego skarżący zarzucił naruszenie: 1. art. 77 § 1 K.p.a. przez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, w szczególności w zakresie sytuacji ekonomicznej skarżącego na koniec grudnia 2019 r., z uwzględnieniem przejęcia skarżącego przez nowego właściciela pod koniec 2015 r.; 2. art. 31zo ustawy przez odmowę prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek, podczas gdy skarżący spełnił przesłanki do przyznania pomocy; 3. art. 15zzzh ustawy w zw. z sekcją 3.1 pkt 22 komunikatu w zw. z art. 2 pkt 18 rozporządzenia 651/2014 przez nieprawidłową wykładnię pojęcia przedsiębiorstwa znajdującego się w trudnej sytuacji z uwagi na brak szczegółowej analizy sytuacji skarżącego w latach 2015-2019 i nieuwzględnienie zmian właścicielskich pod koniec 2015 r. i poczynionych przez skarżącego nakładów inwestycyjnych; 4. art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. przez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji z [...] maja 2020 r. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji z [...] maja 2020 r. Pismem z [...] lutego 2021 r. poinformowano skarżącego, że komunikat uległ zmianie, stąd wezwano go do złożenia oświadczenia o wielkości jednostki gospodarczej na załączonym formularzu - zał. nr [...], w którym miał zaznaczyć, czy jest mikroprzedsiębiorcą, małym przedsiębiorcą, średnim przedsiębiorcą czy innym przedsiębiorcą, zgodnie z zał. nr I rozporządzenia [...]. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący oświadczył, że jest innym przedsiębiorcą. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Przy piśmie z [...] września 2021 r. skarżący przedłożył pełnomocnictwo dla radcy prawnego, od którego opłacono opłatę skarbową w wysokości [...] zł. Na rozprawie pełnomocnik skarżącego: 1. wniósł o zasądzenie kosztów postępowania; 2. podniósł, że skarżący odpowiadając na pytanie organu już po wniesieniu skargi jakim jest przedsiębiorcą zaznaczył odpowiedź inny przedsiębiorca, gdyż miał na uwadze zapisy zał. nr [...] do rozporządzenia [...] odnoszące się do przedsiębiorstwa powiązanego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż organ naruszył przepisy prawa materialnego oraz postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 31zo ust. 1 ustawy na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia [...] marca 2020 r. do dnia [...] maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek: 1) przed dniem [...] lutego 2020 r. i na dzień [...] lutego 2020 r., 2) w okresie od dnia [...] lutego 2020 r. do dnia [...] lutego 2020 r. i na dzień [...] marca 2020 r., 3) w okresie od dnia [...] marca 2020 r. do dnia [...] marca 2020 r. i na dzień [...] kwietnia 2020 r. - zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych. Wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, należnych za okres od dnia [...] marca 2020 r. do dnia [...] maja 2020 r., płatnik składek przekazuje do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. (art. 31zp ust. 1 ustawy). Odmowa zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek następuje w drodze decyzji (art. 31zq ust. 7 ustawy), od której - zgodnie z art. 31zq ust. 8 ustawy - płatnikowi składek przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy K.p.a. dotyczące odwołań od decyzji oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ustawodawca objął zatem zwolnieniem z obowiązku opłacania składek okres od marca do maja 2020 r., dając płatnikom składek czas na złożenie wniosku o zwolnienie z wymaganą dokumentacją rozliczeniową do 30 czerwca 2020 r. Z kolei art. 15zzzh pkt 1 ustawy stanowi, że wsparcie, o którym mowa w art. 31zo ustawy zgodne z warunkami zawartymi w komunikacie stanowi pomoc publiczną mającą na celu zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce. Ustawodawca chcąc, aby wymienione w powołanym przepisie instrumenty wsparcia w czasie trwającej epidemii (m. in. zwolnienie od obowiązku opłacania należności z tytułu składek), stanowiące pomoc publiczną w rozumieniu prawa unijnego, nie naruszały postanowień art. 107 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej z 25 marca 1957 r. (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/2 ze zm., dalej: "TFUE"), zawarł odesłanie do komunikatu. W ten sposób z jednej strony konkretne instrumenty wsparcia w dobie kryzysu wywołanego epidemią COVID-19 wprowadzono do polskiego porządku prawnego mocą przepisu rangi ustawowej, a z drugiej zaznaczono, że odpowiadają one wspólnym dla wszystkich krajów członkowskich UE warunkom przyznawania pomocy publicznej określonym w powołanym komunikacie, z trzeciej zaś dookreślono, że wsparcie to - jako dopuszczalna pomoc publiczna - ma na celu zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce. Powyższe znajduje potwierdzenie w treści komunikatu, którego pkt 2.18 określa, że biorąc pod uwagę, że epidemia COVID-19 dotyka wszystkie państwa członkowskie, a wprowadzone przez nie środki ograniczające rozprzestrzenianie epidemii negatywnie wpływają na sytuację przedsiębiorstw, Komisja uważa, że pomoc państwa jest uzasadniona i może zostać uznana za zgodną z rynkiem wewnętrznym na podstawie art. 107 ust. 3 lit. b) TFUE przez określony czas w celu zaradzenia niedoborowi płynności wśród przedsiębiorstw oraz zagwarantowania, że zakłócenia spowodowane epidemią COVID-19 nie zagrożą ich rentowności, szczególnie jeśli chodzi o MŚP. W pkt 2.19 komunikatu stwierdzono, że w niniejszym komunikacie Komisja określa warunki zgodności z rynkiem wewnętrznym, które będzie stosowała w odniesieniu do pomocy przyznanej przez państwa członkowskie na podstawie art. 107 ust. 3 lit. b) TFUE. Państwa członkowskie muszą zatem wykazać, że środki pomocy państwa zgłoszone Komisji na mocy niniejszego komunikatu są konieczne, odpowiednie i proporcjonalne, aby zaradzić poważnym zaburzeniom w gospodarce danego państwa członkowskiego, oraz że wszystkie warunki określone w niniejszym komunikacie są w całości spełnione. Przepis art. 15zzzh ustawy zawiera odesłanie do komunikatu, który z kolei wskazując, jakim przedsiębiorstwom pomocy nie można udzielić, odsyła do legalnej definicji pojęcia przedsiębiorstwa znajdującego się w trudnej sytuacji, zawartej w art. 2 pkt 18 rozporządzenia 651/2014. Komunikat w pierwotnym brzmieniu (z 20 marca 2020 r.) w pkt 3.1.22.c stanowił, że pomoc może zostać przyznana przedsiębiorstwu, które nie znajdowało się w trudnej sytuacji w rozumieniu rozporządzenia 651/2014 w dniu 31 grudnia 2019 r. Zgodnie z art. 2 pkt 18 lit. a rozporządzenia 651/2014 przedsiębiorstwo znajdujące się w trudnej sytuacji oznacza przedsiębiorstwo, wobec którego zachodzi co najmniej jedna z poniższych okoliczności - w przypadku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (innej niż MŚP, które istnieje od mniej niż trzech lat lub, do celów kwalifikowalności pomocy na finansowanie ryzyka, MŚP w okresie siedmiu lat od daty pierwszej sprzedaży komercyjnej, które kwalifikuje się do inwestycji w zakresie finansowania ryzyka w następstwie przeprowadzenia procedury due diligence przez wybranego pośrednika finansowego), w przypadku gdy ponad połowa jej subskrybowanego kapitału zakładowego została utracona w efekcie zakumulowanych strat. Taka sytuacja ma miejsce, gdy w wyniku odliczenia od rezerw (i wszystkich innych elementów uznawanych za część środków własnych przedsiębiorstwa) zakumulowanych strat powstaje ujemna skumulowana kwota, która przekracza połowę subskrybowanego kapitału zakładowego. Do celów niniejszego przepisu "spółka z ograniczoną odpowiedzialnością" odnosi się w szczególności do rodzajów jednostek podanych w załączniku I do dyrektywy 2013/34/UE 45 , a "kapitał zakładowy" obejmuje, w stosownych przypadkach, wszelkie premie emisyjne. Skarżący, będący spółką z ograniczoną odpowiedzialnością, oświadczył we wniosku, że według stanu na dzień [...] grudnia 2019 r. wysokość niepokrytych strat strony przewyższała 50% wysokości kapitału zarejestrowanego. Organ nie wziął jednak pod uwagę, że skoro zgodnie z art. 31zp ust. 1 i art. 31zq ust. 3 ustawy wnioski o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek wraz z wymaganą dokumentacją rozliczeniową można było składać do dnia 30 czerwca 2020 r., obowiązkiem organu było uwzględnienie stanu prawnego na ostatni dzień do złożenia wniosku, tj. 30 czerwca 2020 r. Przed tą datą uległ zmianie komunikat, do którego ustawodawca odsyła w art. 15zzzh ustawy. Komunikatem Komisji Trzecie zmiany w tymczasowych ramach środków pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej epidemii COVID-19 (Dz. Urz. UE.C.2020.218.3 z 2 lipca 2020 r.), dalej: "zmiana komunikatu", z mocą od 29 czerwca 2020 r. rozszerzono tymczasowe ramy środków pomocy państwa na wszystkie mikroprzedsiębiorstwa i małe przedsiębiorstwa, nawet jeśli w dniu 31 grudnia 2019 r. zaliczałyby się one do kategorii przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji finansowej, pod warunkiem że nie są objęte zbiorowym postępowaniem upadłościowym na podstawie prawa krajowego oraz, że nie otrzymały pomocy na ratowanie (która nie została spłacona) ani pomocy na restrukturyzację (i nadal podlegają planowi restrukturyzacji) [pkt 1.6., 2.12. i 2.15. zmiany komunikatu]. Organ zatem wydając zaskarżoną decyzję powinien był uwzględnić zmianę komunikatu, która z dniem [...] czerwca 2020 r. - na dzień przed upływem terminu do złożenia wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek - rozszerzyła zakres dopuszczalnej pomocy publicznej pod pewnymi warunkami na przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Zawarte bowiem w art. 15zzzh ustawy odesłanie do komunikatu ma charakter dynamiczny w rozumieniu § 159 w zw. z § 158 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" (Dz. U. z 2016 r., poz. 283 ze zm.), dalej: "zasady techniki prawodawczej", co oznacza, że jest ono odesłaniem do obowiązujących unormowań w brzmieniu, jakie będą one miały każdorazowo w czasie obowiązywania przepisu odsyłającego. Jeżeliby bowiem intencją ustawodawcy było zastosowanie w art. 15zzzh ustawy odesłania statycznego, tj. odesłania do innych przepisów jedynie w ich określonej wersji zgodnie (zgodnie z § 160 zasad techniki prawodawczej), to w przepisie odsyłającym (w tym wypadku - art. 15zzzh ustawy) dodałby w nawiasie "w brzmieniu z dnia ....", podając poza datą wejścia w życie przepisów, do których się odsyła, także oznaczenie dziennika urzędowego, w którym zostały ogłoszone te przepisy. Takiego zapisu zaś omawiane odesłanie nie zawiera. Organ nie uwzględnił zatem aktualnego - na dzień 30 czerwca 2020 r. (jako ostatniego dnia na złożenie wniosku o przedmiotowe zwolnienie) - brzmienia komunikatu, do którego odesłanie zawarto w art. 15zzzh ustawy, naruszając ten przepis w zw. z art. 31zo ust. 1 w zw. z art. 31zp ust. 1 ustawy przez nieuwzględnienie aktualnego na 30 czerwca 2020 r. (jako ostatniego dnia do złożenia wniosku o zwolnienie) brzmienia komunikatu, do którego odesłanie zawarto w art. 15zzzh ustawy. Naruszono również wskazane w skardze przepisy postępowania, gdyż na obecnym etapie brak było podstaw do utrzymania w mocy decyzji z [...] maja 2020 r., a organ nie dokonał analizy całego materiału dowodowego pod kątem ustalenia, czy rzeczywiście skarżący [...] grudnia 2019 r. znajdował się w trudnej sytuacji w rozumieniu art. 2 pkt 18 rozporządzenia 651/2014. Nie ma w tym kontekście znaczenia dla rozstrzygnięcia Sądu, że już po wniesieniu skargi organ przez wezwanie z [...] lutego 2021 r. usiłował uwzględnić aktualny stan prawny, zobowiązując skarżącego do złożenia oświadczenia odnośnie wielkości jednostki gospodarczej - czy jest on mikroprzedsiębiorcą, małym przedsiębiorcą, średnim przedsiębiorcą albo innym przedsiębiorcą, a skarżący poinformował, że jest innym przedsiębiorcą. Okoliczność ta powinna być ustalona jeszcze przed wydaniem zaskarżonej decyzji, a nie już po wniesieniu skargi, a uzasadnienie tego ustalenia - biorące pod uwagę przedstawione przez skarżącego dane finansowe dotyczące wielkości jego przedsiębiorstwa, a nie tylko zaznaczenie rubryki w wezwaniu lub wniosku - powinno znaleźć się w uzasadnieniu decyzji zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a. Nie przesądzając zatem na obecnym etapie, czy skarżący ma czy nie ma prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za odnośne okresy, ponownie rozpatrując sprawę organ pierwszej instancji dokona powyższego ustalenia uwzględniając stan prawny po zmianie komunikatu, dane o wielkości przedsiębiorstwa skarżącego i da temu wyraz w uzasadnieniu swej decyzji. W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję z 30 maja 2020 r., o czym orzeczono w pkt I. sentencji wyroku. W pkt II. sentencji wyroku orzeczono o kosztach postępowania na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 powyższej ustawy oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265). Na zasądzone koszty składają się: kwota [...]zł tytułem wynagrodzenia radcowskiego i kwota [...]zł uiszczona tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.