IV SA/Po 594/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędziowie WSA Maciej Busz WSA Monika Świerczak (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 października 2021 r. sprawy ze skargi R. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę w całości. UZASADNIENIE Wnioskiem z [...] kwietnia 2016r. R. W. (dalej: Skarżący, Wnioskodawca) zwrócił się do Prezydenta Miasta P. (dalej: Prezydent) o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres [...] na rzecz kolejnych dzieci: U. , A. i W. W.. Wnioskodawca w skład rodziny oprócz siebie zaliczył: L. W. (dalej: żona), S. (syna), oraz ww. córki. Prezydent decyzją z [...] maja 2016r., [...], przyznał Skarżącemu świadczenie wychowawcze na rzecz ww. córek na okres od [...] kwietnia 2016r. do [...] września 2017r. w wysokości po [...] zł miesięcznie na każdą z nich. Postanowieniem z [...] stycznia 2019r., nr [...], organ na podstawie art.145 § 1 pkt 5 K.P.A., w wyniku zaistnienia nowych okoliczności nieznanych w dacie wydania decyzji, wznowił z urzędu postępowanie w sprawie zakończonej ww. decyzją ostateczną z [...] maja 2016r. W uzasadnieniu wskazał, że córka W. A., ujęta we wniosku o świadczenie wychowawcze, jest uczennicą szkoły podstawowej w J. i przebywa tam od poniedziałku do piątku pod opieką babci. W dacie wydania decyzji organ nie dysponował tą informacją, wobec czego zaistniała podstawa do wznowienia postępowania. W wyniku wznowienia postępowania, Prezydent, decyzją z [...] stycznia 2019r., nr [...], wydaną na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 K.P.A., uchylił decyzję z [...] maja 2016r. i przyznał świadczenie wychowawcze na okres od [...] kwietnia 2016r. do [...] stycznia 2017r. na rzecz Urszuli oraz Weroniki, jednocześnie odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na rzecz A. na przedmiotowy okres. Uzasadniając rozstrzygnięcie wskazał na powziętą w dniu [...] września 2018r. informację, iż córka A. , której matką jest L. G. (dalej: matka A. ), uczęszcza do szkoły w J. i przebywa w tym mieście od poniedziałku do piątku pod opieką babci. W złożonym w dniu [...] października 2018r. oświadczeniu Skarżący wyjaśnił, że pozostaje w dwóch związkach: związku małżeńskim z żoną oraz związku nieformalnym z L. G. (dalej: matka A. ), z którego pochodzi córka – A. . Prezydent po przytoczeniu definicji pojęcia "rodzina" wynikającej z art. 2 pkt. 16 ustawy z 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2018r. poz. 2134, dalej: u.p.p.w.d.), uznał, że nie można zaliczyć córki A. w skład rodziny wnioskodawcy, ponieważ centrum życiowe córki znajduje się w miejscowości J.. Jednocześnie w związku z faktem, że 3. stycznia 2017r. syn ukończył 18 rok życia, to pierwszym dzieckiem w rodzinie stała się córka U. . W odwołaniu od przedmiotowej decyzji Skarżący wskazał, że przyznane świadczenia przekazywał matkom swoich dzieci w całości. Zaznaczył, że udzielając wywiadu środowiskowego pracownikowi Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w listopadzie 2018r. odpowiadał na wszystkie pytania. Wskazał wówczas, że córka A. uczęszcza do szkoły w J. i tylko czasami przebywa pod opieką babci, gdy jej matka pracuje w P. jako pielęgniarka. Jako miejsce stałego pobytu wskazał: P. (żona, troje dzieci, pobyt od poniedziałku do piątku), J. (partnerka i jedno dziecko, pobyt od piątku do niedzieli) oraz O. W. (owdowiała matka, gospodarstwo – dom rodziców, sobota, niedziela). Nadto zarzucił organowi I instancji, że chce uczynić jego córkę "dzieckiem nielegalnym" a jego pozbawić świadczeń na W. . Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO) decyzją z [...] września 2019r., nr [...], uchyliło zaskarżoną decyzję w części dotyczącej przyznania świadczenia wychowawczego na rzecz Urszuli i orzekając w tym zakresie co do istoty sprawy przyznało Skarżącemu świadczenie wychowawcze na rzecz U. w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od [...] kwietnia 2016r. do [...] stycznia 2017r. oraz odmówiło przyznania świadczenia wychowawczego na rzecz Urszuli na okres od [...] lutego 2017r. do [...] września 2017r. Uzasadniając stanowisko SKO podzieliło argumenty organu I instancji w zakresie przesłanek do zastosowania instytucji wznowienia postępowania. Przychyliło się do stanowiska Prezydenta co do tego, że córka A. , z racji tego, że mieszka ze swoją matką w J., nie może zostać zaliczona do rodziny Skarżącego. Kolegium, stwierdziło, że Prezydent przyznając świadczenie wychowawcze na rzecz U. przyznał świadczenie wychowawcze na okres od [...] kwietnia 2016r. do [...] stycznia 2017r., jednakże nie wypowiedział się co do pozostałych miesięcy które zostały objęte okresem świadczeniowym trwającym od [...] kwietnia 2016r. do [...] września 2017r., co skutkowało nierozpatrzeniem wniosku strony w pełnym zakresie. Dlatego SKO uchyliło zaskarżoną decyzje i w tym zakresie orzekło co do istoty sprawy. Na wskazaną decyzję Kolegium Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z 12 marca 2020r., sygn. akt IV SA/Po 1062/19, uchylił zaskarżoną decyzję w całości. Sąd wskazał, że przedmiotowa decyzja została uchylona z przyczyn formalnych. SKO uchylając decyzję Prezydenta w części zobligowane było do wypowiedzenia się w osnowie decyzji także odnośnie pozostałych części decyzji organu I instancji. Jednocześnie Sąd wskazał, że organy obu instancji prawidłowo zastosowały przesłankę wznowienia postępowania, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 K.P.A. W wyniku ponownego rozpatrzenia odwołania Skarżącego, uwzględniając wytyczne wskazane przez Sąd, SKO decyzją z [...] kwietnia 2021r., nr [...], uchyliło decyzję Prezydenta w części dotyczącej przyznania świadczenia wychowawczego na rzecz U. w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od 1. kwietnia 2016r. do [...] stycznia 2017r. oraz odmówiło przyznania świadczenia wychowawczego na rzecz U. na okres od [...] lutego 2017r. do [...] września 2017r. W pozostałym zakresie utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu przytoczyło stan faktyczny sprawy, odniosło się do definicji rodziny. Zasadniczo podzieliło ustalenia organu I instancji w odniesieniu do syna Skarżącego i córki A. , wskazując jednocześnie, że Prezydent nie wypowiedział się co do pozostałych miesięcy okresu świadczeniowego, zatem należało uchylić decyzję w części i orzec o przyznaniu U. wiadczenia wychowawczego na okres od [...] kwietnia 2016r. do [...] stycznia 2017r. oraz odmówić przyznania świadczenia na okres od [...] lutego 2017r. do [...] września 2017r. W skardze na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Skarżący podniósł, że w pierwszym wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego złożonym w 2016r. wyszczególnił swoją rodzinę: żonę, partnerkę, czwórkę dzieci. Poznańskie Centrum Świadczeń nakazało mu wykreślić partnerkę i świadczenie przyznało na każde uprawnione dziecko w tym Annę. Zdaniem skarżącego w niniejszej sprawie nie zaszły żadne nowe fakty, o których Poznańskie Centrum Świadczeń nie wiedziałoby wcześniej. Skarżący podkreślił, że mieszka, przebywa i ma kontakt ze wszystkimi swoimi dziećmi, ponieważ jest odpowiedzialny za ich życie i wychowanie. Ponownie przytoczył okresy i miejsca swojego pobytu w określonych dniach tygodnia oraz wskazał, że środki ze świadczenia wychowawczego przekazywał w całości matkom swoich dzieci. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Stosownie do regulacji art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2019r. poz. 2325 z późn. zm., dalej: P.p.s.a.). Zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 P.p.s.a. W przedmiotowej sprawie skarga okazała się niezasadna. Na wstępie należy zaznaczyć, co jest kluczowe dla rozpoznania niniejszej sprawy, że w niniejszej sprawie WSA w Poznaniu w wyroku z 12 marca 2020r., IV SA/Po 1062/19, rozpoznając skargę R. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2019r., nr [...] – uchylił ją w całości. Sąd zaznaczył przy tym, że skarga zasługiwała na uwzględnienie z innych przyczyn niż w niej wskazano – wyłącznie z powodów formalnych. Powyższe skutkuje koniecznością zastosowania art. 153 oraz art. 170 p.p.s.a. Zgodnie z art. 170 p.p.s.a orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Zgodnie zaś z art. 153 p. p. s. a. ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w tej sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Wskazać należy, że pomimo użycia w art. 153 p. p. s. a. określenia "orzeczenie" chodzi w nim nie o sentencję, lecz o uzasadnienie. Ocena prawna rozstrzygnięcia wiąże się bowiem w pierwszym rzędzie z wykładnią prawa, a ta może mieścić się jedynie w uzasadnieniu wyroku (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 1998 r. sygn. II SA 1560/97 niepubl.). Ocena prawna, o której stanowi analizowany przepis, może dotyczyć zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego. Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. W orzecznictwie podkreśla się, iż działania naruszające tę zasadę muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych, już chociażby z uwagi na związanie wcześniej przedstawioną oceną prawną także i samego sądu administracyjnego (por, wyroki NSA: z dnia 21 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1681/97 i z dnia 1 września 2010 r., sygn. akt I OSK 920/10, LEX 745376). Zatem ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną. Podsumowując stwierdzić należy, zgodnie z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 21 marca 2014r., I GSK 534/12 ), że: "Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Uregulowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei, związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania." W zapadłym w sprawie wyroku Sąd wskazał w szczególności, że: – organy obu instancji prawidłowo uznały, iż wystąpiła przesłanka wznowieniowa; – w sprawach dotyczących "świadczenia 500+", istotne znaczenie ma definicja tego pojęcia zawarta w "dedykowanym" temu świadczeniu przepisie art. 2 pkt 16 u.p.p.w.d., przy czym kluczowego znaczenia nie mają więzi emocjonalne utrzymywane pomiędzy rodzicem a dzieckiem, lecz sam fakt "wspólnego zamieszkiwania"; – sytuacja rodzinna Skarżącego jest złożona – Skarżący w istocie współtworzy dwie komórki rodzinne, których jest wspólnym ogniwem: jedną, sformalizowaną, z żoną i trójką dzieci (S. , U. i W.), a drugą, nieformalną, z partnerką i córką A. , a taka sytuacja wymyka się konstrukcjom prawnym przyjętym przez ustawodawcę w u.p.p.w.d., jednak jednoczesne zaliczenie dziecka do dwóch odrębnych rodzin obojga rodziców może nastąpić tylko wówczas, gdy jest ono pod opieką naprzemienną obojga rodziców zgodnie z orzeczeniem sądu, a taka sytuacja w rozpatrywanej sprawie bezspornie nie występuje; nadto, gdyby hipotetycznie przyjąć "odpowiednie" stosowanie przepisów do sytuacji Skarżącego - nie wykazał on równości rodzicami w zakresie sprawowania pieczy nad dzieckiem; – postępowanie wyjaśniające i zgromadzony materiał dowodowy nie wykazują istotnych braków. Z zebranej dokumentacji, wynika, że Skarżący nie zamieszkuje wspólnie z córką A. – w rozumieniu art. 2 pkt 16 u.p.p.w.d., natomiast jeżeli w ocenie Skarżącego postępowanie dowodowe wymagałoby to Skarżący jest uprawniony do zgłoszenia stosownego wniosku dowodowego (wniosków dowodowych) w toku ponownego rozpoznawania sprawy przez SKO. Natomiast SKO orzekło jedynie co do części decyzji Prezydenta [...], a mianowicie co do jej punktu II. Natomiast nie zawarło w sentencji decyzji żadnego rozstrzygnięcia odnośnie do pkt I, III i IV decyzji organu I instancji, mimo że również one zostały zaskarżone odwołaniem. Przykładowo, SKO nie stwierdziło, że w pozostałym zakresie decyzję Prezydenta [...] utrzymuje w mocy. W ocenie Sądu stanowiło to o wydaniu decyzji z istotnym naruszeniem art. 138 K.P.A Reasumując, Sąd w niniejszym postępowaniu, będąc związany ww. wyrokiem badał, czy organy ponownie rozpoznając sprawę zastosowały się do wytycznych i nie naruszyły dyspozycji art. 153 P.p.s.a. W niniejszej sprawie, po ponownym rozpoznaniu sprawy przez SKO, które wobec powyższego wyroku, uchylając decyzję Prezydenta w części zobligowane było do wypowiedzenia się w osnowie decyzji także co do pozostałych części decyzji organu I instancji – w pkt III sentencji wyraźnie wskazało, że w pozostałym zakresie utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję. Natomiast Skarżący w zarzutach skargi odwołuje się w szczególności do swych więzi emocjonalnych z dziećmi oraz aktualnej samodzielności i cech dzieci. Jednocześnie nie wystąpiła żadna z okoliczności określonych w art. 153 P.p.s.a., tj. zmiana stanu prawnego powodująca, że pogląd sądu stanie się nieaktualny, zmiana, po wydaniu orzeczenia sądowego, istotnych okoliczności faktycznych, bądź wzruszenie orzeczenia zawierającego ocenę prawną w przewidzianym do tego trybie, wobec czego zarówno orzekające ponownie – po wyroku WSA – organy obu instancji, jak i Sąd w obecnym składzie, pozostawali związani oceną prawną i wytycznymi zawartymi w tym wyroku, zgodnie z art. 153 P.p.s.a. Wytyczne te zostały w niniejszej sprawie zrealizowane prawidłowo, natomiast skarga przeciwna ocenie prawnej wyrażonej w prawomocnym wyroku nie może zasługiwać na uwzględnienie. W z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę.