II SA/Sz 468/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.), Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 października 2021 r. sprawy ze skargi D. Z. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie przyznania zapomogi uchyla zaskarżoną decyzję. UZASADNIENIE W dniu [...] lutego 2021 r. D. Z. złożyła wniosek do Rektora Uniwersytetu Szczecińskiego o przyznanie jej zapomogi w roku akademickim [...]. Do wniosku dołączyła zaświadczenie o stanie zdrowia oraz faktury na zakup sprzętu niezbędnego do rehabilitacji i wspomagającego leczenie. Decyzją z dnia [...] marca 2021 r., znak [...] Rektor Uniwersytetu Szczecińskiego nie przyznał skarżącej wnioskowanej zapomogi. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zgodnie z art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce ( dalej: p.s.w.n.) oraz § 3 ust. 2 pkt 1 Regulaminu zasad i trybu przyznawania świadczeń dla studentów i doktorantów Uniwersytetu Szczecińskiego w roku akademickim 2020/2021 świadczenia, o których mowa w § 1 ust. 3 Regulaminu przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Rektor po rozpoznaniu wniosku ustalił, że strona nie spełnia przesłanek umożliwiających otrzymanie wnioskowanego świadczenia, gdyż upłynął okres 6 lat studiowania od momentu rozpoczęcia przez stronę studiów po raz pierwszy, w trakcie których strona była uprawniona do pobierania świadczeń. Skarżąca D. Z. nie skorzystała z prawa do zwrócenia się do Rektora z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy i wniosła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. W skardze zarzuciła organowi: 1. rażące i celowe naruszenie prawa tj. art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy o szkolnictwie wyższym i nauce oraz § 3 ust. 2 pkt 1 Regulaminu zasad i trybu przyznawania świadczeń dla studentów i doktorantów Uniwersytetu Szczecińskiego - poprzez błędną wykładnię polegającą na nieuprawnionym uznaniu, jakoby norma ta stanowiła o 6 letnim okresie hipotetycznego przysługiwania uprawnienia do ubiegania się o świadczenie z funduszu pomocy materialnej, podczas gdy z literalnego brzmienia wprost wynika, że reguluje ona uprawnienie do otrzymywania/pobierania świadczenia, nie dłużej niż przez okres 6 lat w całym okresie studiowania, co znajduje potwierdzenie w: a) Projekcie ustawy-Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce-druk sejmowy nr 2446 Sejmu VIII kadencji-projektodawca tj. Rada Ministrów wyjaśnił, że "Realizując cel wynikający z art. 70 ust.4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez okres 6 lat" b) ugruntowanej judykaturze wojewódzkich sądów administracyjnych (29 wyroków na chwilę składania niniejszej skargi) wskazujących, że w ustawie nie zawarto przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do uzyskania świadczeń ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż 6 lat 2. naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez wydanie decyzji wbrew przepisowi prawa - art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy o szkolnictwie wyższym i wbrew wypracowanej judykaturze sądów, według której żadna z regulacji ustawy nie wiąże prawa do świadczeń z nadmiernie długim okresem studiowania, a w związku z tym naruszenie: c) zasady praworządności wyrażonej w art. 6 k.p.a., która wyznacza obowiązek działania organu wydającego decyzje administracyjne na podstawie i w granicach prawa, d) zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. wedle której organ administracji rozpatrując sprawę administracyjną uwzględnia interes społeczny i słuszny interes obywateli, e) art. 8 k.p.a. zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do władz uczelni wydających decyzje administracyjne poprzez okoliczność, że Uniwersytet w sposób WYBIÓRCZY oraz NIEPRZEWIDYWALNY stosuje ten sam przepis prawa - art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy w stosunku do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 86 ust. 1-4 ustawy, wybiórczo zgadza się lub nie zgadza z wykładnią tego samego przepisu f) art. 11 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie zasadności przesłanek, którymi się kierował Rektor przy wydawaniu decyzji administracyjnej, albowiem z brzmienia art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy nie wynika, ażeby upływ okresu 6 lat studiowania liczony od momentu rozpoczęcia studiów uniemożliwiał przyznanie zapomogi - świadczenia o charakterze uznaniowym, w którym jedynym kryterium jest przejściowo trudna sytuacja życiowa studenta. W związku z tak postawionymi zarzutami Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 2167). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302; zwana dalej w skrócie "p.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast w myśl art. 145 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Przedmiotem rozpoznawanej sprawy jest decyzja Rektora Uniwersytetu Szczecińskiego odmawiająca przyznania skarżącej zapomogi na rok akademicki 2020/21 ze względu na przekroczenie określonego w ustawie z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2020 r. poz. 85 ze zm.) 6-letniego okresu pobierania tego świadczenia. Badając legalność zaskarżonej decyzji, Sąd uznał, że organ administracji naruszył przepis prawa materialnego, a mianowicie art.93 ust. 2 pkt 1 ustawy o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. 2020 r. poz. 85 ze zm), tym samym uznał, że skarga wywiedziona na podstawie art. 52 § 3 p.p.s.a. jest zasadna. Zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, student może ubiegać się o: 1) stypendium socjalne; 2) stypendium dla osób niepełnosprawnych; 3) zapomogę; 4) stypendium rektora; 5) stypendium finansowane przez jednostkę samorządu terytorialnego; 6) stypendium za wyniki w nauce lub w sporcie finansowane przez osobę fizyczną lub osobę prawną niebędącą państwową ani samorządową osobą prawną. Z kolei w myśl art. 93 ust. 2 powołanej ustawy, świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1 - 4 i art. 359 ust. 1 (stypendium ministra) przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. W ocenie organu prawo to posiada student, który studiuje na studiach wymienionych w art. 93 ust. 2 pkt 1 nie dłużej niż sześć lat. Zdaniem Sądu, interpretacja tego przepisu przez organ jest chybiona. W ustawie nie zawarto przepisu ograniczającego lub wyłączającego to prawo ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż sześć lat. Zważywszy na system kształcenia studentów na studiach pierwszego i drugiego stopnia czy jednolitych studiach magisterskich ustalenie 6-letniego okresu prawa do otrzymywania świadczeń, w tym stypendium socjalnego czy zapomogi jest zrozumiałe. Z przepisów art. 93 ust. 2 pkt 2 oraz art. 94 wprost wynika, w jakich sytuacjach studentowi prawo do świadczeń nie przysługuje lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia. Żadna z tych regulacji nie wiąże prawa do świadczenia z nadmiernie długim okresem studiowania, który może być spowodowany nie tylko nieprzykładaniem się do nauki, lecz sytuacją zdrowotną, losową czy ekonomiczną. Oznacza to, że niezależnie przez jaki okres dana osoba posiada status studenta, prawo do świadczeń wymienionych w art. 86 ust.1 pkt 1 - 4 i art. 359 ust. 1 ma tylko przez okres sześciu lat, chyba że zachodzą wyłączenia, o których mowa w art. 93 ust. 2 pkt 2, ust. 3 i 4 cyt. ustawy (por. wyrok z dnia 3 września 2020 r. sygn.. akt II SA/Sz 223/20 oraz 8 lipca 2021 r. NSA sygn. akt III OSK 3913/21 dostępne na: www.nsa.orzeczenia.gov.pl). Wskazać należy, że zgodnie z art. 86 ust. 1 p.s.w.n. student może ubiegać się, m.in. o przyznanie zapomogi. Tak więc samo posiadanie statusu studenta nie jest równoznaczne z posiadaniem prawa do zapomogi. W celu uzyskania zapomogi student musi o nią wystąpić, złożyć wniosek o jej przyznanie. Przepis art. 90 p.s.w.n. określa przesłanki, które muszą zostać dodatkowo spełnione, aby student mógł uzyskać uprawnienie do zapomogi, tzn. zapomogę może otrzymać student, który znalazł się przejściowo w trudnej sytuacji życiowej. Nie jest więc tak jak przyjęły organy, że samo posiadanie statusu studenta jest równoznaczne z przysługiwaniem świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 p.s.w.n. Tutejszy Sąd podziela trafny pogląd wyrażony przez WSA w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z dnia 18 czerwca 2020 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Go 155/20 (dostęp: www.orzeczenia.nsa.gov.pl), w którym stwierdził, że aby świadczenie przysługiwało, muszą zostać spełnione co najmniej trzy warunki: 1) ubiegający się musi mieć status studenta; 2) ubiegający się musi wyrazić wolę ubiegania się o pomoc; 3) ubiegający się musi spełnić dodatkowe warunki przewidziane dla danej kategorii pomocy finansowej. Za zaprezentowanym powyżej rozumieniem pojęcia "przysługiwania świadczenia", o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. przemawia także uzasadnienie projektu ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, w którym w odniesieniu do regulacji dotyczących pomocy materialnej dla studentów wskazano, że "realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat". A zatem to pobieranie stypendiów i zapomóg nie może trwać dłużej niż 6 lat. Mając na uwadze powyższe wyniki wykładni językowej, nie sposób zrównać znaczenia pojęcia "przysługiwania prawa do świadczenia", o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. z pojęciem "przysługiwania możliwości ubiegania się o świadczenie". W związku z tym, iż z samym statusem studenta nie wiąże się przysługiwanie świadczeń nie sposób uznać, że z momentem rozpoczęcia studiów zaczyna biec wspomniany 6-letni termin ograniczający czas przysługiwania świadczenia. Termin ten należy odnosić do okresu, kiedy rzeczywiście studentowi świadczenie przysługiwało w rozumieniu wyżej przedstawionym, tj. na skutek jego wniosku, po spełnieniu przesłanek, została mu przyznana zapomoga na określony w decyzji czas. Ten właśnie czas, zgodnie z art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n., nie może przekroczyć łącznie 6 lat. Pogląd taki zawarty został w orzecznictwie sądowoadministracyjnym m.in. WSA w Łodzi w wyroku z dnia 7 czerwca 2021 r. w sprawie III SA/Łd 350/21., WSA w Gorzowie Wlkp. w wyroku z dnia 18 czerwca 2020 r. w sprawie II SA/Go 155/20 oraz WSA w Szczecinie w wyroku z dnia 10 czerwca 2020 r. w sprawie II SA/Sz 223/20, NSA w wyroku z 8 lipca 2021 r. III OSK 3913/21 (dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd w obecnym składzie podzielił poglądy wyrażone w wymienionych orzeczeniach, dostosowując je odpowiednio do okoliczności stanu faktycznego przedmiotowej sprawy. Podsumowując, organ orzekający w sprawie zapomogi wadliwie zinterpretował przepis art. 93 ust. 2 ustawy p.s.w.n., zaś wadliwe rozumienie przepisu nie pozostało bez wpływu na naruszenie przepisów procedury administracyjnej (art. 7 i 77 § 1 k.p.a.), poprzez nie zebranie dowodów umożliwiających dokonania oceny w kontekście możliwości otrzymania przez skarżącą zapomogi. Ponadto organ, podejmując decyzję w sprawie zapomogi, ma obowiązek uzasadnić swoje stanowisko oraz jest zobligowany do prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie wnioskodawcy do władz uczelni (art. 8 k.p.a.) oraz do wyjaśnienia studentowi zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwianiu sprawy (art. 11. k.p.a.). Rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznawanej studentowi formy pomocy materialnej, ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organy stypendialne mają prawo wyboru sposobu rozstrzygnięcia sprawy, z tym że rozstrzygnięcie nie może nosić cech dowolności. W przedmiotowej sprawie organ w żaden sposób nie dokonał oceny zasadności wniosku skarżącej, skupiając uwagę jedynie na przesłance 6-letniego okresu przysługiwania świadczeń. Należy zwrócić uwagę, że istotą omawianego świadczenia jest finansowe wsparcie studenta, który przejściowo popada w trudną sytuację materialną i z tego właśnie powodu potrzebuje szybkiej i doraźnej pomocy w formie finansowego wsparcia. Jedynymi przesłankami, które upoważniają do ubiegania się o zapomogę, są posiadanie statusu studenta oraz znalezienie się w trudnej sytuacji życiowej o charakterze przejściowym. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c orzekł jak w wyroku. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy uwzględnić rozważania zawarte w niniejszym uzasadnieniu. Należy wyjaśnić, czy spełnione zostały przesłanki materialne przyznania zapomogi. Po zebraniu całego materiału dowodowego należy dokonać wnikliwej jego analizy, a następnie wydać rozstrzygnięcie w sprawie. Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym stosownie do treści art. 119 pkt 2 p.p.s.a., w myśl którego sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym skarżąca zawarła w skardze, a organ nie wyraził sprzeciwu.