II SA/Sz 434/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 października 2021 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami oddala skargę. UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020r., poz. 256 ze zm., zwanej dalej: "k.p.a.") i art. 27 ust. 1, ust. 1a, ust. 2 i art. 30 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2020 r., poz. 808 ze zm., zwanej dalej: "u.p.o.u.a."), Burmistrz Z. (zwany dalej: "organem I instancji"), odmówił M. K. (dalej zwany: "stroną", "skarżącym") umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami (po uwzględnieniu spłat) w wysokości: [...] zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał na złożony w dniu [...] sierpnia 2020 r. kolejny wniosek strony w sprawie umorzenia zadłużenia z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego G. K. na rzecz osoby uprawnionej K. K.. Strona uzasadniła wniosek pogorszeniem stanu zdrowia i trudną sytuacją finansową. Do wniosku dołączyła zaświadczenie wydane przez lekarza rodzinnego z którego wynika, że choruje na nadciśnienie tętnicze, miażdżycę oraz choroby układu oddechowego. Z wywiadu przeprowadzonego u strony wynika, że utrzymuje się z emerytury w wysokości [...] zł netto miesięcznie i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Miesięczne koszty utrzymania mieszkania wynoszą [...] zł (w tym: woda - [...] zł, gaz [...] zł, energia elektryczna - [...] zł, wywóz śmieci - [...] zł). Strona ma zajęcie komornicze na poczet spłaty alimentów w wysokości [...] zł miesięcznie. Do wywiadu środowiskowego zostały dołączone dokumenty obrazujące sytuację zdrowotną i wydatki strony. Po pomniejszeniu otrzymywanej emerytury o ponoszone koszty ([...] zł - [...] zł), do dyspozycji strony pozostaje kwota około [...] zł miesięcznie. Organ stwierdził, że nie może przedkładać zobowiązań strony wobec komercyjnej instytucji finansowej ([...] zł miesięcznie) nad zobowiązania alimentacyjne wobec Skarbu Państwa. Zaciągnięcie wyjątkowo kosztownej pożyczki nie znajduje żadnego usprawiedliwienia, jeżeli nie było to spowodowane ratowaniem zdrowia, życia lub klęską żywiołową, a jak wynika z wywiadu, pożyczka została przeznaczona na remont mieszkania. W przypadku podnoszonego przez stronę zajęcia komorniczego w wysokości [...] zł miesięcznie na poczet spłaty zobowiązań, organ uznał, że kwota ta stanowi niewiele ponad 50% jaką może zająć komornik ([...] zł). Zauważył, że aktualne zadłużenie strony z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej wynosi: [...] zł ([...] zł należność + [...] zł odsetki). Strona w postępowaniu zarzuciła organowi nieuwzględnienie kosztów zakupu opału ([...] zł rocznie, zakupu środków higieny osobistej - [...] zł miesięcznie) oraz kosztów utrzymania samochodu ([...] zł miesięcznie). Organ przypomniał, że sytuacja finansowa (przychody i koszty utrzymania) została ustalona w środowisku strony i jej udziałem. Według organu, posiadanie samochodu i jego utrzymanie nie jest niezbędne do normalnego funkcjonowania zwłaszcza w trudnej sytuacji finansowej. Po kilku latach niewywiązywania się, ze spłaty bieżących zobowiązań alimentacyjnych, strona oczekuje pomocy ze strony Państwa. Wcześniej, w okresie wypłacania alimentów z funduszu alimentacyjnego na rzecz córki, nie interesowało strony z czego utrzymuje się matka córki i jakie ponosi wydatki związane z utrzymaniem i kształceniem. W przeciwieństwie do strony, matka córki radziła sobie ze wszystkimi obowiązkami związanymi z pracą zawodową, utrzymaniem gospodarstwa domowego, wychowywaniem i kształceniem córki. Z pewnością wydatki jakie zostały poniesione na wychowanie i kształcenie córki strony znacznie przekraczały kwotę [...]zł miesięcznie, do uiszczenia której zobowiązał skarżącego Sąd Rodzinny. Pomimo, że zasądzona kwota nie była wygórowana, nie wywiązując się ze swoich zobowiązań skarżący doprowadził do powstania kilkunastotysięcznego zadłużenia. Zdaniem organu, ze zgromadzonego materiału dowodowego, nie wynika aby sytuacja finansowa i zdrowotna strony była szczególnie trudna ze wskazaniem do umorzenia zadłużenia. Skarżący wniósł odwołanie od decyzji organu I instancji, uznając za nieuzasadnione zarzuty organu odnoszące się do jego udziału w procesie opieki i wychowania córki, sposobu funkcjonowania i gospodarowania przez matkę córki czy faktycznych kosztów utrzymania córki. Podniósł, że organ nie odniósł się do jego sytuacji rodzinnej i dochodowej, nie wzięto pod uwagę przyczyn, dla których nie regulował zobowiązań na rzecz córki i dlaczego nie mógł wcześniej spłacać zadłużenia. Skarżący nie zgodził się tym, że zaciągnięcie zobowiązania finansowego na remont mieszkania było nadzwyczajnym i niepotrzebnym wydatkiem. Decyzją z dnia [...] lutego 2021 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 30 u.p.o.u.a., Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] grudnia 2020 r. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wyjaśnił, że przez "szczególnie uzasadnione" okoliczności przemawiające za zastosowaniem ulgi w postaci umorzenia należności rozumieć należy całokształt okoliczności faktycznych składających się na sytuację dochodową, majątkową i rodzinną wnioskodawcy, mając na względzie sytuację w chwili podejmowania decyzji, jak również w przyszłości. Organ odwoławczy, po analizie materiału dowodowego uznał, że sytuacja strony nie jest wyjątkowo szczególna. Skarżący posiada stałe źródło dochodów w postaci emerytury. Ponoszone koszty związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą łącznie [...] zł miesięcznie, koszt zakupu opału to kwota [...]zł rocznie, zaś koszty związane z zakupem leków także nie są wygórowane. Z uzyskiwanych dochodów skarżący spłaca dwa kredyty, suma miesięczna rat wynosi [...] zł. Zdaniem Kolegium słusznie organ I instancji wskazał, iż posiadanie samochodu i jego utrzymanie nie jest niezbędne do normalnego funkcjonowania, zwłaszcza dla osoby twierdzącej, iż znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Organ odwoławczy zgodził się też z twierdzeniem organu I instancji, że zaciągnięcie kosztownej pożyczki w aktualnej sytuacji dłużnika nie znajduje usprawiedliwienia, nie została bowiem spożytkowana na ratowanie zdrowia czy życia lub skutki klęski żywiołowej, a na remont mieszkania. Jak wskazał organ II instancji, organ może, a nie jest zobowiązany do umorzenia należności. M. K. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. ze skargą na decyzję organu II instancji z dnia [...] lutego 2021 r. wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucił błędne ustalenie, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa i nie powinno dojść do jej zmiany czy uchylenia. Prawidłowa analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w zestawieniu z przepisami prawa prowadzi do odmiennych wniosków. Według skarżącego, u podstaw zaskarżonych decyzji legła błędna ocena sytuacji osobisto - majątkowej skarżącego. Organy niezasadnie określiły poziom miesięcznych kosztów utrzymania skarżącego i zakres jego wydatków. Z pism składanych przez skarżącego, jego odwołania wynikają faktyczne koszty utrzymania. Skarżący posiada samochód, ale nie jest on nowy. Koszty utrzymania samochodu na poziomie [...] zł miesięcznie, nie powinny być oceniane jako zarzut pod adresem skarżącego. Skarżący mieszka poza miastem, musi dojeżdżać do lekarzy, sklepu itp. Posiadanie zobowiązań kredytowych także zostało wyjaśnione, zwłaszcza jeżeli chodzi o ich cel. Organy pominęły, iż skarżący chciał zapewnić sobie niezbędne warunki lokalowe, a w inny sposób nie byłby w stanie zadbać o swoje mieszkanie. Zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych ma, zdaniem skarżącego bardzo podstawowy charakter. W ocenie skarżącego, prawidłowa i wszechstronna ocena jego sytuacji osobistej i materialnej powinna prowadzić do wniosku o zasadności umorzenia należności. Organy zupełnie pominęły kwestie uregulowania i spłaty przez skarżącego istotnej części zobowiązania i zadłużenia. Okoliczności te w ogóle nie zostały wzięte pod wagę przez organy. Ma to ogromne znaczenie, gdyż wskazuje na brak lekceważącego podejścia do ciążących na skarżącym obowiązków o charakterze administracyjnym wobec Skarbu Państwa. W tym zakresie obie decyzje skarżący uznaje za niepełne i nie rozpoznające istoty sprawy w całości. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Sprawa niniejsza, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 – j.t. ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Na wstępie przypomnieć należy, że art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne są powołane do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie twierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 p.p.s.a. Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga okazała się niezasadna, bowiem sądowa kontrola zaskarżonej decyzji, dokonana według kryterium zgodności z prawem, wykazała, że akt ten nie narusza prawa, podobnie jak decyzja ją poprzedzająca. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S., którą organ ten utrzymał w mocy decyzję Burmistrza Z., odmawiającą umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami (po uwzględnieniu spłat) w wysokości: [...] zł. Organy obu instancji przyjęły, że sytuacja skarżącego nie uzasadnia zastosowania wobec skarżącego instytucji umorzenia wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz jego córki należności. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., który stanowi, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Decyzja wydawana na tej podstawie ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ma swobodę w podjęciu decyzji. Nie oznacza to dowolności, bowiem organ musi się kierować wskazanymi przez ustawodawcę przesłankami, to jest sytuacją dochodową i rodzinną wnioskodawcy. Tym samym rzeczą organu jest zgromadzenie materiału dowodowego, dokonanie jego wnikliwej i wszechstronnej oceny, a następnie wyrażenie swojego stanowiska w decyzji administracyjnej i wyjaśnienie motywów podjętego rozstrzygnięcia w jej uzasadnieniu. Sąd administracyjny dokonując kontroli, mającej uznaniowy charakter decyzji organu bada, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Podkreślić należy, że obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jest podstawowym obowiązkiem rodzica wobec dziecka. Co do zasady rodzic jest obowiązany do uczestniczenia w wychowaniu dziecka i zaspokajaniu jego potrzeb. Jeżeli jednak, z różnych względów nie może się z tego obowiązku wywiązywać osobiście, wówczas jego obowiązki względem dziecka realizowane są poprzez świadczenie na jego rzecz odpowiedniej sumy – alimentów. W wyjątkowych sytuacjach, gdy rodzic dziecka z obowiązku alimentacyjnego nie może się wywiązywać, przejmuje go państwo (wszyscy podatnicy). Nie zwalnia to jednak rodzica z jego obowiązku w tym zakresie z tym, że adresatem tego obowiązku staje się państwo, które zastępczo – za rodzica, wyłożyło środki na utrzymanie dziecka. Na rodzicu ciąży zatem obowiązek zwrotu kwot, które zostały wypłacone na rzecz dziecka tytułem alimentów w całości, z należnymi odsetkami. Zwolnienie z tego obowiązku może mieć miejsce tylko w sytuacjach wyjątkowych, gdy ustalone przez organ okoliczności dotyczące sytuacji zobowiązanego wskazują, że nie jest w stanie wywiązać się z niego bez uszczerbku dla własnego utrzymania. W szczególności wówczas, gdy zobowiązany jest chory, ponosi znaczne koszty leczenia przy niskich dochodach, stał się osobą niezdolną do pracy, czy samodzielnej egzystencji. Przy czym podkreślić należy, że przejściowe problemy z zapewnieniem sobie środków utrzymania nie stanowią podstawy do zwolnienia z obowiązku zwrotu wypłaconych kwot. Organ ma bowiem obowiązek badać również, czy utrata możliwości płatniczych ma charakter trwały, czy też trudności dłużnika mają charakter czasowy i możliwe jest ich przezwyciężenie w przyszłości. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że dokonana przez organy ocena była prawidłowa. Skarżący umotywował swój wniosek pogorszeniem stanu zdrowia wskazując, że ponosi wydatki związane z leczeniem. W oparciu o przedstawione przez skarżącego dokumenty organ ustalił jego sytuację majątkową i prawidłowo, zdaniem Sądu uznał, że nie ma podstaw do umorzenia należności z tytułu wypłaconych alimentów. Skarżący dysponuje stałym dochodem w określonej wysokości, co pozwala mu na planowanie wydatków. Ponoszone przez skarżącego wydatki na utrzymanie i leki nie stanowią znaczącego obciążenia jego domowego budżetu w przeciwieństwie do rat zaciągniętych pożyczek. Jak trafnie zauważył organ, w takiej sytuacji gdy wierzycielami skarżącego są prywatni pożyczkodawcy i Skarb Państwa, w pierwszej kolejności zaspokojone powinny być zobowiązania względem Skarbu Państwa. Zwłaszcza w sytuacji, gdy zaciągając pożyczki skarżący miał świadomość istnienia i obowiązku spłaty zadłużenia alimentacyjnego. Skarżący powołując się na pogorszenie stanu zdrowia, co miałoby w jego ocenie stanowić podstawę zastosowania wobec niego ulgi, nie wykazał aby miało ono istotny wpływ na jego sytuację materialną. Jak wynika z przedłożonych rachunków za zakup leków, nie są to kwoty istotnie obciążające budżet skarżącego. Prawidłowo zatem organy obu instancji uznały, że sytuacja skarżącego nie jest szczególna na tyle, aby stanowiła podstawę umorzenia należności wypłaconych z tytułu wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń. Z tych względów Sąd uznał, że organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, a zaskarżona decyzja odpowiada prawu, co stanowiło podstawę oddalenia skargi w oparciu o art. 151 p.p.s.a.