II SA/Gl 1155/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Asesor WSA Aneta Majowska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 listopada 2022 r. sprawy ze skargi M.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 23 czerwca 2022 r. nr SKO.PS/41.5/503/2022/7927/AK w przedmiocie świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia 28 kwietnia 2022 r. nr [...]; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. UZASADNIENIE W dniu 6 kwietnia 2022 r. do Prezydenta Miasta B. wpłynął wniosek M.T. o przyznanie świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka L.T. w rodzinie zastępczej. Zgodnie z Postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...], sygn. akt [...] wnioskodawczyni powierzono, w trybie zarządzenia tymczasowego, bieżącą pieczę nad małoletnią nie ustanawiając jej rodziną zastępczą. Decyzją z dnia 28 kwietnia 2021 r. nr [...] organ I instancji odmówił wnioskowanego świadczenia. W jego ocenie przyznanie jedynie bieżącej opieki nad małoletnią nie uzasadnia przyznania świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej. Odwołanie od tej decyzji złożyła jej adresatka wyrażając niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia. Jej zdaniem wydanie przedmiotowej decyzji nastąpiło z naruszeniem przepisów prawa, gdyż "świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w pieczy zastępczej należy się od daty wydania postanowienia udzielającego zabezpieczenia, poprzez powierzenie stronie skarżącej sprawowania bieżącej pieczy nad małoletnią, a nie dopiero od daty wydania prawomocnego orzeczenia o umieszczeniu dziecka w rodzinie zastępczej". Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Podkreśliło, że Prezydent miasta B., jako podstawę swego rozstrzygnięcia, wskazał art. 80 ust.1 pkt 1, art. 87 ust. 1 i art. 88 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej z których wynika, że rodzinie zastępczej oraz prowadzącemu rodzinny dom dziecka, na każde umieszczone dziecko, przysługuje świadczenie na pokrycie kosztów jego utrzymania, nie niższe niż kwota 660 zł miesięcznie - w przypadku dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej spokrewnionej. Kolegium przywołało również przepis art. 109 § 2 pkt 5 w zw. z § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym w sytuacji, gdy dobro dziecka jest zagrożone, sąd opiekuńczy wyda odpowiednie zarządzenia, w szczególności może zarządzić umieszczenie małoletniego w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka albo w instytucjonalnej pieczy zastępczej albo powierzyć tymczasowa pełnienie funkcji rodziny zastępczej małżonkom lub osobie, niespełniającym warunków dotyczących rodzin zastępczych, w zakresie niezbędnych szkoleń, określonych w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej albo zarządzić umieszczenie małoletniego w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym lub w zakładzie rehabilitacji leczniczej. Z powołanego przepisu wynika, że Sąd może podjąć różne rozstrzygnięcia w sytuacji gdy dobo dziecka jest zagrożone, również takie które nie zostało wprost wymienione w powołanym przepisie jak np. jedynie pieczę na dzieckiem, jak miało miejsce w niniejsze] sprawie. Biorąc pod uwagę treść orzeczenia Sądu i powołany przepis Kolegium stwierdziło, że stronie nie przysługuje świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej gdyż prawo do przedmiotowego świadczenia przysługuje wyłącznie osobie pełniącej funkcję rodziny zastępczej ewentualnie tymczasowo pełniącej funkcję rodziny zastępczej, a taka nie została ustanowiona przez Sąd w powołanym orzeczeniu. Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożyła jej adresatka reprezentowana przez profesjonalną pełnomocnik. Domagając się uchylenia rozstrzygnięć organów obu instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania zarzuciła SKO w Katowicach naruszenie: - art. 35 ust. 1, art. 80 ust. 1 pkt 1, art. 87 ust. 1 i art. 90 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, poprzez błędne ich rozumienie, polegające na przyjęciu iż wyłącznie postanowienie Sądu Rodzinnego o ustanowieniu skarżącej rodziną zastępczą dla małoletniej może stanowić podstawę do przyznania skarżącej świadczeń na pokrycie kosztów utrzymania małoletniej, w sytuacji wydania przez Sąd Rejonowy w B. postanowienia z dnia [...] roku, sygn. akt [...], którym w trybie zarządzenia tymczasowego powierzył skarżącej bieżącą pieczę nad małoletnią, nie ustanawiając jej tymczasową rodziną zastępczą dla małoletniej, a także sprawowaniem przez skarżącą faktycznej pieczy nad małoletnią od kwietnia 2021 roku; - art. 32 ust. 1, art. 72 ust. 2 Konstytucji RP oraz Konwencji o Prawach Dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r., a ratyfikowaną przez Rzeczpospolitą Polską dnia 30 kwietnia 1991 r. (Dz.U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526), poprzez naruszenie konstytucyjnej zasady równego traktowania, a także pozbawienie dziecka pomocy władz publicznych oraz należnej mu specjalnej ochrony i pomocy ze strony państwa, służącej najpełniejszemu zabezpieczeniu jego interesów; - art. 7, art, 8 § 1, art. 12 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez brak wnikliwego i wszechstronnego rozważenia wszystkich okoliczności sprawy i zgromadzonego materiału dowodowego oraz prowadzenie postępowania w sposób naruszający zaufanie obywatela do władzy publicznej; W uzasadnieniu skarżąca szeroko odniosła się do tez zawartych w wyroku tutejszego Sądu z dnia Gliwicach z dnia 20 maja 2020 roku, sygn. akt II SA/Gl 133/20. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 80 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2022 r. poz. 447) "rodzinie zastępczej oraz prowadzącemu rodzinny dom dziecka, na każde umieszczone dziecko, przysługuje świadczenie na pokrycie kosztów jego utrzymania [...]". Świadczenie powyższe służy pokryciu kosztów związanych z opieką nad osobą małoletnią, dla której ustanowiono przedmiotową pieczę. Dotyczy to zwłaszcza kosztów utrzymania małoletniego i zapewnienia mu odpowiednich warunków życia. Z ekonomicznego punktu widzenia formalne umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej nie różni się jednak od powierzenia pieczy bieżącej nad małoletnią. I w tym przypadku zwiększają się koszty prowadzenia gospodarstwa domowego osoby, której tę pieczę powierzono. Zgodnie z art. 35 ust. 1 ustawy umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej następuje na podstawie orzeczenia sądu, z zastrzeżeniem ust. 2 oraz art. 35a, art. 58 ust. 1 pkt 2 i 3 i art. 103 ust. 2 pkt 2 i 3. W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie można z tego wnioskować, iż każde orzeczenie sądu, w wyniku którego następuje powierzenie realizacji funkcji opiekuńczych i wychowawczych nad małoletnim, mające charakter powierzenia pieczy zastępczej, uprawniać może do uznania, iż osobie/rodzinie powierzono tymczasowo pełnienie funkcji rodziny zastępczej (także m. in. w rozumieniu art. 90 ustawy), co stanowiłoby podstawę przyznania świadczeń, o których mowa w art. 80 ust. 1. Z kolei w świetle art. 80 ust. 1 ustawy rodzinie zastępczej oraz prowadzącemu rodzinny dom dziecka, na każde umieszczone dziecko, przysługuje świadczenie na pokrycie kosztów jego utrzymania, w wysokości prawem określonej (por. w tym zakresie wyrok tutejszego Sądu z dnia 20 maja 2020 roku, sygn. akt II SA/Gl 133/20 – wszystkie orzeczenia za CBOSA). W ocenie składu orzekającego, organ nieprawidłowo uznał, iż świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w pieczy zastępczej należy się dopiero od daty wydania orzeczenia o umieszczeniu dziecka w rodzinie zastępczej, a nie od daty wydania postanowienia udzielającego zabezpieczenia, poprzez powierzenie stronie skarżącej sprawowania bieżącej pieczy nad małoletnią Sąd Rejonowy postanowił tymczasowo umieścić małoletnią pod bieżącą pieczą skarżącej. Uznał, że dobro dziecka jest zagrożone, ponieważ kwestia bieżącej pieczy nad małoletnią pozostawała nieuregulowana. Wprawdzie w przywołanym orzeczeniu Sąd Rejonowy nie posłużył się określeniem, z którego wynikałoby, że "umieścił małoletnią w pieczy zastępczej", w rozumieniu art. 35 ustawy to jednak opisane orzeczenie czyni zadość dyspozycji art. 109 § 2 pkt 5 w zw. z § 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, zgodnie z którym w sytuacji, gdy dobro dziecka jest zagrożone, sąd opiekuńczy wyda odpowiednie zarządzenia, w szczególności może zarządzić umieszczenie małoletniego w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka albo w instytucjonalnej pieczy zastępczej albo powierzyć tymczasowo pełnienie funkcji rodziny zastępczej małżonkom lub osobie, niespełniającym warunków dotyczących rodzin zastępczych, w zakresie niezbędnych szkoleń, określonych w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Nie można tu także abstrahować od wyrażonej w 32 ust. 1 Konstytucji RP zasady równego traktowania. Nie można bowiem akceptować sytuacji, gdy podmiot sprawujący faktycznie pieczę bieżącą na dzieckiem zostałby pozbawiony uprawnienia do świadczenia wyłącznie z tego względu, że nie uzyskał jeszcze orzeczenia o ustanowieniu rodziny zastępczej a jednocześnie legitymuje się orzeczeniem o powierzeniu pieczy bieżącej i faktycznie ją sprawuje. Tym samym konieczne było dokonanie prokonstytucyjnej wykładni przepisów ustawy. Podkreślić też trzeba, że Konstytucja nie ogranicza się do zapewnienia dziecku ochrony, ale wprowadza też prawo do żądania od organów władzy publicznej opieki i pomocy. Pomoc władz publicznych jest szczególnie niezbędna w przypadku dziecka pozbawionego opieki rodzicielskiej, stąd art. 72 ust. 2 Konstytucji RP nakłada na władze tego rodzaju obowiązek (W. Skrzydło, Komentarz do art. 72 Konstytucji RP, LEX). Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji weźmie pod uwagę wyżej poczynione rozważania Sądu.