I SA/Sz 1246/14

SENTENCJA Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T.W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad i grudzień 2009 r. oraz za miesiące od stycznia do grudnia 2010 r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy UZASADNIENIE Skarżący T.W., wraz ze skargą wniesioną w dniu 8 września 2014 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) na powołaną na wstępie decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S., złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że jego sytuacja finansowa jest bardzo trudna. W związku z upadkiem firmy spłaca długi i zaległe faktury. Skarżący podał, że mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z ojcem – Z. W., matką – D. W., bratem – Ł. W. oraz bratanicą – P. W. W oświadczeniu o stanie majątkowym, dotyczącym posiadanych nieruchomości, wartościowych rzeczy ruchomych, zgromadzonych zasobów skarżący wpisał "brak". Wnioskodawca oświadczył także, że jego rodzice otrzymują emeryturę, bratanica uczy się, a brat w chwili obecnej jest bezrobotny. W rubryce formularza dotyczącej dochodów skarżący wpisał: wynagrodzenie za pracę w wysokości [...] zł brutto, a także świadczenia emerytalne rodziców w kwotach [...] zł brutto i [...] zł brutto. Skarżący wskazał także, że pomaga rodzicom w utrzymaniu mieszkania, dokładając się do kosztów i opłat, a nadto, że razem z rodzicami pomaga bratu, zaś pozostałe środki pieniężne przeznacza na żywność, środki higieny, ubranie. Uznając, że zawarte we wniosku oświadczenie strony jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych, referendarz sądowy na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2012 r. poz. 270, ze zm.), dalej jako "P.p.s.a." wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 10 dni następujących dokumentów źródłowych: - dokumentu potwierdzającego zakończenie lub zawieszenie prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącego; - jeśli działalność jest nadal prowadzona – wyciągu z księgi podatkowej, obrazującego wielkość przychodów, kosztów uzyskania przychodów, dochodów skarżącego za ostatnie trzy miesiące, a także wyciągu z ewidencji VAT za trzy ostatnie okresy rozliczeniowe; - zaświadczenia pracodawcy skarżącego o wysokości średniego miesięcznego wynagrodzenia netto z ostatnich sześciu miesięcy; - wyciągów z rachunków bankowych skarżącego, związanych z działalnością gospodarczą, osobistych, lokat, kart kredytowych z ich stanem za okres od 26 sierpnia 2014 r. do 26 listopad 2014 r., lub zaświadczeń z banków o likwidacji rachunków bankowych w ostatnim okresie; - wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie skarżącego, ze wskazaniem kwoty przekazywanej rodzicom na opłacenie mieszkania, wraz z dokumentami potwierdzającymi ich wysokość z ostatnich dwóch miesięcy; - dokumentu potwierdzającego, że brat skarżącego jest bezrobotny i nie posiada prawa do zasiłku; - dodatkowego oświadczenia skarżącego wyjaśniającego, czy bratanica skarżącego otrzymuje alimenty lub inne świadczenia od instytucji (ośrodek pomocy społecznej, szkoła, ZUS) lub osób, w jakiej wysokości, w miarę możliwości wraz z dokumentami potwierdzającymi wysokość takich świadczeń; - dodatkowego oświadczenia dotyczącego stanu majątkowego rodziców skarżącego, czy są właścicielami domu, mieszkania, innych nieruchomości ze wskazaniem ich powierzchni; - dokumentów potwierdzających wysokość otrzymywanych przez rodziców skarżącego świadczeń emerytalnych; - wyciągów z rachunków bankowych rodziców skarżącego z ich stanem za okres od 26 sierpnia 2014 r. do 26 listopada 2014 r. Reprezentujący skarżącego pełnomocnik, wykonując powyższe zobowiązanie, w zakreślonym terminie nadesłał następujące dokumenty, które otrzymał od skarżącego: - zaświadczenie pracodawcy z dnia 11 grudnia 2014 r., zaświadczające, że skarżący z tytułu wynagrodzenia za pracę otrzymuje kwotę [...] zł netto; - wydruk ze strony internetowej Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, z której wynika, że skarżący w dniu 8 września 2014 r. zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. Ponadto, z ustaleń dokonanych na podstawie dokumentów nadesłanych przez skarżącego do postępowania o przyznanie prawa pomocy prowadzonego w sprawie o sygn. akt I SA/Sz 946/14 wynika, że w 2012 r. zadeklarował on przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł, stratę w wysokości [...] zł, zaś za 2013 r. przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł, dochód w wysokości [...] zł, przychody z innych źródeł w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł, dochód w wysokości [...] zł. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przystępując do rozpoznania wniosku w tak określonym zakresie, wskazać należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Oznacza to, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od zasady ich uiszczania, mający zastosowanie jedynie w sytuacjach, gdy jest to konieczne dla zapewnienia stronie skarżącej prawa do sądu. Z tego powodu wspomniana strona musi nie tylko uprawdopodobnić, ale i wykazać, czyli udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 P.p.s.a. oznacza bowiem dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). Należy zauważyć także, że postępowanie w przedmiocie udzielenia prawa pomocy, stanowiącego rodzaj dotacji z budżetu państwa, powinno charakteryzować się współdziałaniem strony i sądu (referendarza sądowego). W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych informacji, bądź jeśli okażą się one niewystarczające dla oceny, strona wezwana na podstawie art. 255 P.p.s.a. o nadesłanie dodatkowych dokumentów i oświadczeń jest zobowiązana do ich dostarczenia, a w sytuacji gdy nie jest to możliwe lub utrudnione – do jakiegokolwiek ustosunkowania się do wezwania. Nie ulega wątpliwości, że zaniechanie zastosowania się przez stronę do wezwania sądu (referendarza sądowego) ma ten skutek, że sąd (referendarz sądowy) nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). Rozpoznając wniosek skarżącego o prawo pomocy złożony w kolejnej jego sprawie wszczętej przed tut. Sądem, należało stwierdzić, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Skarżący nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Z dokonanych na podstawie urzędowego formularza PPF ustaleń wynika bowiem, że skarżący w dalszym ciągu prowadzi pięcioosobowe gospodarstwo domowe z rodzicami, bratem i bratanicą, a rodzina utrzymuje się z dochodów w kwocie [...] zł brutto. Brat skarżącego jest bezrobotny i nie uzyskuje dochodów. Skarżący nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Partycypuje w utrzymaniu mieszkania rodziców, pomaga finansowo bezrobotnemu bratu, resztę dochodów wydatkuje na własne utrzymanie. Ponieważ wskazane informacje okazały się zbyt ogólne, aby ocenić czy skarżący jest w stanie i w jakim zakresie ponieść koszty sądowe, został on zobowiązany do nadesłania dodatkowych, wyżej wskazanych dokumentów. Jak wynika z akt sprawy, skarżący ponownie potraktował wystosowane do niego wezwanie wybiórczo i nie przedstawił większości dokumentów potwierdzających deklarowany brak majątku, oszczędności, stan rodzinny i inne wykazane, wyżej opisane, okoliczności faktyczne. Pełnomocnik przekazał bowiem jedynie zaświadczenie pracodawcy i informację o wykreśleniu działalności gospodarczej z rejestru. Nie ulega wątpliwości, że w sprawie należało potwierdzić nie tylko wysokość otrzymywanych przez skarżącego dochodów z wynagrodzenia za pracę i fakt zakończenia działalności gospodarczej, ale także brak oszczędności, nieuzyskiwanie dochodów z działalności gospodarczej od stycznia 2014 r. do września 2014 r. (jak się okazało strona formalnie zakończyła działalność dopiero we wrześniu 2014 r.). Należało również ustalić wydatki rodziny na utrzymanie, a także potwierdzić istotne kwestie związane z domownikami – sytuację finansową rodziców, brata i bratanicy. Jest bowiem oczywiste, że skoro strona podała, że mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z krewnymi to sytuacja tych osób, ich stan majątkowy, dochody i obciążenia finansowe współkształtują sytuację wnioskującego o prawo pomocy. W ocenie referendarza sądowego, na podstawie złożonych oświadczeń i szczątkowych dokumentów nie można stwierdzić, czy skarżący jest w stanie w chwili obecnej opłacić samodzielnie czy z pomocą rodziny koszty postępowania, które na tym etapie sprawy wynoszą [...]zł. Należy przypomnieć, że przedstawienie pełnej dokumentacji leży w interesie wnioskodawcy, bowiem to jego obciążają skutki niewykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o prawie pomocy. Okoliczności te nie mogą bowiem stanowić domniemania ze strony rozpoznającego wniosek referendarza sądowego, a nadto – jak wynika z wcześniejszych rozważań - poszukiwanie dowodów w celu ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy nie jest zadaniem referendarza sądowego. Skoro zatem, twierdzenia skarżącego o trudnej sytuacji finansowej, braku majątku, bezrobociu brata, sytuacji majątkowej i wysokości dochodów rodziców, a także pozostałe oświadczenia nie zostały w przekonujący sposób dowiedzione stosownymi dokumentami, należało uznać, że skarżący nie wykazał, iż poniesienie kosztów sądowych w pełnej wysokości, będzie stanowić uszczerbek dla koniecznego utrzymania jego i rodziny. Samo bowiem subiektywne przeświadczenie strony o braku środków nie może stanowić podstawy do przyznania prawa pomocy. Należy wskazać końcowo, że skarżący niezależnie od niniejszego rozstrzygnięcia może do zakończenia postępowania sądowego złożyć kolejny wniosek o prawo pomocy uzupełniając go o określone dokumenty. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 §1 i §2 pkt 7 P.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.