VII GC 34/24

<p>Sygn. akt VII GC 34/24</p> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>W dniu 15 listopada 2023 roku Gmina <span class="anon-block">K.</span> pozwała <span class="anon-block">J. C.</span> o zapłatę kwoty 107.464 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 1 sierpnia 2023 r. do dnia zapłaty.</p> <p>W uzasadnieniu powód podniósł, że pozwany jako wykonawca, realizował inwestycję polegającą na termomodernizacji budynku użyteczności publicznej na potrzeby <span class="anon-block"> Centrum (...)</span>. W dniu 22 lutego 2021 roku po raz trzeci pozwany zgłosił gotowość do odbioru robót. W dniu 25 lutego 2021 roku powód odebrał roboty i określił pozwanemu odpowiedni termin na usunięcie wad nieistotnych. Po przedłużeniu terminu, w dniu 8 września 2021 r. roku powód stwierdził, że wady w zakresie wykonania robót budowlanych zostały usunięte. Strony w umowie określiły, iż roboty budowlane zostaną zakończone do dnia 29 grudnia 2020 roku. Termin realizacji inwestycji został przekroczony przez pozwanego o 53 dni. Zgodnie z § 13 ust. 1 pkt 1 umowy „Wykonawca zapłaci kary umowne Zamawiającemu w razie nieterminowego wykonania przedmiotu umowy w wysokości 0,2% wynagrodzenia umownego brutto za każdy dzień opóźnienia, a począwszy od 31 dnia opóźnienia 0,5% za każdy dzień opóźnienia. Całkowita kwota kar umownych nie może przekraczać 10% wynagrodzenia umownego brutto”. Kara umowna została naliczona za okres opóźnienia w wykonaniu przedmiotu umowy, tj. od dnia 30 grudnia 2020 roku do dnia 22 lutego 2021 roku. Wynagrodzenie brutto opiewało na kwotę 1 074 640,00 zł. W konsekwencji, wysokość kary umownej za nieterminowe wykonanie prac wynosi 107 464,00 zł (10%).</p> <p>Pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu. Podniósł, że kwestionuje roszczenie powoda w całości, zarówno co do zasady jak i wysokości. Przyznał, że została zawarta umowa z dnia 16 kwietnia 2020 roku na wykonanie zadania inwestycyjnego. Zaznaczył, że teren budowy został przekazany w dniu 16.04.2020 roku. Natomiast zgłoszenie przez powoda do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego o rozpoczęciu prac złożono dopiero 30.04.2020 roku, tj. z dwutygodniowym opóźnieniem. W konsekwencji, już na etapie realizacji inwestycji powstało, nie z winy pozwanego, dwutygodniowe opóźnienie. Wykonywanie robót budowlanych do końca lipca 2020 roku przebiegało zgodnie z harmonogramem. bez większych zakłóceń. Następnie, z uwagi na wybuch i skutki pandemii <span class="anon-block"> (...)</span>19, zaczęły pojawiać się duże problemy z zakupem materiałów budowlanych potrzebnych do realizacji inwestycji, a także zwolnienia lekarskie, prośby o urlopy oraz prośby o zwolnienia z pracy pracowników związane z chorobą <span class="anon-block"> (...)</span>19 celem opieki nad rodziną. Roboty budowlane zostały wstrzymane ze względu na brak możliwości dotarcia do pracy pracowników Pozwanego w określonych terminach oraz zakaz przemieszczania, wprowadzony z uwagi na zagrożenie epidemiologiczne. Ten stan rzeczy spowodował przesunięcie prac na okres jesienno-zimowy w 2020 r. Kolejno warunki atmosferyczne były istotną okolicznością wpływającą na przebieg robót budowlanych. Wykonanie robót budowlanych było uniemożliwione z uwagi na panujące warunki atmosferyczne, m.in. ciągłe opady deszczu, śniegu oraz mróz. Opisane powyżej warunki atmosferyczne oraz pandemia <span class="anon-block"> (...)</span>19 spowodowały przesuwanie terminu wykonania robót. Przedłużenie terminu wykonania umowy aneksami Numer l i Numer 2 zostało nastąpiło tylko o 30 dni. Konieczne przerwy w robotach budowlanych związane ze złymi warunkami atmosferycznymi w tym okresie trwały około 35 dni, co zostało zapisane w dzienniku budowy. Pozwany podnosił w korespondencji kierowanej do powoda kwestię przesunięcia terminu, z uwagi na panującą pandemię <span class="anon-block"> (...)</span>19. Jednakże, nie została ona uwzględniona przez stronę powodową. Następnie sprawa zmiany usytuowania przyłącza energetycznego na ścianie południowej uległa przedłużeniu nie z winy pozwanego. Rzeczony obowiązek spoczywał na powodzie a uniemożliwiał zakończenie prac do końca stycznia 2021r. Pozwany zaznaczył, że wady nieistotne obligują powoda do dokonania odbioru końcowego robót budowlanych, a usunięcie wad nieistotnych powinno nastąpić po wyznaczeniu Pozwanemu dodatkowego terminu. Z ostrożności procesowej pozwany wniósł o miarkowanie wysokości kary umownej do kwoty: 500 PLN. Podniósł, że powód nie poniósł żadnej szkody na skutek działania pozwanego.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd ustalił następujący stan faktyczny:</strong> </p> <p>Gmina <span class="anon-block">K.</span> zawarła z pozwanym <span class="anon-block">J. C.</span>, prowadzącym wówczas działalność gospodarczą pod firmą <span class="anon-block"> Przedsiębiorstwo (...)</span> <span class="anon-block">J. C.</span>, umowę nr <span class="anon-block">(...)</span> z dnia 16 kwietnia 2020 roku na wykonanie termomodernizacji budynku użyteczności publicznej na potrzeby <span class="anon-block"> Centrum (...)</span> w ramach zadania inwestycyjnego pn. „Przebudowa i rozbudowa <span class="anon-block">budynku Gimnazjum nr (...)</span> w <span class="anon-block">K.</span> na potrzeby <span class="anon-block"> Centrum (...)</span> - termomodernizacja”. Umowa określała termin zakończenia robót na 30 listopada 2020 r. i wynagrodzenie brutto 1 074 640 zł.</p> <p>§ 13 ust. 1 pkt 1 umowy stanowił m.in., że wykonawca zapłaci kary umowne zamawiającemu w razie nieterminowego wykonania przedmiotu umowy w wysokości 0,2% wynagrodzenia umownego brutto za każdy dzień opóźnienia, a począwszy od 31 dnia opóźnienia 0,5% za każdy dzień opóźnienia. Całkowita kwota kar umownych nie może przekraczać 10% wynagrodzenia umownego brutto.</p> <p>Aneksami Numer l i Numer 2 z 30 listopada 2020 r. i 21 grudnia 2020 r. przedłużono termin wykonania umowy ze względu na warunki atmosferyczne, ostatecznie do 29 grudnia 2020 r.</p> <p> <em> <!-- -->(bezsporne, umowa k. 20, aneksy k. 29-31)</em> </p> <p>Pismem z 29 grudnia 2020 r. pozwany zgłosił zakończenie prac i gotowość do odbioru końcowego. Pismem z 5 stycznia 2021 r. powód w odpowiedzi na powyższe ustalił termin odbioru na 11 stycznia 2021 r.</p> <p>10 stycznia inspektor nadzoru <span class="anon-block">D. R.</span> po kontroli przeprowadzonej poprzedniego dnia stwierdził, że roboty są nie zakończone i zwrócił się e-mailem do pracownika powoda <span class="anon-block">G. Z.</span> o decyzję, czy odbierają wykonane prace i dają wykonawcy 2 tygodnie na wykonanie robót w 100%, co jest minimalnym czasem w jakim byłby w stanie zakończyć bądź naprawić elementy.</p> <p> <em> <!-- --> (bezsporne, pismo k. 66, 6, 687)</em> </p> <p>11 stycznia 2021 r. sporządzono protokół odbioru końcowego robót, w którym stwierdzono wady i powód odmówił odbioru przedmiotu zamówienia. <em> <!-- -->(bezsporne, k. 74)</em> </p> <p>W dniu 22 lutego 2021 roku po raz trzeci pozwany zgłosił gotowość do odbioru robót. W dniu 25 lutego 2021 roku powód odebrał roboty i wyznaczył pozwanemu termin na usunięcie wad nieistotnych, następnie przedłużany. W dniu 8 września 2021 r. roku powód odebrał roboty i stwierdził, że wady w zakresie wykonania robót budowlanych zostały usunięte <em> <!-- -->(bezsporne)</em> </p> <p> <strong> <!-- -->Sąd zważył, co następuje:</strong> </p> <p>Powyżej ustalone okoliczności faktyczne sprawy są bezsporne i wynikają z dokumentów składanych w sprawie. Sporna jest natomiast sama zasadność obciążenia pozwanego przez powoda karą umowną.</p> <p>Na wstępie należy stwierdzić, że dokonanie odbioru robót budowlanych jest jednym z podstawowych obowiązków inwestora określonych w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 647)">art. 647 kc</a>, zatem z chwilą zgłoszenia robót do odbioru, powinien on do niego przystąpić. Odbiór jest sformalizowanym aktem sprawdzenia, czy roboty zostały wykonane zgodnie z umową i wymaganiami oraz czy posiadają wady. Równocześnie stwierdzenie wad umożliwia uruchomienie procedury rękojmi.</p> <p>Sąd podziela w całości pogląd zawarty m.in. w wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 9. 7. 2013 r. (sygn. V ACa 332/13, LEX nr 1356526), iż stwierdzenie w czasie odbioru występowania wad robót winno znaleźć odzwierciedlenie w protokole odbioru, ze wskazaniem oczekiwań inwestora co do usunięcia wad w określonym terminie, względnie innych ustaleń stron, m.in. w zakresie obniżenia wynagrodzenia wykonawcy. Przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 647)">art. 647 k.c.</a> nie stanowi o tym, że odbiór robót odnosi się tylko do robót wykonanych w całości i bez wad, a zatem nie znajduje żadnego uzasadnienia stanowisko, że odbiór następuje tylko wtedy, gdy roboty zostały wykonane w całości i nie mają żadnych wad, czyli nastąpił odbiór "skuteczny". Gdyby zaakceptować takie stanowisko, odbiory robót przeciągałyby się w czasie, a nierzadko nigdy nie dochodziłyby do skutku. Podobnie, w wyroku z dnia 7 marca 2013 r., w sprawie sygn. II CSK 476/12 Sąd Najwyższy wyraził stanowisko, że w sytuacji gdy wykonawca zgłosił zakończenie robót budowlanych wykonanych zgodnie z projektem i zasadami wiedzy technicznej, zamawiający jest zobowiązany do ich odbioru (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 647)">art. 647 k.c.</a>). W protokole z tej czynności stanowiącym pokwitowanie spełnienia świadczenia i podstawę dokonania rozliczeń stron, niezbędne jest zawarcie ustaleń co do jakości wykonanych robót, w tym ewentualny wykaz wszystkich ujawnionych wad z terminami ich usunięcia lub oświadczeniem inwestora o wyborze innego uprawnienia przysługującego mu z tytułu odpowiedzialności wykonawcy za wady ujawnione przy odbiorze. Odmowa odbioru będzie uzasadniona jedynie w przypadku, gdy przedmiot zamówienia będzie mógł być kwalifikowany jako wykonany niezgodnie z projektem i zasadami wiedzy technicznej lub wady będą na tyle istotne, że obiekt nie będzie się nadawał do użytkowania (npubl. LEX nr 1314394).</p> <p>Pogląd ten jest aprobowany także w nowszym orzecznictwie. Przykładowo, w wyroku</p> <p>z dnia 12 stycznia 2024 r. sygn.. akt I AGa 98/23 Sąd Apelacyjny w Lublinie wskazał, że niezasadne jest uzależnianie przez inwestora dokonania odbioru końcowego od braku jakichkolwiek usterek w wykonanym obiekcie. Dokonanie odbioru jest obowiązkiem inwestora za wyjątkiem sytuacji, gdy stwierdzone wady są na tyle istotne, że zachowania wykonawcy nie można poczytać jako dążenie do wykonania zobowiązania. W przypadku wad nieistotnych, zachowanie wykonawcy należy poczytywać jako prowadzące do spełnienia świadczenia, jednak w sposób nienależyty. W przypadku wad nieistotnych inwestor nadal jest zobowiązany do dokonania odbioru obiektu, natomiast z uwagi na istniejące wady po jego stronie powstają uprawnienia z tytułu rękojmi, ewentualnie gwarancji. Za wady istotne obiektu uważa się wady czyniące obiekt niezdatnym do użytku lub wyraźnie sprzeciwiające się umowie.</p> <p>Uzupełniając powyższe stanowisko należy dodać, że ewentualne stwierdzenie, że obiekt został wykonany niezgodnie z projektem i zasadami wiedzy technicznej lub istnieją istotne wady, powinno być dokonane właśnie w toku sformalizowanego odbioru, nawet, jeśli nie zakończyłby się formalnym odebraniem prac.</p> <p>W niniejszej sprawie powód co prawda przystąpił do odbioru robót 11 stycznia 2021 r., lecz odbioru ostatecznie odmówił w związku ze stwierdzeniem, że roboty budowlane nie zostały zakończone. Stanowisko takie nie zasługuje na aprobatę w świetle <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 647)">art. 647 kc</a> i powoływanego orzecznictwa. W ocenie Sądu, w świetle <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 6)">art. 6 kc</a>, ciężar udowodnienia faktu, że ewentualnie obiekt posiadał wady istotne, to jest czyniące go niezdatnym do użytku, spoczywał na stronie, która wywodzi z tego skutki prawne, czyli na powodowej Gminie. Co więcej, ustalenie takiej okoliczności z reguły wymaga wiadomości specjalnych – dowodu z opinii biegłego. To nie powód natomiast ma wykazywać w pierwszym rzędzie, że wykonał swoje zobowiązanie bez wad.</p> <p>Podkreślić należy, że w niniejszej sprawie treść e-maila inspektora nadzoru inwestorskiego <span class="anon-block">D. R.</span> z dnia 10 stycznia 2021 roku sporządzonego bezpośrednio po inspekcji budowy, wskazuje, że w istocie roboty budowlane nadawały się według niego do odbioru z wyznaczeniem terminu na usunięcie usterek i pozostawiał on decyzję co do dalszego toku czynności Gminie. Sąd nie dał wobec tego wiary stanowisku <span class="anon-block">D. R.</span> zeznającego jako świadka, że wady robót uprawniały do zaniechania odbioru. Zresztą, jak wskazano powyżej, taki charakter ewentualnych wad powinien być stwierdzony opinią biegłego. Z doświadczenia wiadomo, że występowanie usterek w obiektach budowlanych i konieczność ich usuwania jest rzeczą naturalną, którą zamawiający nawet przewidział w umowie w wyznaczonym terminie. Dopiero w przypadku niedotrzymania terminu usunięcia wad zamawiający miałby możliwość naliczania kar umownych, ale nie z tytułu nieterminowego oddania obiektu budowlanego, a z tytułu nieusunięcia usterek w wyznaczonym terminie. Co prawda istnieje pewna możliwość nadużywania instytucji usuwania usterek i oddawania nie w pełni ukończonych robót, jednakże to wykonawca ponosi wówczas ryzyko tego, że nie usunie wszystkich usterek (nie dokończy robót) w wyznaczonym mu dodatkowo terminie, co po pierwsze może pociągać kary umowne, a po drugie wiązać się z obniżeniem wynagrodzenia. W niniejszej sprawie co prawda jak wynika z pozwu procedura usunięcia usterek już po dokonanym odbiorze się przeciągała, a powód wyrażał zgody na wydłużenie tego terminu, ale pozostaje to już poza zakresem niniejszej sprawy.</p> <p>Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że z uwagi na zgłoszenie robót do odbioru i niewykazanie, że mają one wady istotne, nie doszło do nieterminowego wykonania przedmiotu umowy, uzasadniającego nałożenie kary umownej. Dlatego też bez znaczenia dla rozstrzygnięcia okazały się dowody z zeznań świadków, przeprowadzone w sprawie.</p> <p>Ubocznie jedynie należy wskazać, że gdyby nawet dojść do odmiennego wniosku, to należałoby rozważyć okoliczności wpływające na winę pozwanego, jakimi niewątpliwie była pandemia <span class="anon-block">C.</span>-19. Nie ma znaczenia, że umowa była zawarta już po wybuchu pandemii, skoro jej przebieg nie był możliwy do przewidzenia, a nie ulega wątpliwości, że wiązał się ze zwolnieniami lekarskimi i kwarantannami pracowników, których wpływ na opóźnienie robót był trudny do oszacowania. Sam pracownik powoda <span class="anon-block">C. M.</span> zeznał, że pod koniec budowy we wrześniu pozwany zgłaszał problemy z <span class="anon-block">C.</span> i „wszystko było spowolnione” (k. 181). Świadkowie ze strony pozwanego zaś również zeznawali o zlecaniu pozwanemu robót dodatkowych, które niewątpliwie również wpływały na termin wykonania.</p> <p>Mając powyższe na uwadze, Sąd oddalił powództwo jako niezasadne.</p> <p>O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 1)">art. 98 §1 kpc</a>, zasądzając od powoda na rzecz pozwanego kwotę 5417 zł, na co składa się kwota 5400 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, ustalona na podstawie §2 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2002 r. nr 163, poz. 1349) w zw. z §21 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 r. oraz 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.</p> <p>SSO Michał Derela</p> </div>