I SPP/Go 78/21

SENTENCJA Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Katarzyna Kołodziej-Kobierowska po rozpoznaniu w dniu 18 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z.G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za sierpień 2015 roku p o s t a n a w i a: 1. Zwolnić skarżącego od wpisu od skargi w części przekraczającej 1.500 (tysiąc pięćset) złotych. 2. W pozostałym zakresie wniosek oddalić. UZASADNIENIE Z.G. wniósł skargę na wymienioną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. Jednocześnie wniósł o zwolnienie z wniesienia opłaty sądowej od ww. skargi. W nadesłanym formularzu PPF skarżący rozszerzył zakres wniosku o przyznanie prawa pomocy wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniósł, że urząd skarbowy zabezpieczył jego majątek, zaś banki wypowiedziały mu kredyty obrotowe na rachunkach bieżących i wezwały do zwrotu wykorzystanych środków. W wyniku zawartych ugód z [...] zadłużenie skarżący spłaca w ratach. W przypadku zaś [...], który nie wyraził zgody na spłatę w ratach, zaległości potrąca komornik. Dochody ledwie starczają na spłatę części zadłużenia oraz opłaty za energię elektryczną i gaz. Obecnie małżonkowie egzystują tylko dzięki pomocy syna, który w całości pokrywa wydatki związane z zakupem jedzenia i leków. Od 2016 r. skarżący poważnie choruje, posiada pierwszą grupę inwalidzką. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2018 r. sygn. akt [...] wpisano go do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną G.G. Jest właścicielem domu o pow. 219m², z czego 110m² jest wykończone, współwłaścicielem działki o pow. 0,14ha poł. w [...], w części budowlanej, w części o charakterze rolnym, oraz działki budowlanej o pow. 0,18ha, wszystkie ww. nieruchomości objęte zajęciem komorniczym. Ponadto posiada dwa samochody: [...] rok prod. 2003 oraz [...] rok prod. 1998, oba zajęte przez urząd skarbowy. Z kolei małżonka skarżącego jest właścicielką zabudowanej działki poł. w [...] o pow. 0,27ha (budowa obiektu wstrzymana), lokalu handlowego poł. w [...] o pow. 60m² oraz lokalu handlowego poł. w [...], wszystkie ww. nieruchomości objęte zabezpieczeniem. Małżonkowie nie posiadają oszczędności, wierzytelności czy innych wartościowych przedmiotów. Utrzymują się z emerytury skarżącego w wysokości 1.438 zł netto (po potrąceniach) i zasiłku z MOPS-u w kwocie 215 zł miesięcznie oraz emerytury jego małżonki w wysokości 1.380 zł netto i dochodów z najmu w łącznej kwocie 1.250 zł miesięcznie. Po stronie wydatków i zobowiązań ujawnili spłatę kredytów w kwotach 1.857 zł [...] i 1.600 zł [...] (na potwierdzenie czego przedłożyli potwierdzenia wpłat z dnia [...].06.2021r., [...].07.2021r., [...].08.2021r. oraz wyciąg z rachunku bankowego w [...]) oraz koszty ponoszone na media. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych dokumentów skarżący wykazał, że z dniem [...] stycznia 2021 r. zawiesił własną działalność gospodarczą prowadzoną pod nazwą H. Przedłożył również decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...].10.2018 r. o przyznaniu mu zasiłku pielęgnacyjnego, postanowienie z dnia [...].04.2018 r. - orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, decyzję z dnia [...].03.2021 r. o waloryzacji emerytury żony, a także umowy najmu lokali poł. w [...] oraz umowę dzierżawy gruntu i ściany budynku poł. w [...]. Nadesłał nadto wyciąg z rachunku bankowego G.G. prowadzonego przez [...] za okres od [...].06.2021r. do [...].09.2021r. oświadczając jednocześnie, że jest to jedyne konto bankowe jakie posiadają. Kredyty z rachunków obrotowych w [...], po zawarciu ugody, skarżący spłaca poprzez konta techniczne ww. banków, z kolei zobowiązania wobec [...] potrąca komornik sądowy. Jednocześnie skarżący oświadczył, że miesięcznie za prąd i gaz płaci 300 zł, telefon i internet 120 zł, olej napędowy do samochodu ok. 100 zł oraz podatek od nieruchomości rozłożony na raty w wysokości 200 zł, dołączając dowody opłat za ostatnie trzy miesiące oraz kopię decyzji Prezydenta Miasta z [...] maja 2021r. Jednocześnie przedłożył oświadczenie syna T.G., że z powodu trudnej sytuacji finansowej rodziców wspiera ich w formie zakupów żywności, przy czym, nie prowadzi z tego tytułu żadnych zestawień wydatków. Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 - dalej zwanej "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§4). Z kolei przepis art. 246 § 1 P.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie częściowym - czyli takim o jaki wnioskuje skarżący - następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Składając wniosek o przyznanie prawa pomocy w rozpoznawanej sprawie skarżący akcentował, że nie jest w stanie sfinansować kosztów sądowych, gdyż posiada znaczne zadłużenie. Wpisany jest do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych. Nieruchomości, rzeczy ruchome, których jest właścicielem lub współwłaścicielem, oraz w części jego świadczenie emerytalne, zajęte są przez komornika i urząd skarbowy. Uzyskiwane dochody z emerytur, po potrąceniach, oraz z najmu i dzierżawy nieruchomości służą pokryciu opłat za media oraz spłacie zaległości bankowych. Wydatki związane z zakupem żywności w całości pokrywa ich syn T.G. W tym miejscu przede wszystkim podnieść należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do Sądu osobom, które ze względu na wyjątkowo ciężką sytuację materialną i rodzinną nie są w stanie ponieść kosztów tego postępowania. Przez "uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny", o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych i zaspokoić fundamentalnych potrzeb życiowych (np. postanowienia NSA: z 13 marca 2012 r. I FZ 51/12; z 29 maja 2013 r. II OZ 405/13). Instytucja ta znajduje więc zastosowanie wobec osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, osób, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone, a także osoby, które nie mają oszczędności, nieruchomości ani majątku ruchomego, które mogłyby posłużyć do uzyskania środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Tymczasem skarżący, jak i jego żona, nie należą od osób pozbawionych majątku i dochodów. Są właścicielami/współwłaścicielami domu jednorodzinnego, dwóch lokali handlowych, kilku działek, dwóch samochodów, choć są one objęte zabezpieczeniem lub zajęciem komorniczym. Faktem jest też, że małżonkowie G. uzyskują dodatkowe dochody z najmu i dzierżawy części z nich, tj. dwóch lokali handlowych i zabudowanej działki, w łącznej wysokości 1.250 zł miesięcznie. Ponadto uzyskują stałe dochody ze świadczeń emerytalnych i zasiłku pielęgnacyjnego skarżącego w łącznej kwocie 3.007,55 zł, co razem daje miesięczny dochód netto małżonków, po potrąceniach, 4.257 zł. Z kolei, zgodnie z ich oświadczeniami, ponoszą oni wydatki związane z utrzymaniem (opłaty za prąd, gaz, telefon, paliwo, podatek od nieruchomości) w kwocie około 720 zł miesięcznie, zaś resztę dochodu przeznaczają na spłatę zobowiązań kredytowych w kwocie prawie 3.500 zł miesięcznie (1.868,29 zł i 1.600 zł za sierpień 2021 r., 1.857,61 zł i 1.600 zł za lipiec 2021 r.). Zakup żywności w całości finansowany jest przez syna T.G. W tym miejscu zauważyć jednak należy, co również wielokrotnie podkreślał Naczelny Sąd Administracyjny, że przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy uwzględnić wyłącznie wydatki "utrzymania koniecznego", przez które rozumie się wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, tj. zakup żywność, opłacenie mieszkania, leków i leczenia, zakup odzieży (por. postanowienie NSA z 27 maja 2008r. sygn. akt II GZ 112/08). Co do zasady do kosztów utrzymania koniecznego nie zalicza się zobowiązań kredytowych, pożyczkowych czy leasingowych. W postanowieniu z 19 grudnia 2013r. sygn. akt I OZ 1202/13 Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył, że skoro skarżący jest w stanie wygospodarować środki na spłatę kredytów i pożyczek, to powinien także partycypować w kosztach zainicjowanego przez siebie postępowania sądowego. W postanowieniu z 30 września 2015r. sygn. akt II FZ 776/15 NSA wskazał zaś, iż obciążenia finansowe powstałe poprzez zaciągnięcie zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzenia jakichkolwiek postępowań sądowych w żadnym razie nie może w takiej sytuacji skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ich ponoszenia (por. postanowienia NSA: z 9 lutego 2005r. sygn. akt OZ 1363/04, z 6 października 2015r. sygn. akt II FZ 688/15, z 12 stycznia 2016r. sygn. akt II FZ 1049/15). Koszty postępowania sądowego należy zatem traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe (które nie służą zaspokojeniu niezbędnych potrzeb bytowych) mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi (por. postanowienia NSA z 9 lutego 2005r. sygn. akt OZ 1363/04, z 19 grudnia 2013r. sygn. akt I OZ 1202/13, z 30 września 2015r. sygn. akt II FZ 776/15, z 6 października 2015r. sygn. akt II FZ 688/15, z 12 stycznia 2016r. sygn. akt II FZ 1049/15). Z powyższego względu, podana przez skarżącego spłata zobowiązań bankowych, nie może zostać uznana za niezbędny wydatek życiowy. Mając jednak na względzie wysokość wpisu od skargi w niniejszej sprawie, jedynej na obecnym etapie postępowania opłaty sądowej, w kwocie 2.365 zł, stan zadłużenia skarżącego, jego wiek oraz chorobę, a także konieczność ponoszenia innych niezbędnych a nieujawnionych we wniosku wydatków, jak chociażby koszty leczenia, za zasadne uznać należało przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi w części przekraczającej kwotę 1.500 zł. Skoro bowiem skarżący jest w stanie zgromadzić środki na spłatę zobowiązań kredytowych, to powinien także, chociażby w części, partycypować w kosztach zainicjowanego przez siebie postępowania sądowego. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.