III SA/Po 537/21

SENTENCJA Dnia 26 października 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska Sędzia WSA Szymon Widłak (spr.) Asesor WSA Robert Talaga po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 października 2021 roku sprawy ze skargi [...] Sp. z o.o. w [...] na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] z dnia [...] stycznia 2021 roku nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] z dnia [...] listopada 2020 r., nr [...] i umorzenia postępowania wywołanego wnioskiem o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od marca do maja 2020 roku uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] z dnia [...] listopada 2020 r., nr [...] UZASADNIENIE Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] w [...] (dalej: "Zakład", "ZUS") decyzją z [...] stycznia 2021 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy spółki [...] Sp. z o.o. (dalej: "strona", "spółka") od decyzji z [...] listopada 2020 r., nr [...], uchylił w całości decyzję wydaną w I instancji i umorzył postępowanie wywołane wnioskiem strony złożonym [...] listopada 2020 r. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. Spółka złożyła [...] listopada 2020 r. wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za marzec-maj 2020 r. Jednocześnie przedstawiła pismo, w którym wyjaśniła okoliczności powodujące złożenie wniosku po terminie i wniosła o jego przywrócenie. Zakład decyzją z [...] listopada 2020 r., nr [...], odmówił spółce prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres marzec-maj 2020 r. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy spółka nie zgodziła się z wydaną decyzją i zwróciła uwagę na pominięcie wniosku o przywrócenie terminu. ZUS decyzją z [...] stycznia 2021 r., nr [...], uchylił w całości decyzję wydaną w I instancji i umorzył postępowanie wywołane wnioskiem spółki. W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że zgodnie z art. 31zp ust. 1 ustawy z [...] marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm., dalej: "ustawa COVID-19") wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek płatnik składek przekazuje do Zakładu nie później niż do 30 czerwca 2020 r. Termin ten jest terminem materialnoprawnym, a jego upływ powoduje skutki w postaci wygaśnięcia prawa do ubiegania się o zwolnienie z opłacania składek. Terminy materialne nie podlegają przywróceniu, chyba że taką możliwość przewiduje przepis je określający. Ustawodawca jednak nie przewidział możliwości przywrócenia terminu do złożenia rzeczonego wniosku. Spółka złożyła wniosek o zwolnienie z opłacania składek z uchybieniem terminu. Wniosek ten nie mógł być rozstrzygnięty co do istoty. Postępowanie nim wywołane stało się bezprzedmiotowe. Jednocześnie Zakład decyzją z [...] stycznia 2021 r., nr [...], umorzył postępowanie w sprawie wniosku strony o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek za okres marzec-maj 2020 r. W skardze skierowanej do tut. Sądu strona – wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji (nr [...]) i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania – zarzuciła mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, to jest: - art. 105 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: "K.p.a.") w zw. z art. 123 i art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm., dalej: "u.s.u.s."), przez jego błędne zastosowanie i umorzenie postępowania w sprawie wniosku skarżącej o przywrócenie terminu do złożenia wniosku RDZ podczas, gdy nie wystąpiły przesłanki do wydania takiego rozstrzygnięcia organu; - art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 127 § 3 K.p.a. w zw. z art. 31zq ust. 8 ustawy COVID-19, przez ich błędne zastosowanie i uchylenie decyzji z [...] listopada 2020 r. oraz umorzenie postępowania wywołanego złożeniem wniosku RDZ w sytuacji, kiedy organ działając w I instancji nie rozpatrzył w ogóle wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku RDZ pozbawiając skarżącą prawa do dwukrotnego rozpoznania tego wniosku, co mogło i miało negatywny wpływ na jej sytuację, a co za tym idzie powinien on albo uchylić decyzję i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia z uwagi na istotne naruszenia prawa procesowego albo decyzję uchylić i rozstrzygnąć co do istoty sprawy; - art. 31zp ust. 1 ustawy COVID-19 w zw. z art. 58 § 1 i 2 oraz art. 59 § 1 K.p.a., przez ich błędną wykładnię i uznanie, że termin wskazany w pierwszym z tych przepisów jako materialnoprawny nie podlega przywróceniu zgodnie z ogólnymi regułami określonymi w Kodeksie postępowania administracyjnego; - art. 8 i 11 K.p.a. w zw. z art. 11 ust. 1 i 12 ustawy z 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 162), przez prowadzenie postępowania administracyjnego w sposób niebudzący zaufania przedsiębiorcy – podmiotu ubiegającego się o zwolnienie z obowiązku spłacania składek na ubezpieczenia społeczne prowadzące do umorzenia sprawy z wniosku RDZ bez zapewnienia możliwości dwukrotnego rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do jego złożenia, a także umorzenia postępowania pomimo braku ku temu podstaw i konieczności merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy. ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko. W piśmie procesowym z [...] kwietnia 2021 r. spółka wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać trzeba, że niniejsza sprawa rozpoznana została w postępowaniu uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jako że skarżąca wystąpiła z takim wnioskiem, a Zakład nie zażądał przeprowadzenia rozprawy, ziściły się przesłanki przewidziane w ostatnio przywołanym przepisie. W trybie uproszczonym, o czym stanowi już art. 120 P.p.s.a., sąd – z odstępstwem od zasady jawności przewidzianej w art. 10 P.p.s.a. – rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Zaskarżona decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] w [...] z [...] stycznia 2021 r., nr [...], jak i poprzedzająca ją decyzja tego organu z [...] listopada 2020 r., nr [...], wydane zostały z istotnym naruszeniem przepisów postępowania, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. stanowi podstawę ich wyeliminowania z obrotu prawnego. W realiach rozpoznawanej sprawy skarżąca wystąpiła do Zakładu z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. na zasadach przewidzianych w ustawie COVID-19. Bezsporne pozostaje, że wniosek ten złożony został po 30 czerwca 2020 r., a więc po terminie, jaki ustawodawca przewidział w art. 31zp ust. 1 ustawy COVID-19. W świetle ostatnio przywołanego przepisu (aktualnie jest to art. 31zp ust. 1 pkt 1 ustawy COVID-19) wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, należnych za okres od 1 marca do 31 maja 2020 r., płatnik składek przekazuje do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. Sporne w sprawie jest natomiast to, czy skarżąca mogła ubiegać się o przywrócenie rzeczonego terminu, ponieważ – co wymaga podkreślenia – występując z powyższym wnioskiem, równocześnie wniosła właśnie o przywrócenie terminu do jego złożenia. Przede wszystkim zgodzić trzeba się ze skarżącą, że organ rentowy powinien w pierwszej kolejności rozpoznać jej wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Z akta sprawy wynika, że obydwa te wnioski zostały złożone równocześnie, co zobowiązywało Zakład do tego, aby najpierw w sposób ostateczny (art. 16 § 1 K.p.a.) rozstrzygnąć o dostrzeżonej przeszkodzie w merytorycznym rozpoznaniu sprawy o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, a dopiero później przejść do rozpoznania samej tej sprawy. Zakład w realiach kontrolowanej sprawy na etapie I instancji całkowicie zignorował natomiast wniosek o przywrócenie terminu, dostrzegając ten wniosek i rozpoznając go nieostatecznie dopiero jednocześnie z zaskarżoną decyzją. Takie działanie Zakładu – najpierw pomijające istotne żądanie strony, a następnie przedwcześnie umarzające postępowanie w sprawie o zwolnienie z opłacania składek – stanowi o naruszeniu art. 7 i art. 8 § 1 K.p.a. (por. art. 12 Prawa przedsiębiorców), które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ powinien bowiem podjąć wszelkie czynności niezbędne do załatwienia sprawy (art. 7 K.p.a.), prowadząc postępowanie w sposób budzący zaufanie skarżącej do władzy publicznej (art. 8 § 1 K.p.a.). Ponadto, stwierdzić trzeba, że Zakład – choć ma rację wskazując na to, że terminy materialnoprawne nie podlegają przywróceniu, chyba że możliwość taką przewiduje przepis szczególny – całkowicie pominął obowiązywanie w okolicznościach rozpatrywanej sprawy takiego właśnie przepisu szczególnego, to jest art. 15zzzzzn2 ustawy COVID-19. Zgodnie z nim w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięciu lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju – organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu (ust. 1.). W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu (ust. 2). W przypadku, o którym mowa w art. 58 § 2 K.p.a., prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w terminie 30 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu (ust. 3). Na gruncie art. 15zzzzzn2 ustawy COVID-19 traci zatem znaczenie materialnoprawny charakter terminu z art. 31zp ust. 1 pkt 1 ustawy COVID-19. Przepis ten otwiera bowiem możliwość przywrócenia terminów przewidzianych przepisami prawa administracyjnego niezależnie od procesowego, czy materialnoprawnego ich charakteru. Nie budzi przy tym wątpliwości, że termin z art. 31zp ust. 1 pkt 1 ustawy COVID-19 stanowi termin do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki (art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 ustawy COVID-19). Art. 15zzzzzn2 dodany został do ustawy COVID-19 na mocy art. 1 pkt 24 ustawy z 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 2255) z dniem 16 grudnia 2020 r., a więc przed dniem wydania zaskarżonej decyzji. Z jego treści wprost zaś wynika, że znajduje on zastosowanie w przypadkach uchybienia terminu w okresie obowiązywania stanu epidemii. Tymczasem stan epidemii ogłoszony został od 20 marca 2020 r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r., poz. 491 ze zm.). Bez wątpienia powyższy przepis powinien w konsekwencji powyższego znaleźć zastosowanie w sprawie skarżącej spółki, a jego pominięcie przez organ rentowy nie tylko pogłębia stwierdzone już naruszenie art. 7 i art. 8 § 1 K.p.a., lecz także świadczy o istotnym naruszeniu art. 6 K.p.a. Ponownie rozpoznając sprawę Zakład uwzględni ocenę prawną wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu i wynikające z niego wskazania, co do dalszego postępowania, a zwłaszcza wstrzyma się z rozpoznaniem wniosku skarżącej o zwolnienie z opłacania składek do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie wniosku o przywrócenie terminu do jego złożenia. Wobec powyższego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.