III OSK 6564/21

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. Z. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 czerwca 2021 r., sygn. akt II SAB/Wa 510/20 o odrzuceniu skargi R. Z. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych w przedmiocie wniosku z 18 lutego 2019 r. w sprawie przetwarzania danych osobowych postanawia: oddalić skargę kasacyjną. 1 UZASADNIENIE Postanowieniem z 16 czerwca 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę R. Z. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych w przedmiocie wniosku z 18 lutego 2019 r. w sprawie przetwarzania danych osobowych. W uzasadnieniu wskazał, że 18 maja 2018 r. do Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych (obecnie Urząd Ochrony Danych Osobowych) wpłynęła skarga R. Z. zawierająca żądanie usunięcia jego danych osobowych przez V. Sp. z o.o. z siedzibą w W. z systemów informatycznych spółki oraz z [...] oraz wstrzymania ich przetwarzania w celach innych niż archiwalne, rachunkowe lub stosowania metod statystycznych. Postępowanie zostało zakończone ostateczną decyzją Prezesa UODO z 23 kwietnia 2019 r. utrzymującą w mocy decyzję tego organu z 3 grudnia 2018 r. odmawiającą uwzględnienia wniosku z 18 maja 2018 r. Pismem z 18 lutego 2019 r. skarżący złożył wniosek o wydanie informacji w sprawie – zażądał wskazania treści pisma przesłanego przez Biuro UODO do K. S.A. z siedzibą w W. w sprawie zawisłej pod sygnaturą [...]. W piśmie z 28 lutego 2019 r. Prezes UODO poinformował skarżącego o zgromadzeniu materiału dowodowego wystarczającego do wydania decyzji administracyjnej. Nadto odniósł się do pisma skarżącego z 18 lutego 2019 r., informując o prawie do wypowiedzenia się co do materiałów zgromadzonych w sprawie, a także o prawie do przeglądania akt sprawy, również po zakończeniu postępowania, co można dokonać w lokalu organu administracji w obecności pracownika organu. Pismem z 2 sierpnia 2020 r. skarżący wniósł ponaglenie w zakresie braku rozpoznania wniosku z 18 lutego 2019 r. skierowanego do Urzędu Ochrony Danych Osobowych w sprawie o sygn. akt [...]. Wskazał, że organ nie udzielił na nie odpowiedzi, pomimo upływu prawie dziewiętnastu miesięcy od złożenia wniosku i w związku z tym na podstawie art. 37 § 6 i 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256, zwanej dalej "k.p.a."), wniósł o rozpatrzenie ponaglenia. Pismem z 12 sierpnia 2020 r. Prezes UODO udzielił skarżącemu odpowiedzi na powyższe ponaglenie wskazując, że postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało zakończone ostateczną decyzją. Skarżący został pouczony o możliwości i sposobie realizowania prawa wynikającego z art. 73 § 1 k.p.a., również po zakończeniu postępowania w sprawie. Pismem z 10 sierpnia 2020 r. skarżący wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na przewlekłość postępowania prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych w przedmiocie wniosku z 18 lutego 2019 r. W uzasadnieniu podniósł m.in., że organ całkowicie zlekceważył sprawę oraz jego wniosek z 18 lutego 2019 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie, podnosząc, że sprawa została zakończona ostateczną decyzją Prezesa UODO z 23 kwietnia 2019 r. Odrzucając skargę Sąd pierwszej instancji na wstępie analizował przesłanki formalne dopuszczalności przedmiotowej skargi. Wskazał, że w myśl art. 53 § 2b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej zwanej "p.p.s.a.") skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Z kolei w myśl art. 37 § k.p.a., stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli: 1) nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność); 2) postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość). W ocenie tego Sądu w sprawie niniejszej strona skarżąca wypełniła powyższy obowiązek, bowiem pismem z dnia 2 sierpnia 2020 r. wniosła ponaglenie. Sąd pierwszej instancji przytoczył treść uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 czerwca 2020 r., sygn. akt II OPS 5/19, zgodnie z którą wniesienie skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania poprzez wydanie decyzji ostatecznej stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu takiej skargi przez sąd administracyjny w zakresie rozstrzygnięcia podjętego na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Sąd ten stwierdził, że skarga na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa UODO w niniejszej sprawie, jako wniesiona przez skarżącego już po wydaniu przez ten organ ostatecznej decyzji, czyli po zakończeniu postępowania administracyjnego, była niedopuszczalna. Z tych względów, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 p.p.s.a, skargę odrzucił. Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wywiódł skarżący reprezentowany przez radcę prawnego, zaskarżając je w całości. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i "rozpoznanie skargi"; zobowiązanie organu do udzielenia odpowiedzi na przedmiotowy wniosek; przyznanie skarżącemu od organu sumy pieniężnej; zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego. Nadto oświadczył, że zrzeka się rozprawy. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie: 1) art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. - poprzez uznanie, że odrzucenie skargi jest zasadne z uwagi na zakończenie przez organ prowadzonego postępowania prawomocną decyzją, tymczasem gdy wniosek skarżącego z 18 lutego 2019 r. do dziś nie został rozpatrzony - co miało istotny wpływ na wynik sprawy; 2) art. 141 § 4 w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. - poprzez pominięcie w zaskarżonym postanowieniu istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy argumentów wskazywanych przez skarżącego w skardze oraz pełnomocnika w piśmie z 22 kwietnia 2021 r., a także jedynie cząstkowe uzasadnienie postanowienia - co doprowadziło do wydania przez Sąd wadliwego rozstrzygnięcia i odrzucenia skargi, a jednocześnie istotnie utrudnia kontrolę instancyjną postanowienia ze względu na brak możliwości odniesienia się do stanowiska Sądu; 3) art. 133 § 1 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7 k.p.a. - poprzez wadliwe uznanie na podstawie akt sprawy, że organ dokładnie wyjaśnił stan faktyczny i wydał decyzje również w przedmiocie wniosku skarżącego z 18 lutego 2019 r., a w konsekwencji utrzymanie stanu bezczynności organu. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie: 1) art. 1 ust. 1, art. 10 ust. 1, art. 13 ust. 1, art. 16 ust. 1 i 2 oraz art. 21 ust. 1 i 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej - poprzez ich niezastosowanie i uznanie, iż wniosek skarżącego został rozpoznany przez organ w postępowaniu. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej odniesiono się do powyższych zarzutów. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes UODO wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, które to okoliczności w sprawie nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności podstaw kasacyjnych przytoczonych w skardze kasacyjnej. Skarga kasacyjna nie jest uzasadniona, bowiem zaskarżone postanowienie Sądu pierwszej instancji, mimo częściowo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty zmierzają do wykazania, że przedmiotowy wniosek z 18 lutego 2019 r. stanowi odrębny wniosek o udostępnienie informacji publicznej skierowany przez skarżącego do Prezesa UODO, niezależnie od prowadzonego postępowania o sygn. akt [...], zakończonego ostateczną decyzją Prezesa UODO z 23 kwietnia 2019 r. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie sposób ww. stanowiska skarżącego podzielić. Wnioskiem z 18 lutego 2019 r. skarżący w jednoznaczny sposób zażądał wydania informacji w sprawie "zawisłej za sygnaturą [...]", a więc w jego indywidualnej sprawie. W takiej zaś sytuacji zastosowanie znajdują przepisy rozdziału 3 k.p.a. – udostępnianie akt, o czym prawidłowo pouczył skarżącego organ w piśmie z 28 lutego 2019 r. W związku z powyższym, przedmiotowe pismo skarżącego z 18 lutego 2019 r. stanowiło jedynie pismo w sprawie administracyjnej o sygn. akt [...]., do którego zresztą organ się odniósł, udzielając skarżącemu odpowiedzi. Nie sposób uznać, tak jak tego chce skarżący, że stanowi ono oddzielny wniosek o udzielenie informacji publicznej. Mając powyższe na uwadze, przyjąć należało, że w chwili wniesienia w niniejszej sprawie skargi na przewlekłość postępowania prowadzonego przez Prezesa UODO, organ ten zakończył już prowadzone postępowanie decyzją ostateczną. Należy zwrócić uwagę, że przedmiotem niniejszej sprawy jest przewlekłe postępowania przez Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych w przedmiocie wniosku z 18 lutego 2019 r. Sąd pierwszej instancji odniósł stanowisko Naczelnego Sadu Administracyjnego zawarte w uchwale siedmiu sędziów NSA z 22 czerwca 2020 r., sygn. akt II OPS 5/19, dotyczące kwestii dopuszczalności skargi na bezczynność organu po zakończeniu postępowania ostateczną decyzją, do przedmiotowego zagadnienia – dopuszczalności skargi na przewlekłość postępowania po zakończeniu postępowania ostateczną decyzją. W ww. uchwale Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że: "Wniesienie skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania poprzez wydanie decyzji ostatecznej stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu takiej skargi przez sąd administracyjny w zakresie rozstrzygnięcia podjętego na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a.". Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji co do niedopuszczalności przedmiotowej skargi, niemniej należy je uzupełnić o wywody zawarte w postanowieniu składu siedmiu sędziów NSA z 2 września 2020 r., sygn. akt II OSK 3732/18. W ww. postanowieniu Naczelny Sąd Administracyjny rozważał właśnie kwestię dopuszczalności skargi na przewlekłość postępowania po zakończeniu postępowania administracyjnego. Sąd w powyższej sprawie stwierdził, że skarżący nie skorzystał w trakcie toczącego się postępowania z przysługującego mu wówczas środka zaskarżenia – zażalenia na przewlekłe prowadzenie postępowania do organu wyższej instancji. Dopiero po zakończeniu postępowania administracyjnego (umorzeniu postępowania) wniósł zażalenie, które Sąd pierwszej instancji zakwalifikował jako ponaglenie, którym strona wyczerpała środek zaskarżenia przed wniesieniem skargi. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego pismo to - jako że nie zostało złożone w toku postępowania - nie mogło być jednak uznane za środek zaskarżenia przewidziany w ustawie (art. 52 § 2 p.p.s.a.), który służył stronie przed organem właściwym w sprawie (art. 52 § 1 p.p.s.a.), a co za tym idzie, którego wyczerpanie warunkowało dopuszczalność skargi do sądu administracyjnego. Innymi słowy, Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 2 września 2020 r. uznał, że nie można wnieść ponaglenia w postępowaniu administracyjnym po zakończeniu sprawy ostatecznym orzeczeniem. Odnosząc powyższe do realiów niniejszej sprawy stwierdzić należy, że błędnie Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżący wniósł skutecznie ponaglenie do organu na przewlekłość w rozpoznaniu wniosku z 18 lutego 2019 r. Z akt administracyjnych wynika bowiem, że pismo to – nazwane ponagleniem – wniesiono 2 sierpnia 2020 r. Tymczasem, w niniejszej sprawie organ wydał ostateczną decyzję 23 kwietnia 2019 r. W świetle poglądu zaprezentowanego przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu składu siedmiu sędziów NSA z 2 września 2020 r., sygn. akt II OSK 3732/18, nie można ww. pisma potraktować jako skutecznie wniesionego ponaglenia, bowiem nie zostało złożone w toku postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę powyższy pogląd podziela. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne. Taką przyczyną jest m.in. niewyczerpanie środków zaskarżenia, o którym mowa w art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a. Warunkiem dopuszczalności skargi do sądu administracyjnego na przewlekłość postępowania prowadzonego, jak w przedmiotowej sprawie, na podstawie przepisów k.p.a., jest wniesienie ponaglenia w toku postępowania, którego prowadzenie w sposób przewlekły kwestionuje się w skardze. Ponaglenie jest instytucją wpisaną w przewidziany ustawą ciąg czynności procesowych mających zakotwiczenie w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w określonym reżimie prawnym. Nieskuteczność roszczeń skarżącego w przedmiotowej sprawie wynika z jego zaniechania polegającego na niepodjęciu we właściwym trybie działań prowadzących do ich realizacji. W związku z powyższym za niezasadne należało uznać zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 133 § 1 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7 k.p.a., art. 141 § 4 w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. i art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Sąd ten prawidłowo przyjął, że w niniejszej sprawie zachodziła przeszkoda w merytorycznym rozpoznaniu skargi na przewlekłość postępowania przez Prezesem UODO – przeszkodą tą było niewyczerpanie przez skarżącego środków zaskarżenia. Tym samym Sąd pierwszej instancji nie oceniał skargi merytorycznie, nie odniósł się do twierdzeń w niej zawartych, lecz z przyczyn formalnych, prawidłowo ją odrzucił na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Z powyższych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny nie mógł błędnie nie zastosować wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa materialnego – te bowiem byłyby oceniane w przypadku merytorycznego rozpoznania skargi. Biorąc powyższe pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 1 p.p.s.a. ----------------------- 2