II SA/Gl 1231/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędzia WSA Rafał Wolnik, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta L. z dnia [...] r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławczego w Katowicach decyzją nr [...] z dnia [...] r. utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta L. przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L.nr [...] z dnia [...] r. w sprawie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem H. S. Decyzja Kolegium zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Organ I instancji decyzją z dnia [...] r. odmówił B. S. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem H. S. ze względu na przysługujące jej prawo do świadczenia przedemerytalnego. W ocenie organu dysponowanie tym prawem wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na przepis art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych nawet jeśli pozostałe warunki uzyskania świadczenia są spełnione. Od powyższej decyzji w terminie odwołanie wniosła strona reprezentowana przez pełnomocnika wyrażając niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Pełnomocnik strony powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach z dnia [...] r. utrzymało w mocy ww rozstrzygnięcie podzielając stanowisko organu I instancji co do prawnych i faktycznych podstaw odmowy przyznania świadczenia. W skardze z dnia 4 sierpnia 20201 r. pełnomocnik strony podniósł zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającą na pominięciu celów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.) i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna świadczenia przedemerytalnego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji z dnia [...] r. oraz poprzedzającej ją decyzję organu I instancji z dnia [...] r. i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto wniósł o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym W odpowiedzi na skargę Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie dotyczy wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., a ściśle - rozstrzygnięcia, czy świadczenie przedemerytalne pobieranie przez wnioskującą o świadczenie pielęgnacyjne stanowi bezwzględną przesłankę odmowy przyznania tego świadczenia. Stosownie do treści powołanego wyżej przepisu, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do świadczenia przedemerytalnego. Ponieważ skarżąca - co jest w sprawie bezsporne - w dacie wydawania decyzji organów obu instancji miała ustalone prawo do świadczenia przedemerytalnego, organy odmówiły jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Rozstrzygnięcia te nie mogły pozostać w obrocie prawnym, ponieważ opierały się na wadliwej, bo ograniczonej jedynie do aspektów językowych, wykładni art. 17 ust. 1 pkt 1 lit. a u.ś.r. Uwzględnienie pozostałych rodzajów wykładni prawa, czyli wykładni systemowej, celowościowej i historycznej, pozwala postawić tezę, że posiadanie przez opiekuna osoby niepełnosprawnej prawa do emerytury nie zawsze stoi na przeszkodzie ustaleniu jego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Należy w tym miejscu podkreślić, że negatywne rozstrzyganie przez organy administracji o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego osób o ustalonym prawie do emerytury, renty czy świadczenia przedemerytalnego jest obecnie powszechnie podważane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Podkreśla się, że brak jest przesłanek uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi prowadzić do takiego zdekodowania jego treści, które nie jest sprzeczne nie tylko z zasadą równości wobec prawa, ale także z zasadami sprawiedliwości społecznej. Wartości te, jak również zastosowanie wykładni celowościowej oraz systemowej uzasadniają przełamanie rezultatów wykładni językowej tego przepisu. Wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób mających ustalone prawo do świadczenia przedemerytalnego w chwili wejścia w życie ustawy o świadczeniach rodzinnych było uzasadnione, gdyż ówczesna wysokość tego świadczenia była niższa od najniższego świadczenia tego rodzaju. Tym samym osoba pobierająca świadczenie przedemerytalne nie ponosiła straty finansowej. Odwrócenie relacji ekonomicznych świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury musi wiązać się z realizacją celu tego przepisu i nie może stawiać osoby pobierającej emeryturę w sytuacji ekonomicznie gorszej niż byłaby wówczas, gdyby nie posiadała ustalonego prawa do emerytury. W związku z tym prawo do świadczenia przedemerytalnego nie może automatycznie przekreślać możliwości ubiegania się przez opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. Osoby posiadające prawo do świadczenia przedemerytalnego, zwłaszcza w niższej wysokości niż świadczenie pielęgnacyjne, powinny posiadać możliwość dokonywania wyboru pomiędzy wykluczającymi się świadczeniami z systemu zabezpieczenia społecznego (por. wyrok WSA w Poznaniu z 13 stycznia 2020 r., IV SA/Po 824/19, CBOSA). Warunkiem niezbędnym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego powinno być dokonanie przez osobę uprawnioną wyboru jednego z wykluczających się świadczeń. Nie gwarantowałaby bowiem zasady równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., która umożliwiałaby przyznanie osobom pobierającym emeryturę dodatkowo świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości. Osoba mająca prawo do świadczenia przedemerytalnego znajdowałaby się wówczas w korzystniejszej sytuacji od opiekuna, który otrzymywałby tylko świadczenie pielęgnacyjne i nie miałby możliwości przejścia na emeryturę. jest prawem, które uznaje się za niezbywalne. Nie można jednak pomijać, iż przepisy ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych ( t.j. Dz.U. z 2021 r., poz.1867), podobnie jak przepisy art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 53; zwana dalej u.e.r. FUS.), przewidują możliwości zawieszenia prawa do m.in. świadczenia przedemerytalnego na wniosek uprawnionego, bez konieczności szczegółowego uzasadniania. Zawieszenie prawa na wniosek zainteresowanego jest instrumentem służącym świadczeniobiorcy po to, by mógł go wykorzystać w celu podwyższenia swego świadczenia w przyszłości lub do osiągnięcia innych celów pozaubezpieczeniowych (zob. I. Jędrasik-Jankowska, Komentarz do ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, (w:) Prawo do emerytury z ubezpieczenia i zabezpieczenia społecznego. Komentarz do ustaw z orzecznictwem, Warszawa 2019, SIP LEX). Takim celem może być potrzeba zniesienia negatywnej przesłanki otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Trafny jest zatem wniosek, że zawieszenie prawa do emerytury należy traktować jako zdarzenie materialnoprawne, powodujące ustanie zasadniczych skutków posiadania przez osobę danego prawa. Należy więc przyjąć, że zawieszenie prawa do świadczenia emerytalnego i wstrzymanie jego wypłaty stanowi odpadnięcie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Wniosek ten jest tym bardziej uprawniony, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. dotyczy kolizji pomiędzy nie tyle samym materialnym prawem do świadczenia emerytalnego (jako takim) a świadczeniem pielęgnacyjnym, ale przede wszystkim z realizacją tego pierwszego w postaci jego wypłaty. Z tych względów w toku postępowania o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organy miały obowiązek poinformować skarżącą o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie świadczenia przedemerytalnego i przedstawienia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wstrzymaniu jej wypłaty oraz wezwać do złożenia wymaganych dokumentów, stosując odpowiednio przepisy art. 24a ust. 1-3 u.ś.r. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ powinien stronę poinformować stosownie do art. 9 k.p.a. Ponadto, zgodnie z art. 79a k.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów nie korzysta z takiej możliwości. W niniejszej sprawie organy obu instancji nie pouczyły i nie poinformowały skarżącej o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie prawa do emerytury, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie. Nie wystosowały do niej również zawiadomienia w trybie art. 79a k.p.a. Powyższe zaniechanie skutkowało przedwczesną odmową przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia i uzasadniało uchylenie przez Sądu decyzji organów obu instancji z powodu istotnego naruszenia art. 7, art. 9, art. 77, art. 79a i art. 80 k.p.a. w związku z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Reasumując, pominięcie przez orzekające w sprawie organy przepisów umożliwiających dokonanie wyboru pomiędzy wnioskowanym świadczeniem pielęgnacyjnym a emeryturą mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uzasadnia to uchylenie decyzji organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c/ w związku z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.). O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 z późn. zm.), zasądzając od organu kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie reprezentującego skarżącą pełnomocnika. Przy ponownym rozpoznaniu wniosku strony organ uwzględni dokonaną przez Sąd ocenę prawną. Weźmie pod uwagę, że osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie emerytalne, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do świadczenia emerytalnego. Zawieszenie prawa do tego świadczenia skutkować będzie wstrzymaniem jego wypłaty, poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty. O ile skarżąca doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury, możliwe będzie płynne przejście z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych. Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł, jak w sentencji.