I OSK 182/05

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Stebnicka, Sędziowie NSA Wojciech Chróścielewski, Irena Kamińska (spr.), Protokolant Tomasz Zieliński, po rozpoznaniu w dniu 3 sierpnia 2005 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Rolanda R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 30 listopada 2004 r. sygn. akt II SA/Bk 414/04 w sprawie ze skargi Roland R. na decyzję Wojewoda P. z dnia 25 maja 2004 r. (...) w przedmiocie odmowy uznania za osobę bezrobotną postanawia 1. odrzucić skargę kasacyjną 2. odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz Wojewody P. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 30 listopada 2004 r. II SA/Bk 414/04 oddalił skargę Rolanda R. na decyzję Wojewody P. z dnia 25 maja 2004 r. (...) utrzymującą w mocy decyzję Starosty Powiatowego w Ł. z dnia 4 maja 2004 r. (...) odmawiającą uznania skarżącego za osobę bezrobotną. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że według uzasadnienia decyzji Wojewody P. Roland R. zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. "d" ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu nie mógł zostać uznany za bezrobotnego, ponieważ w dniu 28 listopada 2003 r. stał się właścicielem jednej czwartej części gospodarstwa rolnego o powierzchni 13 ha, co stanowi 5,260 ha przeliczeniowego. Powyższe ustalenia organ przyjął na podstawie przedłożonych przez wnioskodawcę wypisu z aktu notarialnego - umowy darowizny i nakazu płatniczego z urzędu gminy. Powołując się na treść art. 195 i następne Kodeksu cywilnego organ wywiódł, iż w rozpatrywanym przypadku podstawę do weryfikacji ustaleń, czy zostały spełnione warunki do przyznania statusu osoby bezrobotnej - stanowi powierzchnia całego gospodarstwa rolnego. Oddanie gospodarstwa rolnego w dzierżawę jednemu ze współwłaścicieli - Robertowi R. - nie ma znaczenia dla merytorycznego rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, gdyż wnioskodawca jest w dalszym ciągu właścicielem jednej czwartej części całego gospodarstwa. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Roland R. zarzucił decyzji organu II instancji naruszenie art. 138 par. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego /Dz.U. 200 nr 98 poz. 1071 ze zm./ poprzez niedokonanie pełnej oceny merytorycznej i prawnej oraz art. 7, art. 77 i art. 107 par. 3 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez pominięcie istotnych okoliczności faktycznych przy rozpatrywaniu sprawy. Zdaniem skarżącego, organ w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego niezasadnie nie zastosował w całości art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. "d" ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu oraz art. 1, art. 6 pkt 2, art. 16 ust. 1 oraz art. 38 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników /Dz.U. 1998 nr 7 poz. 25/. W uzasadnieniu skargi skarżący raz jeszcze podkreślił, iż nigdy nie pracował w przedmiotowym gospodarstwie, a przed wcieleniem do wojska posiadał status bezrobotnego. W konsekwencji wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Wojewoda P. podtrzymał dotychczasowe stanowisko, dodając, iż zgodnie z przepisami art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. "d" ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu wyłączenie z obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników jako przesłanka warunkująca uzyskanie statusu bezrobotnego dotyczy jedynie współmałżonka rolnika lub domownika. Skarżący jest zaś współwłaścicielem nieruchomości, stąd też brak możliwości zastosowania drugiego członu omawianego przepisu. W konsekwencji organ wniósł o oddalenie skargi jako nieuzasadnionej. Rozpatrując skargę na podstawie art. 97 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1271/ Wojewódzki Sąd Administracyjny nie uznał jej za zasadną. Sąd przyjął, iż w rozpatrywanej sprawie poza sporem pozostaje fakt, iż skarżący jest współwłaścicielem jednej czwartej nieruchomości o powierzchni 13 ha 5800 m2 /5,26 ha przeliczeniowego/ usytuowanej we wsi R. oraz, iż przedmiotowe gospodarstwo rolne od dnia 28 listopada 2003 r. pozostaje w dzierżawie Roberta R. - jednego ze współwłaścicieli. Zdaniem Sądu fundamentalne znaczenie w sprawie ma zatem ustalenie korelacji prawnych między powyższymi faktami a regulacją prawną przyznania statusu osoby bezrobotnej. Zgodnie z definicją zawartą w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu /Dz.U. 2003 nr 58 poz. 514 ze zm./ "bezrobotny" - oznacza osobę, o której mowa w art. 1 ust. 2 pkt 1 i 2, niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującego w danym zawodzie lub służbie, z zastrzeżeniem lit. "g", nieuczącą się w szkole w systemie dziennym, zarejestrowaną we właściwym dla miejsca zameldowania /stałego lub czasowego/ powiatowym urzędzie pracy, jeżeli: - ukończyła 18 lat, z wyjątkiem młodocianych absolwentów, - kobieta nie ukończyła 60 lat, a mężczyzna 65 lat, - nie nabyła prawa do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej, renty socjalnej albo po ustaniu zatrudnienia, innej pracy zarobkowej, zaprzestaniu prowadzenia pozarolniczej działalności nie pobiera zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, świadczenia rehabilitacyjnego, zasiłku chorobowego, macierzyńskiego lub wychowawczego, - nie jest właścicielem lub posiadaczem /samoistnym lub zależnym/ nieruchomości rolnej w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego, o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe, lub nie podlega ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z tytułu stałej pracy jako współmałżonek lub domownik w gospodarstwie rolnym o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe, - nie jest właścicielem lub posiadaczem /samoistnym lub zależnym/ gospodarstwa stanowiącego dział specjalny produkcji rolnej w rozumieniu przepisów podatkowych, chyba, że dochód z działów specjalnych produkcji rolnej, obliczony dla ustalenia podatku dochodowego od osób fizycznych, nie przekracza wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 2,0 ha przeliczeniowych, ustalonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, na podstawie przepisów o podatku rolnym, lub nie podlega ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z tytułu stałej pracy jako współmałżonek lub domownik w takim gospodarstwie, - nie podjęła pozarolniczej działalności od dnia wskazanego w zgłoszeniu do ewidencji do dnia wyrejestrowania tej działalności albo nie podlega - na podstawie odrębnych przepisów - obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, z wyjątkiem ubezpieczenia społecznego rolników, lub zaopatrzenia emerytalnego, - jest osobą niepełnosprawną, której stan zdrowia pozwala na podjęcie zatrudnienia co najmniej w połowie wymiaru czasu pracy obowiązującego w danym zawodzie lub służbie, - nie jest osobą tymczasowo aresztowaną lub nie odbywa kary pozbawienia wolności, - nie uzyskuje miesięcznie dochodu w wysokości przekraczającej połowę najniższego wynagrodzenia, z wyłączeniem przychodów uzyskanych z tytułu odsetek lub innych przychodów od środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych, z zastrzeżeniem lit. "d", - nie pobiera, na podstawie przepisów o pomocy społecznej, zasiłku stałego, - nie pobiera, na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych, świadczenia pielęgnacyjnego lub dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania. Jak wynika z treści lit. "d" przedstawionego przepisu - w definicji bezrobotnego nie mieści się osoba będąca właścicielem lub posiadaczem /samoistnym lub zależnym/ nieruchomości rolnej w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego, o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe. Cytowany przepis ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, w odniesieniu do osoby właściciela, pozostawia bez znaczenia fakt, czy nieruchomość ta pozostaje w jego posiadaniu, czy też znajduje się w posiadaniu innej osoby oraz czy właściciel czerpie z niej pożytki. Sąd stwierdził, że nieruchomościami rolnymi /gruntami rolnymi/ zgodnie z treścią art. 461 Kc są nieruchomości, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej i zwierzęcej, nie wyłączając produkcji ogrodniczej, sadowniczej i rybnej. Kryterium wyodrębniającym nieruchomości rolne z ogółu nieruchomości gruntowych przyjętym przez ustawodawcę jest sposób ich wykorzystywania, przy czym nie jest konieczne rzeczywiste prowadzenie działalności wytwórczej w rolnictwie. Dla zakwalifikowania danej nieruchomości jako rolnej wystarczy sama możliwość takiego jej wykorzystania. Mając na uwadze powyższe oraz okoliczność, iż ponieważ skarżący jest współwłaścicielem w jednej czwartej nieruchomości rolnej o powierzchni 13 ha 5.800 m2 /5,26 ha przeliczeniowego/, sam fakt własności gospodarstwa rolnego o powierzchni przekraczającej 2 ha przeliczeniowe pozbawia go zdaniem sądu możliwości nabycia statusu bezrobotnego. Okoliczność wydzierżawienia przedmiotowej nieruchomości nie ma znaczenia w świetle cytowanego przepisu, przez fakt ten właściciel nie wyzbywa się bowiem swojej własności. Sąd uznał za niezasadny zarzut skarżącego, iż jego udział nie odpowiada wielkości nieruchomości rolnej powyżej 2 ha przeliczeniowych. Ustawodawca w treści art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. "d" ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu expressis verbis wskazał, iż zagadnienia związane z własnością lub posiadaniem nieruchomości rolnej winny być rozpatrywane w oparciu o regulacje przepisów Kodeksu cywilnego. Zgodnie z przepisami art. 196, 206 i nast. Kc zasadą jest korzystanie przez każdego z współwłaścicieli z całej rzeczy wspólnej, przy czym wobec tego, że żadnemu ze współwłaścicieli nie przysługuje prawo do określonej części tej nieruchomości, każdy może posiadać całą rzecz i z niej korzystać. Udział jest natomiast prawem, które należy tylko do współwłaściciela, co za tym idzie, ma on względem swego udziału pozycję wyłącznego właściciela. Zasadnym w tej sytuacji jest stanowisko organu, który przy rozpatrywaniu warunków przyznania statusu osoby bezrobotnej przyjął całą powierzchnię gospodarstwa rolnego, nie zaś wielkość udziału przypadającego skarżącemu. Podnoszony przez skarżącego argument, iż nigdy nie pracował w przedmiotowym gospodarstwie rolnym jak i nie pobierał z niego pożytków w świetle omawianego przepisu ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu nie ma wpływu na ocenę wystąpienia przesłanki określonej w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. "d" ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Treść cytowanego przepisu nie zawiera bowiem odniesienia do elementu posiadania i czerpania pożytków. Nie zasługuje również zdaniem Sądu na uznanie zarzut skarżącego dotyczący niezastosowania przy rozpatrywaniu przedmiotowej sprawy drugiego członu cytowanego artykułu art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. "d" ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu następującej treści: "nie podlega ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z tytułu stałej pracy jako współmałżonek lub domownik w gospodarstwie rolnym o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe". Cytowana część przepisu dotyczy tylko i wyłącznie współmałżonka rolnika lub domownika, który nie podlega ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z tytułu stałej pracy. Sytuacja regulowana treścią cytowanego przepisu nie miała więc zastosowania w sprawie niniejszej, bowiem badaniu podlegały warunki właściciela gospodarstwa rolnego, a nie skarżącego jako domownika w określonym gospodarstwie rolnym. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego Roland R. reprezentowany przez adwokata Janusza W. Skarżący zaskarżył wyrok w całości zarzucając naruszenie prawa materialnego i wniósł o uchylenie decyzji Wojewody P. z dnia 25 maja 2004 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty Powiatowego w Ł. Nadto o uznanie Rolanda R. za osobę bezrobotną. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że Roland R. będąc obywatelem Rzeczypospolitej nie posiada żadnych uprawnień do świadczeń społecznych. Jako współwłaściciel gospodarstwa rolnego nie może otrzymywać świadczeń z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Jednocześnie nie może być uznany za osobę bezrobotną, albowiem przeciwne są temu przepisy ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Taka sytuacja jest niedopuszczalna i sprzeczna z ustawą konstytucyjną. Zdaniem autora skargi dążeniem organów wymiaru sprawiedliwości powinno być takie kształtowanie i interpretowanie obowiązujących przepisów, aby państwo polskie zapewniało bezpieczeństwo swoim obywatelom. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Wojewoda P. wniósł o jej odrzucenie lub ewentualne oddalenie i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Uzasadniając wniosek o odrzucenie skargi organ administracji publicznej wskazał na treść art. 176 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ z którego jednoznacznie wynika, że autor skargi ma przytoczyć podstawy kasacyjne i uzasadnić je. Nie stanowi przytoczenia podstawy powtórzenie treści art. 174 tej ustawy. Autor skargi ma wskazać jaki konkretny przepis prawa materialnego został naruszony przez orzekający sąd i na czym - jego zdaniem - polegała błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie tego przepisu przez sąd. Gdyby Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił tej argumentacji skarga kasacyjna zdaniem organu powinna ulec oddaleniu bowiem zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku jest prawidłowy i nie narusza prawa materialnego. Roland R. zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. "d" ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu w dniu 4 maja 2004 r. nie spełnił warunków do uzyskania statusu bezrobotnego. Na podstawie przedłożonych przez niego dokumentów organ I instancji stwierdził, że skarżący jest on właścicielem w jednej czwartej części gospodarstwa rolnego o powierzchni przekraczającej 5 ha przeliczeniowych. Każdy ze współwłaścicieli zgodnie z art. 195 i następnymi przepisami Kodeksu cywilnego jest uprawniony do współposiadania rzeczy wspólnej oraz do korzystania z niej w takim zakresie, jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy przez pozostałych współwłaścicieli. Nie jest on ograniczony we władaniu rzeczą wspólną tylko do swojej części. W ślad za tym, w przypadku skarżącego powierzchnia całego gospodarstwa rolnego jest podstawą weryfikacji spełnienia warunków do otrzymania statusu osoby bezrobotnej, a co z tym się wiąże i prawa do zasiłku - niezależnie od wysokości udziału we współwłasności rejestrującej się osoby. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./, skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: - naruszeniu prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, - naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jednakże przedstawienie okoliczności uzasadniających przyjęcie kasacji do rozpoznania nie może ograniczać się do powtórzenia treści przepisu art. 174 ustawy. W myśl art. 176 powołanej ustawy skarga kasacyjna, poza tym, że ma czynić zadość wymaganiom przepisanym dla każdego pisma procesowego, powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. To wnoszący skargę powinien wskazać na konkretne, naruszone przez Sąd zaskarżonym orzeczeniem przepisy prawa materialnego, wykazując, na czym polegała ich błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być wykładnia prawidłowa i właściwe zastosowanie. W kasacji wniesionej w niniejszej sprawie skarżący ograniczył się jedynie do sformułowania, iż "zaskarżone orzeczenie naruszyło prawo materialne" bez podania o jakie przepisy chodzi. Sformułowane w skardze zarzuty naruszenia prawa materialnego w ogóle nie zostały odniesione do postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Białymstoku. Nie może także być podstawą kasacji przeświadczenie skarżącego, że wydane orzeczenie było krzywdzące. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego każda skarga kasacyjna powinna zawierać wymogi przewidziane dla pism procesowych /formalne/ oraz wymogi o charakterze merytorycznym /materialne/. Braki formalne mogą zostać usunięte, wymagania materialne zaś prowadzą do niedopuszczalności skargi kasacyjnej. Są to braki, które nie ulegają konwalidacji, powodując niedopuszczalność skargi kasacyjnej, a w konsekwencji jej odrzucenie. Wymaga podkreślenia, że prawidłowe wskazanie podstaw kasacji jest elementem konstrukcyjnym skargi kasacyjnej, właściwym tylko dla niej, i nie ulegającym sanacji. Zgodnie z art. 183 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach kasacji. Władny jest zatem badać sprawę tylko z punktu widzenia podstawy kasacyjnej. Z powyższego wynika, że brak elementów konstrukcyjnych skargi kasacyjnej, takich jak prawidłowe wskazanie jej podstaw, uniemożliwia jej rozpoznanie. Z tych względów należy uznać, że kasacja wniesiona przez stronę skarżącą w przedmiotowej sprawie nie spełnia przesłanek z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i stosownie do art. 58 par. 1 pkt 6 w zw. z art. 193 oraz art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 par. 2 powołanej ustawy należało orzec jak w sentencji niniejszego postanowienia.