II SA/Po 407/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie Sędzia WSA Jan Szuma (spr.) Asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 października 2021 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] marca 2021 r. (bez numeru) w przedmiocie skreślenia z listy studentów oddala skargę UZASADNIENIE Przedmiotem skargi jest decyzja Rektora Uniwersytetu [...] (zwanego dalej "Rektorem", natomiast uczelnia "Uniwersytetem") z dnia [...] marca 2021 r. (bez numeru), którą skreślono S. B. z listy studentów Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu na kierunku prawo w trybie niestacjonarnym w roku akademickim [...] z dniem [...] grudnia 2020 r. S. B. wniósł skargę na powyższą decyzję korzystając z trybu z art. 52 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm., dalej "P.p.s.a."). Przepis ten pozwala stronie na rezygnację z prawa do zwrócenia się do organu, który wydał decyzję, z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy i zarazem uprawnia do wniesienia zamiast tego bezpośrednio skargi na decyzję. Skarga w niniejszej sprawie została złożona w następujących okolicznościach. Dnia [...] sierpnia 2020 r. Sekretarz Komisji Rekrutacyjnej wystawił zaświadczenie, że S. B. został – zgodnie z art. 72 ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2021 r., poz. 478 z późn. zm., dalej "P.sz.w.") – wpisany na listę studentów Uniwersytetu na kierunku prawo niestacjonarne (zaoczne, jednolite, magisterskie). Jednocześnie poinformowano zainteresowanego, że zgodnie z art. 83 P.sz.w. osoba przyjęta na studia rozpoczyna studia i nabywa prawa studenta z chwilą złożenia ślubowania (k. 1 akt administracyjnych). Jak dalej wynika z akt administracyjnych (k. 2 akt administracyjnych) S. B. złożył ślubowanie miesiąc później, to jest dnia [...] września 2021 r. w drodze elektronicznej, co jest możliwe w realiach restrykcji spowodowanych pandemią [...] Do akt włączono także (uczyniono to później – [...] maja 2021 r.) zaświadczenie, że S. B. nabył prawa studenta i rozpoczął studia (k. 3 akt administracyjnych). W tym miejscu można zasygnalizować, że w zaświadczeniu jest omyłka dotycząca daty złożenia ślubowania w formie elektronicznej, gdyż jako rok podano 2021 r., a powinno być 2020 r. W dniu [...] listopada 2020 r. S. B. wysłał przez System Internetowej Rekrutacji wiadomość, że nie podjął studiów na kierunku prawo. Studiuje natomiast Filologię Angielską z Pedagogiką na Wydziale Pedagogiczno Artystycznym Uniwersytetu w K. (k. 4 akt administracyjnych). Dnia [...] grudnia 2020 r. Uniwersytet poinformował S. B. drogą poczty elektronicznej o zaległości w płatnościach za studia w wysokości [...] zł (k. 5 akt administracyjnych). W odpowiedzi, [...] grudnia 2020 r. S. B. jeszcze raz poinformował, że nie podjął studiów na kierunku prawo. Wskazał jednocześnie, że wezwania do zapłaty jest bezzasadne (k. 5 akt administracyjnych). Pismem z dnia [...] stycznia 2021 r. wezwano S. B. do uiszczenia opłaty za studia (k. 6 akt administracyjnych). Pismem z dnia [...] lutego 2021 r. (w dacie pisma omyłka, gdyż wskazano "[...].01.2021 r.") S. B. w odpowiedzi na wezwanie do zapłaty z dnia [...] stycznia 2021 r. wyjaśnił, że [...] listopada 2020 r. wysłał pismo informujące o nie podjęciu studiów. Wiadomość taką ponowił [...] grudnia 2020 r. Wskazał, że nie jest studentem i nie uczestniczył w zajęciach (k. 8-10 akt administracyjnych). W dniu [...] lutego 2021 r. Prodziekan ds. studenckich i jakości kształcenia sporządził i wciągnął do akt administracyjnych opinię, w której podkreślił, że [...] września 2020 r. S. B. złożył w formie elektronicznej ślubowanie i uzyskał status studenta. [...] listopada 2020 r. przesłał przez platformę rekrutacyjną wiadomość o nie podjęciu studiów. Ustalono, że student nie przystąpił do realizacji obowiązków wynikających z programu studiów i nie zapisał się na zajęcia objęte planem. Prodziekan zaznaczył, iż mail przesłany za pomocą platformy rekrutacyjnej już po złożeniu ślubowania nie mógł wywołać skutków prawnych, gdyż platforma ta nie jest systemem do obsługi studentów, a jedynie kandydatów na studia. Nie jest ona obsługiwana (monitorowana) po zamknięciu rekrutacji. Z tego też powodu Prodziekan uznał, że za rezygnację ze studiów należy potraktować mail z [...] grudnia 2020 r. (k. 11 akt administracyjnych). Wskazaną na wstępie niniejszego uzasadnienia decyzją z dnia [...] marca 2021 r. (k. 15 akt administracyjnych) Rektor, działając na podstawie art. 108 ust. 3 i art. 108 ust. 1 pkt 2 P.sz.w. postanowił skreślić S. B. z listy studentów z dniem [...] grudnia 2020 r. Wyjaśnił, że w dacie [...] grudnia 2020 r. student poinformował, że nie podjął studiów na kierunku prawo. Wobec tego zastosowano art. 108 ust. 1 pkt 2 P.sz.w., w myśl którego skreśla się studenta z listy w przypadku rezygnacji ze studiów. W skardze S. B. zarzucił organowi naruszenie art. 108 ust. 1 pkt 1 P.sz.w. przez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy nie podjął (nie rozpoczął) on w ogóle studiów na kierunku prawo, nie złożył ślubowania oraz nie zawarł umowy dotyczącej płatności. W takich okolicznościach należało przyjąć, że przesłanka skreślenia z listy zaistniała na podstawie niepodjęcia studiów, a nie dopiero na podstawie rezygnacji. Wskazując na powyższe S. B. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. W motywach skargi skarżący podkreślił, że nie złożył ślubowania i nie uczestniczył w żadnych zajęciach. Co do pierwszej z wymienionych kwestii, S. B. odniósł się do art. 83 P.sz.w. i wskazał, że prawa studenta nabywa się dopiero z chwilą ślubowania, a on takiego ślubowania nie złożył. W obszernej odpowiedzi na skargę Rektor wniósł o jej oddalenie. Zaznaczył, że S. B., wbrew jego twierdzeniom, złożył ślubowanie, a tym samym powinien był uczestniczyć w zajęciach zgodnie z regulaminem studiów (art. 107 ust. 2 pkt 1 P.sz.w.) oraz zaliczyć semestr i rok studiów w terminach określonych przez Rektora na dany rok (§ 37 Regulaminu studiów). Organ podkreślił też, że oświadczenie skarżącego z [...] listopada 2020 r. nie zostało skutecznie odebrane przez uczelnię, gdyż S. B. wysłał je z platformy rekrutacyjnej, która po zakończeniu rekrutacji nie jest obsługiwana. Rektor podkreślił też, że działania skarżącego wskazują, że rezygnację ze studiów złożył on skutecznie dopiero po wezwaniu go do uiszczenia opłaty za studia. Organ określił datę skreślenia z listy studentów najkorzystniej dla zainteresowanego – na. [...] grudnia 2020 r. W ocenie organu nie można przyjmować, jak chce skarżący, że nie korzystanie przez studentów z usług edukacyjnych należy traktować jako sytuację wypełniającą znamiona "nie podjęcia studiów". Gdyby tak było, student – wobec uczelni oferującej mu przecież usługę mu edukacyjną – mógłby w sposób dowolny decydować o powstaniu lub nie powstaniu obowiązku zapłaty za studia (stwierdzając, że nie podjął studiów – uw. Sądu). W odpowiedzi na skargę akcentowano także, że obecnie (w przeciwieństwie do Prawa o szkolnictwie wyższym z 2005 r.) nie przewiduje się obowiązku zawierania umów ze studentem o warunkach odpłatności za studia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Intencje składającego skargę S. B. są czytelne. Kwestionuje on podstawę prawną skreślenia go z listy studentów, jako taką która nastąpiła w oparciu o "rezygnację ze studiów" w rozumieniu art. 108 ust. 1 pkt 2 P.sz.w. Jego zdaniem w ogóle nie rezygnował on skutecznie ze studiów (zob. drugi akapit od góry na stronie 3 skargi), gdyż po prostu a limine nie podjął studiów. W konsekwencji skreślenie z listy studentów powinno nastąpić przez Rektora z urzędu z wcześniejszą datą, na podstawie przesłanki "nie podjęcia [przez niego] studiów" (art. 108 ust. 1 pkt 1 P.sz.w.). Forsowanych przez skarżącego tez nie można zaakceptować, jako że opierają się na mylnych założeniach o stanie faktycznym oraz na błędnym odczytaniu sensu art. 108 ust. 1 pkt 1 P.sz.w. Po pierwsze, nie jest prawdą – i w konsekwencji wszystkie związane z tym wywody skargi są bezprzedmiotowe – że S. B. nie złożył ślubowania. W aktach administracyjnych znajduje się wydruk potwierdzający złożenie przez skarżącego ślubowania w formie elektronicznej (k. 2 akt administracyjnych). Ponadto fakt ten uprawniona osoba dodatkowo poświadczyła zaświadczeniem (k. 3 akt administracyjnych). Skoro ślubowanie zostało złożone, co jest potwierdzone, to oznacza, że z datą [...] września 2020 r. S. B. na podstawie art. 83 P.sz.w nabył status studenta na kierunku prawo. Kolejną okolicznością, która nie może mieć wpływu na ocenę "podjęcia" bądź "niepodjęcia studiów" przez S. B. jest kwestia zawarcia z Uniwersytetem umowy dotyczącej warunków płatności za studia. Przepis przewidujący zwieranie umów obecnie nie obowiązuje. Tego rodzaju regulacja była zawarta w uprzednio obowiązującej ustawie z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (zob. art. 160 ust. 3 w Dz. U. z 2012 r., poz. 572 z późn. zm. oraz art. 160a w Dz. U. z 2017 r., poz. 2183 z późn. zm.). Wobec powyższego, przyjęcie optyki skarżącego, to jest, że Rektor powinien był go skreślić z listy studentów wcześniej niż to uczyniono, czyli w oparciu o fakt "niepodjęcia studiów" przez studenta, wymagałoby ustalenia, czy S. B. przed [...] grudnia 2020 r. jako student uczynił cokolwiek lub też tak dalece zaniechał swoich obowiązków, że o jego dalszym studiowaniu nie mogło być mowy. Pierwszą kwestią, do której należało się odnieść, to fakt wysłania przez skarżącego za pośrednictwem platformy rekrutacyjnej informacji o braku woli studiowania. O ile pismo to rzeczywiście mogło świadczyć rezygnacji ze studiów, to jednak – jak trafnie zwraca uwagę Rektor – nie wywołało skutków, gdyż S. B. wysłał je na adres systemu rekrutacyjnego. Sąd daje więc wiarę organowi, że adres rekrutacyjny adres elektroniczny, poza tym, że jest stworzono go tylko dla kandydatów na studia i nie jest oficjalnym adresem uczelni w sprawach studentów już studiujących, mógł rzeczywiście nawet nie być monitorowany i faktycznie odczytywany w trakcie roku akademickiego. Oznacza to, że wiadomość o braku woli studiowania wysłana przez system rekrutacyjny przez skarżącego w dniu [...] listopada 2020 r. nie była skuteczna. Drugim zagadnieniem jest ustalenie, czy mogły – wobec bierności S. B. jako studenta nie uczestniczącego w zajęciach – wystąpić takie oto okoliczności, które definitywnie zamykały mu możliwość dalszego studiowania, a więc zaniedbania takie "wyraźne", że z perspektywy organu możliwa byłaby z urzędu ocena, iż nie ma on już szans na kontynuowanie studiów i powinien być skreślony (w sensie "niepodjęcie studiów" było niejako definitywne). W ocenie Sądu o wystąpieniu okoliczności, która świadczyłaby o powstałym z mocy prawa obowiązku organu skreślenia skarżącego ze studiów na podstawie art. 108 ust. 1 pkt 1 P.sz.w., nie może być w sprawie mowy. Przede wszystkim zaznaczenia wymaga, że nie jest tak, że "niepodjęcie studiów" może być łączone automatycznie z zaniechaniem przez studenta jakieś pojedynczej czynności w początkowej fazie studiów, na przykład nie zapisaniem się na poszczególne zajęcia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lipca 2011 r., I OSK 597/11, orzeczenia.nsa.gov.pl). Okoliczności takiej nie można zdefiniować nawet w regulaminie studiów. Ustawowe pojęcie "niepodjęcia studiów" jest nieostre i wymaga konkretyzacji w okolicznościach każdej konkretnej sprawy. W ocenie Sądu, jak wyżej zaznaczono, należy w tym kontekście poczynić przede wszystkim ustalenia, czy doszło do takich zaniechań ze strony studenta, że dalsza kontynuacja studiów nie jest możliwa. Innymi słowy, art. 108 ust. 1 pkt 1 P.sz.w. służy temu, aby władze uczeni z urzędu mogły (i powinny) reagować na uczestnictwo w studiach osób, które nie mają szans kontynuacji nauki. Wystąpienie sytuacji "niepodjęcia studiów" wymagającej ingerencji rektora z urzędu jest rzadkością i z całą pewnością sytuacja taka nie wystąpiła w niniejszej sprawie. Dla szerszego oglądu sprawy, zarządzeniem sędziego sprawozdawcy z dnia [...] października 2021 r. włączono do akt sądowych następujące dokumenty znajdujące się w bazie [...] a. Regulamin studiów Uniwersytetu [...] - tekst ujednolicony na podstawie uchwały [...]/2019 Senatu U[...] z dnia [...] kwietnia 2019 r. oraz uchwały [...]/2019 Senatu U[...] z dnia [...] czerwca 2019 r.; b. Plan studiów na kierunku prawo dla studentów I, II, III, IV roku studiów jednolitych magisterskich na rok akademicki [...]; c. Zarządzenie Dziekana Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu [...] [...] z dnia [...] października 2017 r. w sprawie określenia szczegółowych zasad realizowania toku studiów na Wydziale Prawa i Administracji [...]. Z żadnej z powyższych regulacji wewnątrzuczelnianych nie można wywieść, że student Uniwersytetu, na Wydziale Prawa i Administracji, na kierunku prawo i na studiach niestacjonarnych – chociażby nawet był po ślubowaniu całkowicie bierny – powinien być z urzędu skreślony jako osoba, która nie podjęła studiów. Nie ma bowiem przed zakończeniem pierwszego semestru studiów żadnego takiego obowiązku studenta, którego niedopełnienie nie może być usprawiedliwione i nadrobione. Zasygnalizować można, że student Uniwersytetu, chociażby nie uczestniczył w zajęciach i egzaminach otrzymując oceny niedostateczne, ma (oczywiście mowa tu o możliwości hipotecznej, warunkowanej indywidualnymi zgodami) nadrobienia zaliczeń w trybach komisyjnych. Także szczegółowe zasady realizowania toku studiów na Wydziale Prawa i Administracji [...] wskazują, że w uzasadnionym przypadku egzaminator może dopuścić studenta do egzaminu bez odpowiedniego wpisu w systemie USOS (Uniwersyteckiego Systemu Obsługi Studentów). Wszystko to wskazuje, że nie da się twierdzić o studencie na kierunku prawo, że ten już przed grudniem pierwszego roku akademickiego powinien być skreślony z urzędu z listy studentów na podstawie art. 108 ust. 1 pkt 1 P.sz.w., nawet jeżeli nie uczęszcza na zajęcia. Bierność studenta prawa, wedle obowiązujących zasad studiowania, źle o nim świadczy, może prowadzić do prawdopodobnego nie zaliczenia pierwszego semestru w związku z brakiem wiedzy, ale zarazem taki bierny student powinien zachować swój status. Jest tak dlatego, że nawet bierny student do zakończenia pierwszego semestru nie narusza zasad studiowania w sposób, który wyklucza przynajmniej hipotetyczne szanse nadrobienia braków i dalszego studiowania. Innymi słowy, analiza regulacji wewnętrznych Uniwersytetu, jak i regulacji szczegółowych dla kierunku prawo, wskazuje, że student, który nie uczęszcza na zajęcia, nie podpadnie przez to pod działanie art. 108 ust. 1 pkt 1 P.sz.w. Stać się tak może hipotetycznie dopiero, gdy ten nie zaliczy pierwszego semestru. Podsumowując Sąd uznał, że nie jest usprawiedliwione twierdzenie S. B., który uważa, iż należało uznać go za skreślonego z listy studentów z powodu niepodjęcia studiów (art. 108 ust. 1 pkt 1 P.sz.w.) z wcześniejszą datą, aniżeli określona w decyzji z dnia [...] marca 2021 r. Do daty skreślenia skarżącego z listy studentów na podstawie rezygnacji (art. 108 ust. 1 pkt 1 P.sz.w.) ten hipotetycznie mógł dalej studiować, a przy odpowiednim zaangażowaniu – zaliczyć semestr. Trafnie więc uznano, że skreślenie z listy studentów nastąpiło z datą doręczenia rezygnacji ze studiów (20 grudnia 2020 r.). Mając na uwadze powyższe Sąd, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.) oddalił skargę jako nie posiadającą usprawiedliwionych podstaw. Niniejszą sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 z późn. zm.), po uprzednim skierowaniu jej do takiego trybu przez Przewodniczącego Wydziału (k. 26 verte akt sądowych).