III SA/Kr 683/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogusław Wolas Sędziowie: WSA Janusz Kasprzycki WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 października 2021 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 4 marca 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję organu pierwszej instancji. UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 4 marca 2021 r. nr [...] działając na podstawie art. 17, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2220, dalej jako: "u.ś.r."), oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 256) po rozpatrzeniu odwołania skarżącej M. R., utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy z dnia [...] 2021r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem T. R. Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: W dniu 7 grudnia 2020 r. skarżąca wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem T. R., urodzonym [...] 1963 r. Wójt Gminy decyzją z dnia [...] 2021 r. odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że na skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny w stosunku do męża T. R., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w dniu 7 września 2015 r., który został ustalony na dzień 14 lipca 2015 r., a daty niepełnosprawności nie da się ustalić. Organ podniósł również, że do dnia 7 listopada 2020 r. skarżąca podejmowała zatrudnienie, które ustało w wyniku likwidacji zakładu pracy. Skarżąca w oświadczeniu wskazała, że z uwagi na pogarszający się stan zdrowia męża nie jest w stanie podjąć dalszego zatrudnia. W tym stanie sprawy, organ I instancji nie kwestionując faktu, że stan zdrowia T. R. potwierdzony stosowanym orzeczeniem wiąże się z koniecznością sprawowania opieki przez inna osobę, w tym przypadku przez żonę, to w jego ocenie w sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepełnosprawnością męża, która jest orzeczona od 14 lipca 2015 r., a koniecznością rezygnacji lub nie podejmowania pracy po rozwiązaniu umowy o pracę. Ponadto podkreślił, że nie da się ustalić czy niepełnosprawność męża powstała przed 18 rokiem życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. W związku z powyższym organ I instancji odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosła skarżąca, domagając się do uchylenia zaskarżonej decyzji i przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnoprawnym mężem, gdyż decyzja jest krzywdząca. Opisaną we wstępie decyzją SKO utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W swoich rozważaniach SKO podzieliło stanowisko organu I instancji, wskazując, że w niniejszej sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo skutkowy pomiędzy między niepełnosprawnością T. R., która jest orzeczona od 14 lipca 2015 r., a koniecznością rezygnacji lub nie podejmowania pracy po rozwiązaniu umowy o pracę. Ponadto mając na uwadze oświadczenie skarżącej, dotyczące zakresu opieki nad mężem, organ odwoławczy wskazał, że zakres tej opieki nie jest taki, że uniemożliwia M. R. podjęcie zatrudnienia czy innej pracy zarobkowej. W ocenie Kolegium, skarżąca w zasadzie nie wykonuje przy mężu czynności pielęgnacyjnych, ściśle związanych z jego osobą, wymagających ciągłej, całodobowej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, gdyż z wywiadu środowiskowego nie wynika, aby T. R. wymagał leczenia czy np. pielęgnacji przetok czy stomii. Ponadto wywiad środowiskowy nie potwierdził, aby wymagał karmienia przez sondę, czy też używał cewnika, czy też potrzebował pomocy w załatwianiu potrzeb fizjologicznych. Pomoc skarżącej zasadniczo sprowadza się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują. Dlatego też, organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzją, jednak nie z powodu, że niepełnosprawność T. R. powstała w wieku późniejszym niż to określa art. 17 ust. 1 b u.ś.r. Na powyższą decyzję M. R. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: I. przepisów prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28.11.2003 r. u.ś.r. polegającą na uznaniu, że skarżąca nie jest uprawniona do świadczenia, w sytuacji, w której jej zakład pracy został zlikwidowany, a skarżąca nie podejmuje zatrudnienia z powodu sprawowania opieki nad mężem; II. przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 6, 7, 8, 10 i 77 § 1 k.p.a., poprzez niepodjęcie przez organ wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, co skutkowało uznaniem, że skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad mężem, podczas gdy w rzeczywistości skarżąca nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki nad mężem; - art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegającym na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się w błędnym ustaleniu, iż nie musi skarżąca sprawować opieki w sposób ciągły i nieprzerwany i że wykonuje zwykłe czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się w każdym gospodarstwie domowym, a w konsekwencji, że nie przysługuje jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy sprawuje stałą i nieprzerwaną opiekę nad mężem, o której mowa w art. 17 ustawy. Mając powyższe zarzuty na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła zarzuty skargi. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wyjaśnić należy, iż sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U.2020.1842 ze zm.). Zgodne z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w sprawie nie miał zastosowania. Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy, którą to odmówiono skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2020.111 ze zm., dalej będzie stosowany skrót u.ś.r.). Jego celem jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Świadczenie to przysługuje w ściśle określonej kwocie, która podlega corocznej waloryzacji. Z kolei po myśli art. 17 ust. 1b u.ś.r świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Stosownie jednak do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 - że art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy wykładać w ten sposób, iż w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego trzeba dokonywać z pominięciem tego kryterium. Stąd moment powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Na wstępie więc rozważań za nieprawidłową należy więc w niniejszej sprawie uznać podstawę przyjętą między innymi w decyzji organu I instancji odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b ustawy. Ustalony stan faktyczny jest bezsporny. W niniejszej sprawie skarżąca sprawuje opiekę nad mężem, który został zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. Jako przyczyny niepełnosprawności wskazano choroby układu oddechowego i krążenia (07-S) oraz upośledzenie narządu ruchu (05-R). W orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności stwierdzono również, ze mąż skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z kolei z wywiadu środowiskowego wynika, że T. R. choruje na cukrzycę, jest po amputacji lewej nogi pod kolanem, ma problemy ze wzrokiem. Posiada protezę, ale korzysta z niej okazjonalnie z uwagi na pojawiające się i nawracające obrzęki, uciski. Czynności jakie musi wykonywać skarżąca to pilnowanie stałego przyjmowania leków, mierzenie cukru, wstrzykiwanie insuliny, przygotowywanie specjalnych posiłków, monitorowanie terminów wizyt lekarskich i badań kontrolnych, pomaganie w kąpieli, wykonywanie wszystkie czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I instancji, oprócz przesłanki wieku, był brak związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją skarżącej z wykonywania pracy a sprawowaniem opieki nad mężem. Skarżąca bowiem przestawiła świadectwo pracy, zgodnie z którym rozwiązanie umowy o prace nastąpiło z uwagi na likwidację zakładu pracy. Przyczyna ta została także podkreślona w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejsze sprawie wskazana przyczyna odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nie zasługuje na akceptację. Przede wszystkim w art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazuje się, że brak zatrudnienia może wynikać z nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności. Pomiędzy tymi dwoma przesłankami występuje spójnik "lub", który wskazuje na zastosowanie przez ustawodawcę alternatywy nierozłącznej. Oznacza to, że aby zdanie było prawdziwe wystarczające jest spełnienie jednej z przesłanek lub obu. Nie wyklucza więc przyznania świadczenia pielęgnacyjnego fakt, że przyczyną rozwiązania stosunku pracy była likwidacja zakładu pracy, o ile skarżąca nie podejmuje zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad niepełnosprawnym mężem. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego brak jest natomiast związku przyczynowego pomiędzy nie podejmowaniem zatrudnienia a koniecznością opieki nad osoba niepełnosprawną. Sąd w niniejszej sprawie nie podziela także tego stanowiska. Konieczność bowiem stałej lub długotrwałej opieki nie może być utożsamiana z wymogiem karmienia podopiecznego przez sondę, używania cewnika, czy pomocą w załatwianiu potrzeb fizjologicznych. Niewątpliwie osoba z rozwiniętą cukrzycą, pozbawiona nogi, mająca problemy ze wzrokiem wymaga ciągłego, całodobowego nadzoru i pomocy w zasadzie w każdej życiowej sprawie. Co więcej niepełnosprawność męża skarżącej jest stanem, który może ulec jedynie pogłębieniu, a więc problemy związane z codzienną egzystencją będą narastać. Należy także podkreślić, że o ile mąż skarżącej nie musi być karmiony to, jednak w ścisłe określonych godzina musi być mu podawane specjalne pożywienie. Co więcej musi to być kilka posiłków podawanych w miarę równych odstępach czasu. Stąd opiekun takiej osoby musi być w zasadzie ciągle obecny, zwłaszcza gdy niepełnosprawny jest kaleką. W niniejszej sprawie należy więc przyjąć, że istnieje bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną przez skarżącą opieką nad niepełnosprawnym mężem. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł o uchyleniu decyzji organów obu instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 p.p.s.a.