II FZ 488/10

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stefan Babiarz po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia E. S. i A. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 29 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/Gd 149/10 oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi E. S. i A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 5 lutego 2010 r., nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za lata 2005 i 2006 postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w kwocie przekraczającej 100,00 (sto) złotych UZASADNIENIE 1. Postanowieniem z dnia 29 lipca 2010 r., I SA/Bk 149/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił wniosek E. S. i A. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, w sprawie ze skargi tych podatników na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 5 lutego 2010 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości za lata 2005 i 2006. 2. Ze stanu sprawy przyjętego przez sąd pierwszej instancji wynikało, że małżonkowie E. S. i A. S. wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego wskazując, iż pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z córką H. S. Skarżący nie posiadają wolnych środków finansowych, którymi mogliby pokryć koszty sądowe w sprawie. Wnioskodawcy nie posiadają także przedmiotów, które mogliby spieniężyć. Ponadto nie mają możliwości pozyskania środków finansowych, gdyż nie byliby w stanie spłacić ewentualnie zaciągniętego kredytu. Źródłem miesięcznego utrzymania rodziny są emerytury otrzymywane przez: A. S. - 1.162,55 zł (po odliczeniu kwoty potrącanej z tytułu zobowiązań podatkowych) i E. S. - 1.348,06 zł, a także wynagrodzenie za studia doktoranckie uzyskiwane przez H. S. w wysokości 1.000 zł. Wyszczególnione wydatki miesięczne stanowią: energia elektryczna – 191,05 zł; opłata za wodę – 142,77 zł kwartalnie; wywóz śmieci – 96,90 zł, ogrzewanie – 380 zł; żywność – około 300 zł na osobę; ubrania i środki czystości – około 200 zł na osobę, koszty leczenia -130 zł. Wnioskodawcy są osobami schorowanymi. A. S. pozostaje pod opieką poradni cukrzycowej oraz kardiologicznej w L., ponosi wydatki związane z zakupem lekarstw - około 150 zł miesięcznie. E. S. leczy się w poradni onkologicznej w L., co wiąże się z dodatkowymi kosztami dojazdu i leków. H. S. pozostaje na częściowym utrzymaniu skarżących (wynagrodzenie za studia doktoranckie przeznacza na swoje bieżące utrzymanie tj. wyżywienie, zakup książek oraz materiałów potrzebnych do nauki), wnioskodawcy natomiast pokrywają opłatę za akademik w kwocie 345 zł. W skład majątku rodziny wchodzi współwłasność w ½ części domu o powierzchni 153 m² (pozostałą cześć nieruchomości zajmuje rodzina syna, prowadząca oddzielne od skarżącego gospodarstwo domowe) oraz dwa garaże w użytkowaniu wieczystym o powierzchni 20 m² i 18 m². W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego wnioskodawcy oświadczyli, że dnia 30 kwietnia 2008 r. A. S. przekazał prowadzoną działalność gospodarczą w zakresie stacji paliw synowi S. S., w związku z czym od dnia 1 maja 2008 r. przestał być wspólnikiem spółki, obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej. Wnioskodawca od dnia 1 sierpnia 2008 r. przeszedł na emeryturę. Podnieśli również, że nie uzyskują żadnych dochodów z tytułu posiadania dwóch garaży i obecnie są to pustostany, gdyż nie posiadają samochodów. 3. Postanowieniem z dnia 24 czerwca 2010 r. referendarz sądowy odmówił przyznania wnioskodawcom prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. 4. W złożonym sprzeciwie skarżący zaskarżyli powyższe postanowienie, zarzucając naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwana dalej: p.p.s.a. Podnieśli, że podstawą przekazania synowi prowadzonej działalności gospodarczej było uzyskanie wieku emerytalnego. 5. Uzasadniając wydane postanowienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku powołując się na art. 260 oraz art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wskazał, że analiza okoliczności przedstawionych we wniosku wraz z dokumentacją i oświadczeniami wnioskodawców zgromadzonymi w aktach sprawy, nie dają podstaw do przyznania skarżącym prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd wziął przy tym pod uwagę, że aktualnie A. S. jest zobowiązany do uiszczenia wpisów sądowych w kilkunastu sprawach zawisłych przed sądem - łącznie około 7.480 zł. Sąd podniósł, że skarżona decyzja dotyczy podatku od nieruchomości za lata 2004 – 2006, w tym również od obiektów budowlanych związanych z prowadzoną przez stronę działalnością gospodarczą. Nieistotny był przy tym fakt, że skarżący obecnie działalności tej nie prowadzi. Dla oceny wniosku znaczenie miały natomiast okoliczności zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej. Otóż A. S. z dniem 1 maja 2008 r. przekazał na rzecz syna darowiznę w postaci przysługującego mu ogółu praw i obowiązków w spółce "Stacja Paliw S. i Wspólnicy Spółka jawna" z siedzibą w K., wpisanej do rejestru przedsiębiorców KRS pod numerem [...] o wartości 1.035.323,94 zł. Wobec faktu, że w okresie tym toczyły się już liczne postępowania kontrolne wynikające z rozliczeń działalności stacji paliw, skarżący powinien jednak brać pod uwagę możliwość powstania ewentualnych zobowiązań podatkowych i związanych z tym kosztów. Przekazując synowi w okresie prowadzonych wobec spółki postępowań kontrolnych, przysługujący w spółce ogół praw i obowiązków, skarżący w istocie wyzbył się zdolności do ponoszenia kosztów sądowych. W ocenie sądu, w takiej sytuacji fakt zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej nie może skutkować przyznaniem prawa pomocy i przerzuceniem ciężaru kosztów postępowania sądowego na ogół społeczeństwa. Oceny takiej nie zmienia wysokość obecnie uzyskiwanych dochodów oraz wykazanych we wniosku wydatków na utrzymanie, w powiązaniu z wysokością wpisu w niniejszej sprawie oraz wpisów ustalonych w pozostałych sprawach skarżącego zawisłych przed sądem. Skarżący uzyskują stały miesięczny dochód z tytułu emerytur. Jeżeli strona posiada jakiekolwiek środki majątkowe, powinna ona partycypować w kosztach postępowania. Sąd ponadto podkreślił, że skarżący oprócz uzyskiwanego, chociaż relatywnie niedużego, ale stałego dochodu, posiadają też majątek, chociażby w postaci dwóch garaży (użytkowanie wieczyste), które jak wynikało z oświadczenia, nie są wykorzystywane. W tych okolicznościach sąd uznał, że wnioskodawcy nie wykazali, iż nie są w stanie ponieść w sprawie jakichkolwiek kosztów postępowania, co uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie. 6. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucili błąd w ustaleniach faktycznych mający wpływ na treść rozstrzygnięcia oraz błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 245 § 2 oraz art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 7. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Sąd nie jest związany zakresem żądania wskazanym we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia treści art. 246 § 1 p.p.s.a. należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Strona ma zatem obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Sąd natomiast rozpoznając wniosek zobowiązany jest wskazać, z jakich względów uznał, że żądanie strony zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku rozpoznał wniosek podatników w nieprawidłowy sposób, gdyż błędnie ocenił możliwości płatnicze skarżącego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można przyjąć, że dokonana przez skarżących darowizna przedsiębiorstwa była dokonana w celu uchylenia się od obowiązku uiszczenia wpisu, skoro jej celem było zapewnienie przez skarżących prawa do emerytury. Sytuacja majątkowa skarżących oraz osób pozostających z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym wskazuje, że nie spełniają oni przesłanek przyznania im prawa pomocy w zakresie całkowitym, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Zestawiając natomiast wysokość należnego w rozpoznawanej sprawie wpisu od skargi w kwocie 636 złotych z wielkością miesięcznego dochodu skarżących oraz wydatkami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego, należy stwierdzić, że uiszczenie całego wpisu od skargi mogłoby wiązać się z uszczerbkiem koniecznego utrzymania strony oraz jej rodziny, o czym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Skarżący spełniają tym samym przesłanki przyznania im prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od wpisu od skargi. Analogiczne stanowisko względem podatnika wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 14 czerwca 2010 r. (II FZ 216/10). Wskazując na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 tej ustawy, orzekł jak w sentencji.