I SA/Wa 2093/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Wesołowska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Bożena Marciniak, sędzia WSA Łukasz Trochym, , po rozpoznaniu w dniu 26 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi E. S. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania oddala skargę. UZASADNIENIE Wnioskiem z 14 lutego 1998 r. E. Z., wystąpiła o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. K. nieruchomości w miejscowości [...], powiat [...], województwo [...] poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Wojewoda [...] (Wojewoda), rozpatrując ww. wniosek, decyzją z [...] lipca 2019 r. nr [...], odmówił E. Z. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia ww. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Powyższa decyzja została skierowana do E. Z. nieżyjącej w dacie wydania ww. decyzji. Z odpisu skróconego aktu zgonu wynika bowiem, że E. Z. zmarła [...] października 2018 r. Odwołanie od powyższej decyzji wniesione zostało przez domniemanego spadkobiercę E. Z., tj. przez jej córkę E. S. (Skarżąca). Następnie Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (Minister), pismem z [...] grudnia 2019 r., zwrócił się do Skarżącej o nadesłanie prawomocnego postanowienia sądowego stwierdzającego nabycie spadku po E. Z. albo zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia w celu ustalenia kręgu spadkobierców zmarłej E. Z. W odpowiedzi udzielonej 30 grudnia 2019 r. Skarżąca poinformowała, iż obecnie toczy się postępowanie w Sądzie Rejonowym [...] w G. o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłych rodzicach i nie jest w stanie przedłożyć żądanych dowodów, a postępowanie sądowe w sprawie przedłuża się z uwagi na konflikt rodzinny. Mając powyższe na uwadze Minister, pismem z [...] stycznia 2020 r. zwrócił Wojewodzie akta sprawy celem dalszego procedowania informując, iż organ I instancji winien rozważyć zawieszenie postępowania z urzędu do czasu uzyskania prawomocnego postanowienia sądowego stwierdzającego nabycie spadku po E. Z. i ustalenia wszystkich jej następców prawnych, a rozpatrywanie odwołania Skarżącej przez organ II instancji jest w chwili obecnej przedwczesne, gdyż nie posiada ona statusu strony w postępowaniu, z uwagi na brak prawomocnego postanowienia sądowego stwierdzającego nabycie spadku po E. Z. albo zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia. Po otrzymaniu akt Wojewoda, postanowieniem z [...] marca 2020 r., nr [...] zawiesił z urzędu postępowanie administracyjne, wszczęte wnioskiem E. Z. w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, wzywając jednocześnie Skarżącą do przedłożenia postanowienia właściwego sądu w sprawie nabycia spadku po właścicielu pozostawionych nieruchomości oraz wszystkich nieżyjących spadkobiercach właściciela, w terminie 12 miesięcy od uprawomocnienia się niniejszego postanowienia. Zażalenie w terminie na powyższe postanowienie wniosła Skarżąca. Minister rozpatrując powyższe zażalenie, postanowieniem z [...] lipca 2020 r., nr [...], utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Wojewody z [...] marca 2020 r. W uzasadnieniu Minister wskazał, że zgodnie z art. 97 § 1 pkt 1 K.p.a. organ administracji publicznej zawiesza postępowanie w razie śmierci strony lub jednej ze stron, jeżeli wezwanie spadkobierców zmarłej strony do udziału w postępowaniu nie jest możliwe i nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 30 § 5, a postępowanie nie podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe. Organ II instancji zaznaczył przy tym, że cytowany przepis określa obligatoryjne przesłanki zawieszenia postępowania, co oznacza, że wystąpienie wskazanej w tym przepisie przyczyny, obliguje organ administracji publicznej prowadzący postępowanie do jego zawieszenia z urzędu. Podstawą zawieszenia niniejszego postępowania była śmierć strony postępowania tj. E. Z. oraz brak wykazania po niej następstwa prawnego. Jednocześnie Minister wskazał, że zgodnie z art. 97 § 2 K.p.a., gdy ustąpią przyczyny uzasadniające zawieszenie postępowania, organ administracji publicznej podejmie postępowanie z urzędu lub na żądanie strony, tj. po uzyskaniu prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia. Organ zaznaczył przy tym, że w postępowaniu administracyjnym nie jest możliwe ustalenie spadkobierców strony na podstawie pisemnej informacji. Byłoby to również niezgodne z art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. który wskazuje, że w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej do wniosku należy dołączyć postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo o dziale spadku. W przypadku śmierci właściciela nieruchomości zabużańskich, w myśl art. 6 ust. 2 pkt 1 cytowanej ustawy, osoba ta jest obowiązana wylegitymować się tytułem spadkobiercy po ww. a więc dołączyć do wniosku postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo o dziale spadku. Podkreślił także, że instytucja spadkobrania jest instytucją prawa cywilnego i jedynie sąd powszechny ma kompetencję do tego by w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku lub w postępowaniu o dziale spadku ustalić, kto nabył uprawnienia do spadku po danym spadkodawcy. Takich uprawnień nie posiada zaś organ administracji publicznej, który - na zasadzie art. 365 § 1 K.p.c. - jest jedynie związany treścią prawomocnego orzeczenia sądu cywilnego. Reasumując Minister wskazał, że Wojewoda w postanowieniu z [...] marca 2020 r., zawieszającym postępowanie administracyjne, prawidłowo zobowiązał do przedłożenia postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po właścicielu pozostawionej nieruchomości, czego Skarżąca nie dokonała składając zażalenie na ww. postanowienie Wojewody. Skargę na powyższą decyzję wniosła Skarżąca. W uzasadnieniu skargi wskazał, że spadkobiercy są ustaleni i są nimi ona oraz jej brat J. Z. Zaznaczyła, że przy udziale jej i jej brata toczy się postępowania przed sądem cywilnym. Zaznaczyła, że postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku jest wydane przez Sąd I instancji ale jest nieprawomocne z uwagi na błąd sądu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując się na dotychczasowe ustalenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Przede wszystkim wyjaśnić należy, że przedmiotem oceny Sądu w niniejszym postępowaniu jest postanowienie Ministra utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji o zawieszeniu z urzędu postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Istota sporu sprowadza się do oceny, czy Wojewoda zasadnie z urzędu zawiesił postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. – zgodnie z którym organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zaznaczyć trzeba, że w orzecznictwie podkreśla się, iż zagadnienie wstępne w rozumieniu tego przepisu to okoliczność warunkująca (bądź jeden z warunków) rozstrzygnięcie merytoryczne w sprawie będącej przedmiotem postępowania przed właściwym organem, przy czym ocena tego zagadnienia należy ze względu na jego przedmiot do kompetencji innego organu niż ten, przed którym toczy się postępowanie w głównej sprawie. Zgodnie z 61 § 4 K.p.a. o wszczęciu postępowania z urzędu lub na żądanie jednej ze stron należy zawiadomić wszystkie osoby będące stronami w sprawie. Zaś art. 10 § 1 K.p.a. stanowi, że organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Z przepisu tego wynika, iż organ ma obowiązek prawidłowego ustalenia wszystkich stron postępowania. W uchwale siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 października 2017 r., sygn. akt I OPS 3/17, stwierdzono, że złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez osobę uprawnioną w terminie określonym art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej skutkuje wszczęciem postępowania administracyjnego również w stosunku do wszystkich pozostałych uprawnionych w rozumieniu art. 3 tej ustawy. Zagadnienie rekompensat za tzw. mienie zabużańskie reguluje ustawa z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 2 tej ustawy prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu powołanych w przepisów oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić; posiada obywatelstwo polskie. Zaś z art. 3 ust. 1 i 2 tej ustawy wynika, że w przypadku, gdy nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej były przedmiotem współwłasności, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim współwłaścicielom, spełniającym wymogi określone w art. 2, albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych współwłaścicieli. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej (ust. 1). W przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej (ust. 2). W rozpoznawanej sprawie Wojewoda, postanowieniem z [...] marca 2020 r., następnie utrzymanym postanowieniem Ministra z [...] lipca 2020 r. zawiesił z urzędu postępowanie wszczęte wnioskiem matki Skarżącej, gdyż uznał, że rozpatrzenie sprawy dotyczącej potwierdzenia prawa do rekompensaty uzależnione jest od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego, jakim jest ustalenie właściwego kręgu spadkobierców po matce Skarżącej – E. Z. W ocenie Sądu stanowiska organów orzekających w sprawie jest prawidłowe. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 19 grudnia 2014 r., sygn. akt II OSK 1353/13, stwierdził, że spadkobranie nie jest kategorią prawa administracyjnego, dlatego organ administracji prowadzący postępowanie administracyjne ma obowiązek żądać udokumentowania tego faktu. Nie może bowiem pominąć, że z art. 1025 § 2 k.c. wynika domniemanie prawne, iż osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku albo poświadczenie dziedziczenia, jest spadkobiercą. Następstwo prawne ze spadkobrania nie może zatem stanowić przedmiotu oświadczenia, ponieważ na skutki prawne z tego wynikające może powoływać się jedynie osoba, za którą przemawia ww. domniemanie prawne, określone w powołanym art. 1025 § 2 k.c. Potwierdzenie następstwa prawnego, jak wskazano, wynika z ustawowo określonego domniemania prawnego, a zatem nie może wynikać z domniemania faktycznego. Jedynie sąd powszechny jest uprawniony do stwierdzenia nabycia praw do spadku przez spadkobierców i dokonuje tego w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku, w którym wymienia wszystkich spadkobierców, którym spadek przypadł, jak również wielkość ich udziałów (art. 677 § 1 k.p.c.). Ponadto zgodnie z art. 95j ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia ma skutki prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Wobec powyższego wskazać należy, że dopiero po ustaleniu następców prawnych E. Z. możliwe będzie prawidłowe prowadzenie postępowania - z udziałem wszystkich stron. Tym bardziej, że jak wynika z pism Skarżącej toczy się aktualnie przed Sądem Rejonowym [...] w G. postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po jej zmarłych rodzicach i Skarżąca nie jest w stanie przedłożyć żądanych dowodów, a samo postępowanie sądowe w niniejszej sprawie przedłuża się z uwagi na konflikt rodzinny. Zatem rozstrzygnięcie, które zapadnie w postępowaniu spadkowym prowadzonym przed sądem powszechnym ma istotne znaczenie dla toczącego się postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty, gdyż w jego wyniku dojdzie do ustalenia następców prawnych E. Z. Stanowi więc zagadnienie wstępne, o którym mowa w art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. - co uzasadnia zawieszenie postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Prawidłowo więc Wojewoda, a za nim Minister zaskarżonym postanowieniem zawiesił postępowanie w sprawie. W tym miejscu zaznaczyć należy, że w rozpoznawanej sprawie postępowanie z urzędu zawiesił jako organ I instancji Wojewoda, a nie Minister pomimo tego, że Skarżąca złożyła odwołanie od decyzji Wojewody z [...] lipca 2019 r. nr [...], którą odmówiono matce Skarżącej – E. Z. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia ww. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Stanowisko takie jest prawidłowe. Zauważyć bowiem należy, że z akt administracyjnych sprawy wynika, że matka Skarżącej zmarła [...] października 2018 r., a więc przed wydaniem decyzji Wojewody z [...] lipca 2019 r. Powyższa decyzja została skierowana do matki Skarżącej - nieżyjącej w dacie wydania ww. decyzji. A zatem decyzja ta nie weszła do obrotu prawnego, bowiem pomimo że została wydana, nie została stronie doręczona lub ogłoszona.. Z tych wszystkich względów Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., skargę oddalił. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie ar. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. ----------------------- 6