II OZ 880/12

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Masternak – Kubiak po rozpoznaniu w dniu 11 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia V. Sp. z o.o. z siedzibą w S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 6 września 2012 r., sygn. akt II SA/Sz 1293/11 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi V. Sp. z o.o. z siedzibą w S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia [...] września 2011 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie lokalizacji inwestycji celu publicznego postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 6 września 2012 r., sygn. akt II SA/Sz 1293/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił V. Sp. z o.o. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej Spółki na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia [...] września 2011 r., Nr [...], w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie lokalizacji inwestycji celu publicznego. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że w dniu 16 lipca 2012 r. pełnomocnik skarżącej Spółki nadał w urzędzie pocztowym skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 18 kwietnia 2012 r. wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, sporządzonym na urzędowym formularzu PPF. Z uzasadnienia wniosku wynika, że Spółka prowadzi działalność deweloperską i nie stać jej na poniesienie opłaty od skargi kasacyjnej z uwagi na pogarszającą się sytuację na rynku sprzedaży nieruchomości. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, że wysokość kapitału zakładowego lub środków finansowych Spółki wynosi 400.000 zł, wartość środków trwałych - 247.500 zł, zaś wysokość zysku za ostatni rok obrotowy według bilansu - 6.348.700 zł. Pismem z dnia 24 lipca 2012 r. Sąd wezwał pełnomocnika Spółki do przedłożenia w terminie 10 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy: - bilansu i rachunku zysków i strat Spółki za 2011 r. i I półrocze 2012 r., - wyciągu z księgi rachunkowej Spółki zawierającej zestawienie przychodów, kosztów uzyskania przychodów, dochodów (straty), wykazu aktywów i pasywów (inwentarz), ewidencji stanu środków pieniężnych za ostatnie trzy miesiące prowadzonej działalności gospodarczej, - odpisu rocznego zeznania za 2011 r. wraz z potwierdzeniem złożenia w urzędzie skarbowym, - odpisów deklaracji VAT z ostatnich trzech okresów rozliczeniowych lub wyciągu z ewidencji VAT , - kopii deklaracji złożonych w rozliczeniu ww. podatku za ostatnie 3 miesiące lub zaświadczeń właściwych urzędów skarbowych i celnych o nieskładaniu takich deklaracji, - zestawienia należności i zobowiązań Spółki na dzień 24 lipca 2012 r., - wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych Spółki z ich stanem za okres ostatnich trzech miesięcy. Powyższe wezwanie zostało wysłane na adres Kancelarii Adwokackiej, wskazany w pełnomocnictwie. Odbiór korespondencji pokwitowała M. M. jako osoba uprawniona do odbioru przesyłek (pracownik) w dniu 30 lipca 2012 r., jednakże do dnia rozpatrzenia wniosku na posiedzeniu niejawnym, tj. 6 września 2012 r., nie nadesłano żądanych dokumentów. W tych okolicznościach Sąd uznał, że skarżąca nie wykazała w sposób przekonujący, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z instytucji prawa pomocy. Spółka nie wykazała bowiem w żaden sposób by prowadzona przez nią działalność uniemożliwiała wygospodarowanie środków koniecznych do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 250 zł. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła V. Sp. z o.o. z siedzibą w S., wskazując na błąd w ustaleniach faktycznych poprzez nieuzasadnione przyjęcie, iż oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych. Skarżąca stwierdziła, iż w świetle treści oświadczenia wnioskodawcy zawartego we wniosku PPF oraz informacji w nim przekazanych wezwanie Spółki do uzupełnienia wniosku było niezasadne. W oparciu o powyższe Spółka wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - dalej "P.p.s.a."), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeśli oświadczenie to okaże się niewystarczające, strona obowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W świetle powyższych uwag należy stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji zasadnie przyjął, że Spółka nie wykazała w sposób przekonujący, iż spełnia przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. i zasługuje na przyznanie prawa pomocy. Należy zgodzić się z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Szczecinie, że informacje przedstawione przez Spółkę w złożonym formularzu, gdzie wskazano, iż za ostatni rok obrotowy według bilansu skarżąca osiągnęła dochód w kwocie 6.348.700 zł, wysokość środków trwałych wynosi 247.500 zł, zaś wysokość kapitału zakładowego lub środków finansowych Spółki to 400.000 zł, są niewystarczające. Mimo wezwania Sądu skarżąca nie przedstawiła żadnej dokumentacji dotyczącej jej sytuacji majątkowej, tym bardziej, że żądano nadesłania dokumentów powszechnie prowadzonych przez podmioty gospodarcze, zatem strona nie powinna mieć żadnych poważniejszych trudności w ich przygotowaniu i przedłożeniu Sądowi pierwszej instancji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak określonej w wezwaniu dokumentacji nie pozwalał na ustalenie rzeczywistej sytuacji finansowej Spółki, co uniemożliwiało uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Również zawarty w zażaleniu wniosek o przyznanie kosztów postępowania nie zasługuje na uwzględnienie. W postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada wynikająca z art. 199 P.p.s.a, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Oznacza to, że co do zasady stronie, która poniosła koszty postępowania nie przysługuje zwrot kosztów. Wyjątki od tej zasady określa art. 200 – 204 P.p.s.a. Dlatego też w art. 209 P.p.s.a przyjęto unormowanie, iż wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę (art. 200 P.p.s.a.) oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 P.p.s.a. Tak więc w innych przypadkach Sąd nie rozstrzyga o zwrocie kosztów postępowania. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.