I SA/Wa 2094/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Wesołowska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Bożena Marciniak, sędzia WSA Gabriela Nowak, , po rozpoznaniu w dniu 28 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. UZASADNIENIE Decyzją z [...] czerwca 2021 r. wydaną na wie art. 104, art. 108 k.p.a., w związku z art. 2 w związku z art. 106 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2020r. poz. 1876 ze zm., dalej "ustawa o pomocy społecznej"), oraz uchwały nr [...] Rady Miasta [...] z dnia [...] maja 2004 r. w sprawie zasad i wysokości zwrotu zasiłków celowych i pomocy rzeczowej, gdy dochód na osobę w rodzinie zobowiązanej do zwrotu wydatków przekracza kwotę kryterium dochodowego Prezydent Miasta [...] (Prezydent) przyznał K. D. (Skarżąca) zasiłek celowy zwrotny w czerwcu 2021 r. w wysokości [...] złotych w tym dofinansowanie do rachunku za gaz w wysokości [...] złotych, dofinansowanie do energii elektrycznej w wysokości [...] złotych, dofinansowanie do rachunku za wodę [...] złotych, dofinansowanie do opłaty rachunku za śmieci w wysokości [...] złotych, na żywność w wysokości [...] zł., na odzież w wysokości [...] złotych, dofinansowanie do leków w wysokości [...] zł. Organ ustalił również, że kwota zasiłku podlega zwrotowi w wysokości [...] % zasiłku, w I racie [...] złotych, w lipcu 2021 r. jednocześnie uznając zasadność wniosku pracownika socjalnego zgodnie z art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej odstąpił od żądania zwrotu kwoty [...] złotych. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że jak ustalono w trakcie wywiadu środowiskowego dochód w rodzinie Skarżącej przekracza kryterium dochodowe umożlwiające przyznanie bezzwrotnej pomocy, jednakże na podstawie art. 41 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany zasiłek celowy pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku. Na podstawie art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej zgodnie z uchwałą Rady Miasta [...] nr [...] z dnia [...] maja 2004 r. w sprawie zasad i wysokości zwrotu zasiłków celowych i pomocy rzeczowej, gdy dochód na osobę w rodzinie osoby zobowiązanej do zwrotu wydatków przekracza kwotę kryterium dochodowego, na wniosek pracownika socjalnego organ odstąpił od żądania zwrotu [...] % udzielonego świadczenia, gdyż zwrot stanowiłby dla Skarżącej nadmierne obciążenie i niweczyłby skutki udzielonej pomocy. Organ wyjaśnił, że ustalając wysokość świadczenia wziął pod uwagę sytuację życiową Skarżącej jak również możliwości pomocy społecznej w tym wysokość środków jakimi Ośrodek na pomoc w formie zasiłków celowych, a także potrzeby innych osób ubiegających się o świadczenia pieniężne z pomocy społecznej. Wysokość miesięcznej transzy wynosi [...] złotych, średnia ilość osób ubiegających się o tę formę wsparcia wynosi [...] średnia wysokość zasiłku celowego wynosi [...] złotych. Z uwagi na ograniczone środki finansowe postanowiono przyznać pomoc w kwocie wskazanej w decyzji. Po rozpoznaniu odwołania Skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (Kolegium) decyzją z [...] lipca 2021 r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 k.p.a. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że materialnoprawną podstawą rozpatrzenia wniosku Skarżącej były przepisy ustawy o pomocy społecznej to jest art. 3 ust. 3 i 4, art. 7 pkt 6, art. 8 ust. 1 pkt 2, ust. 3 i ust. 4, art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 41 pkt 1 i 2. Kolegium wyjaśniło, że kluczowe znaczenie mają przepisy art. 7 i art. 8 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej, bowiem to one, po pierwsze wskazują na przykładowe sytuacje życiowe strony, po drugie zaś określają warunki dochodowe strony, od wysokości których uzależniają możliwość przyznania jej wnioskowanej pomocy. Następstwem pierwszej weryfikacji wniosku Skarżącej w powołanej kolejności była ustawowa konieczność merytorycznego odniesienia się do jej wniosku w trybie przepisów art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 41 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Kolegium podzieliło ustalenia faktyczne poczynione przez organ pierwszej instancji. Skarżąca i jej syn będący uczniem [...] klasy technikum są osobami zmagającymi się z chorobami psychicznymi, ortopedycznymi, gastrologicznymi oraz endokrynologicznymi i z tego powodu wymagają nie tylko stałego leczenia i przyjmowania leków, ale nie mogą podjąć pracy zawodowej i tym samym uzyskać źródła dochodu pozwalającego im samodzielnie finansować realizację potrzeb bytowych. Zatem w sprawie zaistniały przesłanki określone zapisem art. 7 ustawy o pomocy społecznej. Przepis art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej określa, iż prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty [...] zł. Dochód rodziny Skarżącej wynosił w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku: [...] złotych i był sumą: alimentów w wysokości [...] złotych oraz renty rodzinnej w wysokości [...] złotych Na osobę w dwuosobowej rodzinie Skarżącej daje to zatem kwotę: [...] złotych, która przewyższa kryterium ustawowe w wysokości [...] złotych. Powyższe ustalenie skutkowało koniecznością rozpatrzenia wniosku Skarżącej w trybie przepisu art. 41 pkt 1 i 2 w zw. z zapisem art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, które w szczególnie uzasadnionych przypadkach, mimo przekroczenia kryterium dochodowego, dopuszczają możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego, pod warunkiem zwrotu jego części lub całości. W ocenie Kolegium zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwalał jednoznacznie stwierdzić, iż wniosek Skarżącej z [...] czerwca 2021 r. o udzielenie jej pomocy finansowej na dofinansowanie kosztów: zużycia gazu, energii elektrycznej, wody oraz wywozu śmieci i zakupu żywności, odzieży i leków zakup żywności, jest zasadny. Kolegium przywołało następnie przepisy art. 3 ust. 3 i ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, które wskazują, że potrzeby osób korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione poprzez odpowiedni rodzaj, formę i rozmiar świadczenia, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Kolegium zgodziło się z podanym przez organ pomocy uzasadnieniem decyzji o przyznaniu pomocy w takiej wysokości, zgodnie z którym posiadane, niewystarczające środki finansowe nie pozwalają na zaspokojenie wszystkich, choćby najbardziej uzasadnionych potrzeb wszystkich podopiecznych w satysfakcjonującej wysokości. Stojąc bowiem wobec konieczności reglamentowania posiadanych funduszy, zrozumiałym jest udzielanie w pierwszej kolejności pomocy rodzinom o najniższych dochodzie czy też w ogóle pozbawionych dochodu, obniżanie wysokości przydzielanych zasiłków. Zostało to prawidłowo i wyczerpująco wykazane przez organ pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Krótko mówiąc Gmina Miasta [...] nie jest stanie dać więcej niż posiada. Rodzina Skarżącej - mimo osiągania dochodów powyżej kryterium dochodowego - nie została pozostawiona bez pomocy, a orzeczona pomoc spełnia cel na jaki została ona przyznana. Nadto - na zasadzie przepisu art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej- organ odstąpił od żądania zwrotu udzielonej pomocy. Podsumowując Kolegium stwierdziło, iż Skarżąca otrzymała pomoc stosowną do realizacji swoich potrzeb, ale również w wysokości odpowiadającej przepisom ustawowych oraz możliwościom finansowym Gminy. Skarżąca wniosła na powyższą decyzję skargę do tutejszego sądu w której decyzji organu drugiej instancji zarzuciła : I. naruszenie przepisów prawa materialnego, których naruszenie miało wpływ na wynik sprawy: 1) art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o pomocy społecznej w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej - w zakresie, w jakim z przepisów tych wynika, że pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, oraz, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, poprzez błędne zastosowanie polegające na przyznaniu pomocy w wysokości niespełniającej w dostatecznym stopniu celów udzielenia pomocy społecznej wymienionych w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.; 2) art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej - w zakresie, w jakim przepis ten stanowi, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej, poprzez błędne uznanie, że przyznanie zasiłku w wyższej kwocie nie mieściłoby się w możliwościach pomocy społecznej; 3) art. 41 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej - w zakresie, w jakim przepis ten stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową, poprzez przyznanie pomocy w nieadekwatnej wysokości do wykazanych i oczywiście usprawiedliwionych potrzeb rodziny; II. przepisów postępowania, których naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: 4) art. 7 k.p.a. - poprzez niepodjęcie niezbędnych działań mających na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego; 5) art. 8 § 1 k.p.a. - poprzez niewyjaśnienie w sposób budzący zaufanie do organów administracji zasadności przesłanek, którymi kierował się Organ przy załatwieniu sprawy; 6) art. 8 § 2 k.p.a. - poprzez odstąpienie od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw utrwalonej w 2020 roku, kiedy przyznawano znacznie wyższe świadczenia, zwłaszcza na najpotrzebniejsze rodzinie Skarżącej lekarstwa, które stale musi przyjmować ona sama i jej syn, a nieprzyjmowanie tych lekarstw zagrażałoby powstaniem trudnych do odwrócenia skutków (poprzednio za leki Skarżącej i syna Skarżącej przyznawano przykładowo w miesiącach: 1.2020 - [...] zł; III.2020 - [...] zł; VII.2020 - [...] zł; X.2020 - [...] zł); 7) art. 11 k.p.a. - poprzez niedostateczne i nieprzekonujące wyjaśnienie przesłanek, na których oparł się Organ wydając skarżone rozstrzygnięcie; 8) art. 77 § 1 k.p.a. - poprzez niezebranie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący i pozwalający na ustalenie stanu faktycznego; 9) art. 80 k.p.a. - poprzez niewłaściwą ocenę całokształtu materiału dowodowego i dowolność w ustaleniach faktycznych; 10) art. 107 § 3 k.p.a. - poprzez zawarcie w decyzji organu pierwszej instancji blankietowego, a wręcz szablonowego uzasadnienia, nieodnoszącego się do stanu faktycznego niniejszej sprawy, a w konsekwencji nieposiadającego elementów indywidualizujących sprawę administracyjną a także poprzez brak w decyzji organu pierwszej instancji jakiegokolwiek uzasadnienia faktycznego, a także poprzez niedostateczne uzasadnienie prawne podjętej w pierwszej instancji decyzji; 11) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - poprzez utrzymanie w mocy decyzji pierwszej instancji w sytuacji, kiedy nie uzasadniono w żaden sposób, aby kwoty świadczeń ustalone przez organ odwoławczy pokrywały się z kwotami ustalonymi przez organ pierwszej instancji. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz lit. c) p.p.s.a.; oraz o uchylenie decyzji Prezydenta na podstawie art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz lit. c) p.p.s.a. oraz w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. i skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, nie oponując wnioskowi o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje : Skarga jest niezasadna, zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu. Istota zarzutów podniesionych w skardze sprowadza się do zakwestionowania wysokości kwot przyznanychSkarżącej przez organy w ramach zasiłku celowego. Kwoty przyznane przez organ są w ocenie Skarżącej niewystarczające i nie uwzględniają jej potrzeb. Odnosząc się do tego zarzutu wskazać należy w pierwszej kolejności, że organy ustaliły wysokość dochodu osiąganego przez rodzinę Skarżącej na podstawie danych zawartych w wywiadzie środowiskowym. Z wywiadu tego wynika, że na dochód rodziny Skarżącej składa się renta rodzinna w wysokości [...] złotych oraz alimenty w wysokości [...] złotych, czyli łącznie kwota [...] złotych, co oznacza, że dochód na osobę w rodzinie wynosi [...] złote. Wysokość tej kwoty nie była kwestionowana przez Skarżącą. Co więcej, z oświadczenia Skarżącej z [...] czerwca 2021 r. wynika, że zgodziła się ona z treścią zawartą w wywiadzie środowiskowym. Dochód na osobę w rodzinie Skarżącej przekracza zatem kryterium ustawowe wynoszące w 2021 r. [...] złotych na osobę zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. W tej sytuacji, jak słusznie uznało Kolegium, wniosek Skarżącej o przyznanie jej pomocy musiał był rozpatrywany na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nie przekraczającej kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi albo też zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Skarżącej przyznano zasiłek celowy zwrotny w kwocie [...] złotych przy jednoczesnym odstąpieniu od żądania zwrotu kwoty [...] złotych. Skarżąca podnosiła, że wnosiła o zasiłek na dwa miesiące a przyznano jej zasiłek tylko na czerwiec 2021 r. Odnosząc się do tego zarzutu wskazać należy, że we wniosku z [...] czerwca 2021 r. Skarżąca wystąpiła o przyznanie zasiłku celowego na lekarstwa, żywność, ubrania oraz rachunki. Rzeczywiście do wniosku dołączone zostały rachunki za opłaty związane z mediami, faktury za zakup leków oraz potwierdzenia płatności dokonanych za wywóz śmieci. Po przeanalizowaniu wniosku, organ przyznał pomoc w kwocie wskazane decyzji, wyjaśniając szczegółowo na zaspokojenie jakich potrzeb przeznaczona jest jaka kwota. Zatem podnoszony w uzasadnieniu zarzut, że wniosek o przyznanie pomocy dotyczył dwóch miesięcy, a pomoc została przyznana wyłącznie w czerwcu 2021 r. jest niezasadny. Faktycznie, uzasadnienie decyzji organu pierwszej instancji jest bardzo krótkie. Zwrócić jednak należy uwagę, że w momencie akceptowania przez Skarżącą treści wywiadu środowiskowego zaakceptowała ona również zaproponowaną przez pracownika socjalnego pomoc. W tej sytuacji organ mógł pozostawać w przekonaniu, że wydana przez niego decyzja odpowiada żądaniu strony. Należy również zwrócić uwagę; że organ nie negował trudnej sytuacji Skarżącej, wyjaśnił jednak jaką kwotą dysponuje miesięcznie na przyznanie pomocy w formie zasiłków celowych, odniósł tę kwotę do ilości osób ubiegających się o wsparcie i wskazał, jaka jest średnia wysokość zasiłku celowego ([...] złotych). W tej sytuacji zarzuty objęte pkt 4, 8 i 9 petitum skargi sąd uznaje za niezasadne. Również skrótowość uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji nie może być uznana za naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji zarzuty objęte pkt 5, 7 i 10 petitum skargi sąd uznaje za niezasadny. Okoliczność, że w poprzednio wydawanych na rzecz Skarżącej decyzjach przyznawano jej wyższe kwoty zasiłków celowych również nie może przesądzać o naruszeniu przez organy art. 8 § 2 k.p.a. Przyznanie świadczenia z pomocy społecznej w określonej kwocie nie obliguje organu do dalszego przyznawania pomocy w tej samej kwocie. Jak już wyżej wskazano, rozdzielając środki z pomocy społecznej organ zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę nie tylko potrzeb wnioskodawcy ale i wysokości posiadanych środków jak również potrzeb innych osób, które zwracają się o pomoc. W konsekwencji nie można stawiać Kolegium zarzutu naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a - Kolegium postąpiło bowiem prawidłowo utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Odnosząc się do zarzutów naruszenia prawa materialnego sąd przypomina, że rozpoznanie wniosku o przyznanie zasiłku na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej opiera się na zasadzie uznania administracyjnego, o czym świadczy użyte przez ustawodawcę w analizowanym przepisie określenia "może być przyznany", zamiast określenia "przyznaje się". Oznacza to, że wysokość, jak i samo przyznanie świadczenia, uzależnione są od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych osób potrzebujących i zamieszkujących na terenie danej gminy. Ponadto organ oceniając sytuację materialną danej osoby, może wybrać sposób i formę pomocy najbardziej adekwatną, zważając na ograniczone możliwości pomocy społecznej jako instytucji. Jednocześnie organ musi uwzględniać wysokość przyznanych już świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba potrzebujących, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z przepisów art. 3 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej. Nie może zatem swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna, czy też zdrowotna, była najtrudniejsza. Podsumowując za niezasadne uznać należało zarzuty naruszenia prawa materialnego. Organy przyznały Skarżącej zasiłek w kwocie przeszło trzykrotnie przekraczającej wysokość środków które średnio mógł przeznaczyć na jeden zasiłek. Okoliczność, że kwota ta nie pokrywa wszystkich potrzeb Skarżącej nie może być uznana za uzasadniającą uchylenie decyzji organów obu instancji. Organy pomocy społecznej nie są w stanie zaspokoić wszystkich potrzeb osób pozostających w trudnej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Pomoc przez nie świadczona ma charakter subsydiarny o czym świadczy treść art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Sąd zwraca uwagę, że z samej skargi wynika, że Skarżąca objęta jest działaniami ośrodka pomocy społecznej, Jej rodzina posiada stały dochód w postaci renty rodzinnej i alimentów. Pomimo przekroczenia kryterium dochodowego przyznana jej została pomoc z jednoczesnym odstąpieniem od obowiązku zwrotu części kwoty. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.