II GZ 785/14

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Borowicz po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 8 października 2014 r., sygn. akt V SA/Wa 1429/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. T. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nałożonych mandatów kredytowych postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 8 października 2014 r., sygn. akt V SA/Wa 1429/14 odmówił M. T. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] kwietnia 2014 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nałożonych mandatów karnych. Z uzasadnienia postanowienia wynika, że Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia. M. T. wraz ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. złożył wniosek (uzupełniony na urzędowym formularzu PPF) o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku oraz oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż nie posiada majątku, nie prowadzi działalności gospodarczej, zamieszkuje u rodziców, z którymi nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego a jedynie korzysta z użyczenia mieszkania. Obecnie skarżący jest zatrudniony i uzyskuje z tego tytułu 1750 zł brutto. Ponadto wyjaśnił, iż jest obciążony licznymi wymagalnymi zobowiązaniami jeszcze z czasów, gdy prowadził działalność gospodarczą. W dodatkowym oświadczeniu skarżący wskazał, iż nie posiada żadnych oszczędności pieniężnych, ani majątku ruchomego, w tym samochodu. Jego wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, tj. wyżywienie, ubranie i leczenie wynoszą 600 zł. W miejscu obecnego zamieszkania zwraca rodzicom część kosztów utrzymania tj. około 300 zł miesięcznie. Wyjaśnił, iż nie jest w stanie przedłożyć zaświadczenia o kredycie, z uwagi na 2 tygodniowy czas oczekiwania. Do oświadczenia skarżący załączył zaświadczenie o zatrudnieniu i zarobkach (netto 1.328 zł), upomnienia i wezwania do zapłaty, wyciąg z rachunku bankowego (w Credit Agricole). W wyniku rozpoznania wniosku postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał m.in., iż analiza podanych przez skarżącego okoliczności dokonana w związku z przepisami ustawy uzasadnia stwierdzenie, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem jego wniosku, gdyż skarżący nie wykazał braku środków na pokrycie kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., na skutek sprzeciwu skarżącego, rozpoznał jego wniosek o przyznanie prawa pomocy we wskazanym zakresie i uznał, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Wskazał, że jego dochody z pracy wynoszą netto 1328,65 zł. Wynagrodzenie to, pomimo wskazanych wielu zobowiązań, nie jest obciążone egzekucją. Wydatki skarżącego na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych wynoszą około 900 zł. Odnosząc się do zobowiązań kredytowych z nadesłanego wyciągu z rachunku bankowego wynika, iż rata kredytu wynosi około 400 zł. Zdaniem Sądu, koszt zobowiązań mógłby zostać uwzględniony i wpłynąć na wysokość dochodów, ale wyłącznie w sytuacji, gdy jest on związany z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych, co w \sprawie nie ma miejsca. Ponadto konieczność spłacania kredytów bankowych i innych zobowiązań nie może być traktowana priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, gdyż zobowiązania prywatnoprawne nie korzystają z takich preferencji w stosunku do wpisu sądowego. Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi w istocie również formę kredytu udzielonego ze Skarbu Państwa, poprzez rezygnację z należnych opłat sądowych w chwili złożenia skargi i wykładanie ze środków budżetowych wydatków w toku postępowania. Jest to przy tym kredyt udzielany na całkowicie odmiennych zasadach. Jeżeli więc wnioskodawca dysponuje jakimikolwiek zasobami majątkowymi to winien partycypować w kosztach postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego zmianę i orzeczenie z jego wnioskiem wskazując, że jego wynagrodzenie rzeczywiście nie jest obciążone zajęciami w postępowaniu egzekucyjnymi tylko dlatego, że wynagrodzenie to oscyluje w granicach minimalnego ustawowego wynagrodzenia za pracę, które jest wolne od zajęć. Dodał, że wystąpił ze skargą o umorzenie należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatów karnych po to, aby Sąd rozpoznał, czy jego sytuacja rodzinna i materialna kwalifikuje się do objęcia go "dobrodziejstwem zastosowania takiego środka, jakim jest umorzenie". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątek od tej reguły stanowi instytucja prawa pomocy, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na wnioskodawcy. Należy podkreślić, że strona wstępująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Zgodnie zaś z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie złożone przez wnioskodawcę okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Natomiast Sąd winien w sposób wyczerpujący ocenić całość posiadanych w sprawie dokumentów i oświadczeń złożonych przez wnioskodawcę. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji prawidłowo uznał, że skarżący nie wykazał istnienia przesłanki pozwalającej na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu kontrolowanego postanowienia Sąd odniósł się do wszystkich informacji przedstawionych przez niego we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podkreślić należy, że zapewnienia strony o trudnej sytuacji majątkowej, ogólnikowe i udokumentowane w sposób selektywny - nie mogą stanowić podstawy oceny sytuacji majątkowej. Z materiałów przedstawionych przez stronę nie wynika, że nie może ona zapłacić wpisu w wysokości 200 zł w sytuacji, gdy uzyskuje ona dochód miesięczny brutto 1750 zł, natomiast średnie miesięczne wydatki określone zostały jedynie na podstawie oświadczenia bez poparcia kopiami stosownych rachunków. Ponadto z analizy dokumentacji, w szczególności z wyciągu z konta bankowego skarżącego można było wywnioskować, że posiada on również inne rachunki bankowe, których nie wykazał w swoim oświadczeniu o stanie majątkowym. Skoro z przedłożonych materiałów nie wynika niemożność uiszczenia wpisu, a innych strona nie przedstawiła, zasadnie Sąd I instancji odmówił przyznania prawa pomocy, gdyż nie wykazała, że nie ma żadnych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 8 października 2013 r., II GZ 548/13). Ponadto, wnoszący zażalenie skarżący nie wskazał żadnych nowych okoliczności, nieujawnionych przed WSA, które mogłyby spowodować przyznanie mu prawa pomocy. Dodatkowo należy wyjaśnić, że rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy jest tzw. postępowaniem "wpadkowym" i przedmiotem oceny Sądu podlegają jedynie przesłanki uzasadniające przyznanie takiej pomocy niezależnie od przesłanek, jakimi skarżący kierował się przy wnoszeniu skargi do sądu administracyjnego. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.