II GSK 1638/11

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia NSA Czesława Socha (spr.) Sędzia del. WSA Ludmiła Jajkiewicz Protokolant Magdalena Sagan po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2011 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej "N. Z. O. Z. E.-M." Spółki z o.o. w G. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 marca 2011 r. sygn. akt VI SA/Wa 306/11 w sprawie ze skargi "N. Z. O. Z. E.-M." Spółki z o.o. w G. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 18 listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie odwołania dotyczącego rozstrzygnięcia konkursu ofert na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej postanawia: oddalić skargę kasacyjną. zdanie odrębne UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 31 marca 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 306/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odrzucił skargę N. Z. O. Z. "E.-M." Spółki z o.o. w G. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 18 listopada 2010 r., nr [...] w przedmiocie oddalenia odwołania dotyczącego rozstrzygnięcia konkursu ofert na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej. Sąd pierwszej instancji uznał, iż skarga NZOZ "E.-M" podlegała odrzuceniu w oparciu o art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej p.p.s.a., z uwagi na nieuzupełnienie w wyznaczonym terminie przez Skarżącą braków formalnych skargi. Powyższa ocena sformułowana została w następującym stanie faktycznym sprawy. W związku z wniesieniem przez skarżącą Spółkę powyżej wskazanej skargi zarządzeniem z dnia 7 marca 2011 r., wezwano ją do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez złożenie oryginału lub poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii dokumentu wskazującego na osoby umocowane do reprezentacji Spółki. W wykonaniu zarządzenia Skarżąca nadesłała kserokopię żądanego dokumentu poświadczoną za zgodność z oryginałem przez prezesa zarządu Spółki "E.-M.". Sąd pierwszej instancji wskazał, iż prezes zarządu spółki nie należy do kręgu osób wymienionych w art. 48 § 3 p.p.s.a., które mogą poświadczyć dokument stwierdzając jego zgodność z oryginałem. Oznaczało to, że kserokopii nadesłanego przez stronę dokumentu nie można było uznać za żądany dokument. Skargą kasacyjną N. Z. O. Z. "E.-M." Spółka z o.o. w G. zaskarżyła w całości powyższe postanowienie wnosząc jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 29, art. 46, art. 49 § 1 i art. 57 § 1 p.p.s.a. W uzasadnieniu podniesiono, że Sąd pierwszej instancji niezasadnie oparł się o art. 49 § 1 p.p.s.a., bowiem skarga zawierała wszystkie przewidziane prawem elementy, w tym kopie KRS Spółki. To oznaczało, że prawidłowo dostosowano się do wymogu z art. 29 ustawy nakazującego wykazanie przedstawicielowi umocowania do reprezentowania przy pierwszej czynności w postępowaniu. Podkreślono, że istotnie złożony odpis KRS był jedynie kopią nie uwierzytelnioną za zgodność zgodnie z przepisami lecz Sądowi z urzędu znana była okoliczność, że A. L. – reprezentant skarżącej upoważniony był do jednoosobowej reprezentacji Spółki, czemu Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. dał wyraz w innych toczących się przed nim sprawach. Takie działanie zdaniem Skarżącej stanowi naruszenia prawa do rozpoznania jej sprawy przed sądem i narusza jej elementarne prawa. Podniesiono również, że skarga spełniała wszelkie wymogi formalne stawiane przez art. 46 i 57 § 1 p.p.s.a., a jej odrzucenie stanowiło wynik niezasadnej i nazbyt rygorystycznej interpretacji przepisów ustawy bez wzięcia pod rozwagę okoliczności powołanych w skardze. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Oznacza to, że zakres sądowego rozpoznania sprawy, poza nieważnością postępowania, która w niniejszej sprawie nie zachodzi, jest ograniczony do zarzutów podniesionych przez autora skargi kasacyjnej. Podstawy, na których oparto skargę kasacyjną zmierzają w istocie do podważenia zasadności odrzucenia skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., w sytuacji gdy - zdaniem kasatora - skarga nie posiadała braków formalnych i wzywanie strony do jej uzupełnienia w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a. było bezzasadne. Wskazać należy, że warunki formalne skargi, nieuzupełnienie których w zakreślonym terminie skutkuje jej odrzuceniem - w myśl art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. zostały określone w art. 57 § 1 ustawy. Zgodnie z tym przepisem skarga powinna zawierać elementy wymienione w pkt 1-3 omawianej regulacji (tj.: wskazanie zaskarżonej decyzji, postanowienia, innego aktu lub czynności, oznaczenie organu, którego działania lub bezczynności skarga dotyczy, określenie naruszenia prawa lub interesu prawnego - co pozostaje poza sporem), a nadto powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym - przewidzianym w art. 46 p.p.s.a. W szczególności, w myśl art. 46 § 1 pkt 4 ustawy każde pismo strony powinno zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. Według zaś § 3 ww. artykułu do pisma należy dołączyć pełnomocnictwo, jeżeli pismo wnosi pełnomocnik, który przedtem nie złożył pełnomocnictwa (co miało miejsce w niniejszej sprawie). Przepis art. 49 § 1 p.p.s.a. wskazuje, że jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. W przypadku skargi - co już wskazywano - w sposób niekwestionowany rygorem właściwym dla nieuzupełnienia jej braków jest odrzucenie, o czym stanowi powołany na wstępie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. W grupie przepisów poświęconych pismom w postępowaniu sądowym (Dział III, rozdział 1, art. 45-49 p.p.s.a.) ustawodawca nie zawarł dalszych wymogów, brak których wymaga uzupełnienia w trybie art. 49 w zw. z art. 57 § 1 i art. 46 p.p.s.a. W ocenie NSA - nawet gdyby przyjąć, że warunki formalne skargi zostały wymienione w art. 46 i art. 57 p.p.s.a. w sposób wyczerpujący - w przypadku gdy skarżąca jest osobą prawną, nie można nadać prawidłowego biegu skardze, mimo że została podpisana przez pełnomocnika (spełniając wymóg z art. 46 § 1 pkt 4) i mimo że dołączono do niej pełnomocnictwo (zgodnie z art. 46 § 3 p.p.s.a.). Skoro bowiem przytoczony wyżej art. 46 § 2 p.p.s.a. w sposób jednoznaczny wskazuje, że warunkiem formalnym skargi, gdy wnosi ją pełnomocnik - jest dołączenie tego pełnomocnictwa, to logicznym i racjonalnym rozwiązaniem jest przyjęcie, że pełnomocnictwo to musi spełniać prawem przewidziane wymogi. Tym samym - na co wskazuje regulacja zawarta w art. 37 § 1 p.p.s.a. - pełnomocnictwo to (do złożenia którego pełnomocnik zobligowany jest przy pierwszej czynności procesowej) ma być zaopatrzone w podpis mocodawcy. Gdy mocodawcą jest strona będąca osobą prawną (jak w rozpatrywanym przypadku), pełnomocnictwo musi być podpisane przez osoby pełniące funkcje organów zgodnie z przepisami regulującymi sposób reprezentacji lub przez inne osoby upoważnione do reprezentowania takich osób - na co wskazuje art. 28 § 1 p.p.s.a. W art. 29 powołanej ustawy procesowej ustawodawca wskazał przy tym jednoznacznie, że organ albo inna osoba upoważniona do reprezentacji ma obowiązek wykazać przy pierwszej czynności swoje umocowanie - dokumentem. Tym samym złożenie pełnomocnictwa bez wykazania dokumentem, że udzieliła go osoba umocowana do reprezentowania strony, nie wypełnia warunków formalnych umożliwiających nadanie skardze prawidłowego biegu. Ustawodawca nie dookreślił rodzaju dokumentu, jakim wykazać należy umocowanie do dokonywania czynności. Nie rodzi jednak sporów w piśmiennictwie i orzecznictwie, że stosownym dokumentem do wykazania osób upoważnionych do reprezentowania spółek prawa handlowego jest dokument zawierający informacje z Krajowego Rejestru Sądowego. W świetle unormowań zawartych w art. 46 § 1 i § 3 w związku z art. 28 § 1 i art. 29 p.p.s.a., to na osobie dokonującej czynności w postępowaniu w imieniu osoby prawnej spoczywa obowiązek wykazania swego umocowania. Wobec tego za niezasadny należy uznać zarzut, że Sąd powinien zwrócić się bezpośrednio do strony z wezwaniem do usunięcia braku. Powyższych zasad nie zmienia regulacja zawarta w art. 15 ust. 1 ustawy z 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (t. j. Dz. U. z 2007 r., Nr 168, poz. 1186 ze zm.), zgodnie z którą "od dnia ogłoszenia w Monitorze Sądowym i Gospodarczym nikt nie może zasłaniać się nieznajomością ogłoszonych wpisów", jak i domniemanie prawdziwości danych wpisanych do rejestru (wynikające z art. 17 ww. ustawy). Obowiązek ogłaszania wpisów do Rejestru w Monitorze Sądowym i Gospodarczym mieści się w ramach wymogu ogłaszania dokumentów i informacji o spółce kapitałowej oraz spółce komandytowo-akcyjnej - wprowadzonego art. 5 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. Nr 94, poz. 1037 ze zm.). Przepis ten z kolei jest wyrazem harmonizacji Kodeksu spółek handlowych z przepisami UE, w szczególności z pierwszą dyrektywą z dnia 9 marca 1968 r. w sprawie koordynacji gwarancji, jakie są wymagane w Państwach Członkowskich od spółek w rozumieniu art. 58 akapit drugi Traktatu, w celu uzyskania ich równoważności w całej Wspólnocie, dla zapewnienia ochrony interesów zarówno wspólników jak i osób trzecich (68/151 EWG) - Dz.U.UE.L.68.65.8 z dnia 14 marca 1968 r. ze zm. Jak wynika z preambuły tego aktu, Rada Wspólnot Europejskich miała na uwadze, że koordynacja przepisów prawa krajowego dotyczących jawności, ważności zobowiązań spółek oraz ich nieważności ma szczególne znaczenie, w szczególności w celu zapewnienia ochrony interesów osób trzecich; że ochrona osób trzecich musi być zapewniona w drodze przepisów ograniczających w możliwie najszerszym zakresie przyczyny nieważności zobowiązań zaciągniętych w imieniu spółki; jak i że w celu zapewnienia pewności prawnej w stosunkach między spółką a osobami trzecimi, jak też między wspólnikami, niezbędne staje się ograniczenie przypadków nieważności oraz retroaktywnego skutku orzeczenia nieważności i ustalenie krótkiego terminu dla sprzeciwu osoby trzeciej od takiego orzeczenia. W tym stanie rzeczy, a dodatkowo mając na uwadze omówione wyżej uregulowania ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie sposób przyjąć, aby konsekwencje prawem przewidzianego ogłoszenia dokonanego wpisu - w postaci niemożności zasłaniania się ich nieznajomością - mogły dotyczyć postępowania sądowego na etapie oceny braków formalnych pism, tym samym, aby zwalniały stronę od obowiązku uzupełniania braków formalnych, a ciężar czynienia ustaleń czy osoba dokonująca czynności posiada stosowne umocowanie przerzucały na przewodniczącego (na etapie kontroli warunków formalnych skargi), bądź na sąd (na etapie oceny czy zachodzą podstawy do odrzucenia skargi wobec niewykonania zarządzenia przewodniczącego). W unormowaniu zawartym w art. 29 p.p.s.a. jest mowa o wykazaniu umocowania "w postępowaniu", przez co należy rozumieć postępowanie dotyczące konkretnej skargi (nią zainicjowane), a więc konieczne jest wykazanie tegoż umocowania w każdym indywidualnym procesie (poprzez złożenie stosownego dokumentu). W orzecznictwie wielokrotnie wypowiadany był pogląd, że złożenie dokumentu do akt innej sprawy nie zwalnia strony z obowiązku uzupełnienia braku, argumentując to odrębnością spraw i akt (np. NSA w wyroku z dnia 20 marca 2001 r., sygn. akt V SA 2663/00, niepubl., który zachował aktualność pod rządami p.p.s.a.; także: "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 120; "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 207; "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", J. P. Tarno, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 84). Stanowisko to zasługuje na pełną aprobatę. Do akt rozpoznawanej sprawy pełnomocnik dołączył niepotwierdzoną za zgodność z oryginałem kserokopię odpisu z KRS. Wobec tego Sąd I instancji prawidłowo wezwał pełnomocnika skarżącej do uwierzytelnienia załączonej kserokopii. Wychodząc z założenia, że dokument, o którym mowa jest częścią składową pełnomocnictwa procesowego, należy przyjąć, że powinien on czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pełnomocnictwa. Musi to być zatem - jak przewiduje art. 37 p.p.s.a. - oryginał dokumentu lub jego uwierzytelniony odpis. Regulacje te nie sprzeciwiają się możliwości uwierzytelnienia przez pełnomocnika będącego radcą prawnym odpisu (kopii) dokumentu wskazującego umocowanie organu osoby prawnej udzielającego pełnomocnictwa. Dokument ten stanowi część składową pełnomocnictwa i jest z nim równoważny, skoro jego brak uzasadnia, jak już wyżej wskazano, również wdrożenie przez przewodniczącego trybu przewidzianego w art. 49 § 1 p.p.s.a. Jeżeli zatem w art. 37 § 1 zdanie 2 p.p.s.a. jest mowa o uwierzytelnieniu pełnomocnictwa, pojęcie pełnomocnictwa należy rozumieć całościowo, jako komplet dokumentów niezbędnych dla wykazania umocowania pełnomocnika do działania za mocodawcę. Skoro pełnomocnik jest obowiązany dołączyć do pisma procesowego pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa, to dla wykazania umocowania organu osoby prawnej udzielającego pełnomocnictwa może on dołączyć zarówno wydany przez sąd odpis z właściwego rejestru, który ma walor oryginału, jak i uwierzytelniony przez siebie odpis czy kopię (w tym kserokopię) tego dokumentu (por. uchwała SN z dnia 30 marca 2006 r., sygn. akt III CZP 14/06, LEX nr 175132). Biorąc pod uwagę powyższe rozważania i fakt, że pełnomocnik strony w wyznaczonym terminie nie uzupełnił braków formalnych skargi, zachodziły podstawy do jej odrzucenia. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. zdanie odrębne ZDANIE ODRĘBNE Zdanie odrębne Nie podzielam treści postanowienia i uzasadnienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 listopada 2011 r. o sygnaturze II GSK 1638/11 i uważam, że skarga kasacyjna powinna być uwzględniona. W mojej ocenie niezasadnie Sąd I instancji oparł się na art. 49 § 1 i 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) i odrzucił skargę z powodu nieuzupełnienia braków formalnych skargi. Chodzi o złożenie kserokopii pełnego odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego osoby umocowanej do reprezentacji Spółki poświadczonej za zgodność z oryginałem przez Prezesa Zarządu skarżącej Spółki, zamiast poświadczenia jej przez notariusza albo przez występującego w sprawie pełnomocnika strony będącej adwokatem, radcą prawnym, rzecznikiem patentowym lub doradcą podatkowym. Podkreślić należy, że skarga złożona przez skarżącą zawierała wszystkie prawem wymagane elementy, w tym kopię odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego. Tym samym, reprezentant skarżącej prawidłowo zastosował się do dyspozycji art. 29 cytowanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z tym przepisem, przedstawiciel ustawowy lub organ, albo osoby, o których mowa w art. 28 tej ustawy, mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. Istotnie, złożony do akt sprawy odpis z Krajowego Rejestru Sądowego był kopią nieuwierzytelnioną zgodnie z art. 48 § 3 cytowanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Brak ten, nie jest jednak brakiem pisma procesowego, a zatem nie podlega uzupełnieniu w trybie przewidzianym dla braków formalnych pism procesowych, ale według reguł ustalonych w art. 31 tej ustawy (komentarz do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Tadeusz Woś, Hanna Knysiak-Molczyk, Marta Romańska – Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2005, s. 178). Uregulowanie zawarte w art. 31 ma zastosowanie wtedy, gdy dojdzie do ustalenia, że za określony podmiot nie podejmuje działań ten, kto jest uprawniony do jego reprezentacji. Powyższe oznacza, że nie zachodziły podstawy do wydania zarządzenia wzywającego do uzupełnienia braków formalnych skargi pod rygorem jej odrzucenia. A zatem, zastosowanie art. 49 § 1 omawianej ustawy było niezasadne. Z przyczyn powyższych, złożyłam zdanie odrębne.