I GSK 2741/18

SENTENCJA Dnia 15 listopada 2018 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach (spr.) Sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz Sędzia del. WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej wniosku A. Sp. z o.o. w B. o wyłączenie sędziego NSA B. M. w sprawie ze skargi kasacyjnej A. Sp. z o.o. w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 kwietnia 2018 r., sygn. akt VIII SA/Wa 181/17 w sprawie ze skargi A. Sp. z o.o. w B. na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z dnia [...] maja 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej postanawia: oddalić wniosek o wyłączenie sędziego. UZASADNIENIE Pismem z 11 października 2018 r. Prezes Zarządu A. Sp. z o.o. w B. – P. M. (dalej: skarżąca, strona) wniósł o wyłączenie sędziego NSA Barbary Mleczko-Jabłońskiej, w sprawie o sygn. akt I GSK 2741/18 ze skargi kasacyjnej strony od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 25 kwietnia 2018 r., sygn. akt VIII SA/Wa 181/17, którym oddalono skargę skarżącej spółki na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z dnia [...] maja 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej. Uzasadniając wniosek o wyłączenie strona wskazała, że ww. sędzia zasiadała w składach orzekających, których stroną były podmioty zakładane przez P. M. – Prezesa Zarządu A. Sp. z o.o. w B. Istota przedmiotu sporu stanu faktyczno-prawnego niniejszej sprawy były analogiczne, jeśli nie identyczne ze sprawami II GSK 468/15, II GSK 569/15, II GSK 570/15, II GSK 657/15 i II GSK 689/15. W ocenie skarżącej Spółki ww. sędzia brała udział w składach orzekających NSA wymienionych spraw i argumentowała, że sprawy te – pomimo ich odrębności (np. te wynikające z różnic w poszczególnych systemach dopłat rolniczych) łączy osoba założycieli i wspólników oraz byłego zarządu, co przesądza o stworzeniu sztucznych warunków do przyznania płatności. Sytuacja ta w ocenie Spółki wywołuje uzasadnione podejrzenie, że wynik sprawy niniejszej jest przesądzony już przed rozprawą, a sędzia Barbara Mleczko – Jabłońska ma już wyrobiony konkretny pogląd na sprawę odnoszący się do kwestii przyznania pomocy unijnej dla skarżącej Spółki. W ocenie strony należy stwierdzić, że zachodzi realna obawa, co do bezstronności sędziego w sprawie o sygn. akt I GSK 2741/18. Jednocześnie skarżąca wskazała, iż wiedzę o składzie orzekającym Sądu podjęła z informacji o sprawach uzyskanych w dniu 11 października 2018 r. W ocenie skarżącej Spółki w niniejszej sprawie wyłączenie sędziego i zmiana składu sędziowskiego jest wskazana, gdyż zachodzą przesłanki z art. 19 i 20 § 2 p.p.s.a. Sędzia, którego dotyczył wniosek o wyłączenie od rozpoznania sprawy złożył w formie pisemnej wyjaśnienia, o jakich mowa w art. 22 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, dalej: p.p.s.a.). W oświadczeniu z 15 października 2018 r. sędzia Barbara Mleczko - Jabłońska stwierdziła, że nie zachodzą przesłanki wyłączenia sędziego z mocy samej ustawy, wymienione w art. 18 § 1 p.p.s.a. Ponadto nie zachodzą inne okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co bezstronności sędziego Barbary Mleczko-Jabłońskiej, w przedmiotowej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Podstawowym celem instytucji wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa (art. 18 § 1 i 3 p.p.s.a.), jak i na wniosek strony (art. 19 p.p.s.a.) jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. akt SK 53/04, OTK-A z 2005 r., nr 11, poz. 134). Z treści wniosku złożonego 11 października 2018 r. wynika, że podstawy do wyłączenia wskazanego sędziego od orzekania w sprawie strona upatruje w zaistnieniu okoliczności, o której mowa w art. 19 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 p.p.s.a., sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Za okoliczność określoną w cytowanym przepisie strona uznaje fakt, że sędzia, którego dotyczy wniosek o wyłączenie zasiadała w składach orzekających rozpoznających sprawy Spółki tj. sygn. akt: II GSK 468/15, II GSK 569/15, II GSK 570/15, II GSK 657/15 i II GSK 689/15. W ocenie skarżącej sędzia ma już wyrobiony pogląd na temat tego typu spraw i pogląd na temat skarżącej Spółki, co wywołuje uzasadnione podejrzenie, że istnieje okoliczność tego rodzaju, że musi wywoływać uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziego w niniejszej sprawie co powoduje konieczność jego wyłączenia. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazywane przez skarżącego okoliczności nie stanowią żadnej z określonych w art. 18 § 1 i 3 oraz art. 19 p.p.s.a. przesłanek wyłączenia sędziego od orzekania w sprawie o sygn. akt I GSK 2741/18. Przesłanki wyłączenia sędziego nie może, bowiem stanowić okoliczność, że brała ona udział w rozpoznawaniu innych spraw ze skarg kasacyjnych spółki, wyrażając przy tym określone poglądy prawne. Wykonywanie przez sędziów funkcji orzeczniczych – które z mocy regulacji konstytucyjnych (art. 184 Konstytucji RP) i ustawowych (art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) w przypadku sędziów sądów administracyjnych polega na kontroli zgodności z prawem działalności administracji – zawsze wiąże się z określoną oceną prawną tychże działań organów administracji publicznej, a więc wyrażeniem konkretnego poglądu prawnego w danej sprawie. Przyjęcie, że sędzia podlega wyłączeniu od rozpoznania sprawy tylko dlatego, że dokonała oceny prawnej w innych sprawach – nawet między tymi samymi stronami postępowania – byłoby naruszeniem zasady niezawisłości sędziowskiej i prowadziłoby do paraliżu sądownictwa, gdyż z istoty sądowego rozstrzygania spraw wynika, że przynajmniej dla jednej ze stron postępowania określone orzeczenie sądowe lub wyrażony w nim pogląd jest niekorzystne, co – w razie przyjęcia poglądów prezentowanych w przedmiotowym wniosku o wyłączenie sędziego – uprawniałoby tę niezadowoloną z rozstrzygnięcia stronę do żądania wyłączenia sędziego, który ją podjął od rozpoznania każdej kolejnej sprawy, w której występowałby ten sam lub zbliżony problem prawny (por. postanowienie NSA z dnia 16 listopada 2015 r. o sygn. akt II GZ 339/10). Okoliczność orzekania wnioskowanego do wyłączenie sędziego w innych sprawach ze skarg kasacyjnych strony byłaby przesłanką jego wyłączenia jedynie w przypadkach określonych w art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. (to jest w sprawach, w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator), art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. (to jest w sprawach dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie) i art. 18 § 3 p.p.s.a. (to jest w przypadku rozpoznawania skargi o wznowienie postępowania sądowego, jeżeli sędzia ten brał udział w wydaniu orzeczenia objętego tą skargą o wznowienie). Z akt przedmiotowej sprawy nie wynika, aby w przypadku wnioskowanego do wyłączenia sędziego zachodziła którakolwiek z okoliczności określonych w cytowanych ostatnio przepisach. Strona skarżąca nie przedstawiła również żadnych okoliczności, które byłyby tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności w niniejszej sprawie sędziego wskazanego we wniosku o wyłączenie (art. 19 p.p.s.a.). Istnieniu takich okoliczności zaprzeczyła również sama sędzia w pisemnych wyjaśnieniach złożonych na podstawie art. 22 § 2 p.p.s.a. Tego rodzaju okoliczności nie dostrzega również Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym przedmiotowy wniosek o wyłączenie sędziego. Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wniosek skarżącego o wyłączenie sędziego rozpoznającego jego skargę kasacyjną jest bezzasadny, co musiało skutkować oddaleniem tegoż wniosku na podstawie art. 22 § 1 i 2 p.p.s.a.