II SA/Gl 1295/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi J. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 24 czerwca 2022 r. nr SKO.PS/41.5/537/2022/8498 w przedmiocie usług opiekuńczych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia 29 kwietnia 2022 r. nr [...], 2. umarza postępowanie administracyjne. UZASADNIENIE Decyzją z dnia 29 kwietnia 2022 r. nr [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Z. (dalej: "organ", "organ I instancji"), działając na podstawie art. 9, art. 50 ust. 1, 2, 3, 5, 6, art. 50a ust. 1 i 2, art. 106 ust. 1 i art. 110 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 z późn. zm., dalej: "u.p.s."), Rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz. U. z 2005 r., Nr 189, poz. 1598, dalej: "rozporządzenie"), po rozpatrzeniu wniosku z dnia 30 marca 2022 r. odmówiono J. T. (dalej: "Strona" "Skarżący") świadczenia: usług opiekuńczych w formie asystenta osoby niepełnosprawnej. W uzasadnieniu organ podał, że Strona zwróciła się z wnioskiem z dnia 20 marca 2022 r. o przyznanie usług opiekuńczych. Na podstawie wywiadu środowiskowego z dnia 26 kwietnia 2022 r. oraz zgromadzonych w sprawie dokumentów ustalono, że Strona jest osobą samotną, dochód wynosi 764,10 zł, różnica pomiędzy kryterium dochodowym wynoszącym 776,00 zł a dochodem Strony wynosi 11,90 zł, ponadto stwierdzono niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym oraz długotrwałą chorobę. Następnie organ wyjaśnił, iż odmówiono powyższego świadczenia, ponieważ Strona zwróciła się o usługi opiekuńcze w formie asystenta osoby niepełnosprawnej, jednak nie dostarczyła zaświadczenia lekarskiego, nie wypełniła i nie uzgodniła zakresu czynności, a następnie podczas rozmowy oraz w wywiadzie środowiskowym doprecyzowała, iż wniosek dotyczy asystenta osoby niepełnosprawnej, a nie usług opiekuńczych. W dniu 28 kwietnia 2022 r. organ przesłał do Strony komplet dokumentów do wypełnienia oraz niezbędne informacje dotyczące tej formy pomocy, która nie wymaga wydania decyzji administracyjnej, gdyż jest realizowana w ramach Programu Ministra Rodziny i Polityki Społecznej. Strona wniosła odwołanie od opisanej wyżej decyzji wyrażając niezadowolenie z zapadłego rozstrzygnięcia. W ocenie Strony działania organu polegają na dyskryminowaniu Strony, co zmusza do składania kolejnych odwołań. W uzasadnieniu wyrażono brak zaufania do rozstrzygnięć organu I instancji z uwagi na uwzględnienie części z licznych odwołań Strony przez organ odwoławczy. Podniesiono, iż w dniu 17 maja 2022 r. doręczono Stronie dziewięć decyzji organu, przez co Strona nie jest w stanie szczegółowo odnieść się do każdej z nich. Doręczenie w jednej kopercie Strona uważa za świadome i złośliwe działanie organu. W dalszej kolejności zwrócono uwagę, że organ zna sytuację majątkową i osobistą Strony i posiada wiedzę, że zgłaszane żądania nie są wygórowane i odpowiadają rzeczywistym potrzebom, dlatego zdaniem Strony organ winien działać z urzędu. Większość dowodów znajduje się bowiem w posiadaniu organu, a sytuacja Strony ulega stałemu pogorszeniu. Nadto Strona jako osoba niepełnosprawna od 2017 r. ma trudności w codziennym funkcjonowaniu i sporządzeniu odwołań. Decyzje organu np. przyznające 20,00 zł miesięcznie w ocenie Strony mają na celu tylko ukryć stan rzeczywisty, tj. oczywistą niechęć do pomocy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy"), na podstawie art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. 2018 r., poz. 540) i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 z późn. zm., dalej: "k.p.a."), decyzją nr SKO.PS/41.5/537/2022/8498 z dnia 24 czerwca 2022 r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczas przeprowadzone w sprawie czynności, ustalił stan faktyczny zbieżny z ustaleniami poczynionymi przez organ I instancji, następnie przywołał treść art. 50 u.p.s. Ponadto wskazał, iż już po wydaniu zaskarżonej decyzji Strona pismem z dnia 5 maja 2022 r. ponowiła wniosek o przyznanie asystenta osoby niepełnosprawnej. Następnie organ odwoławczy wyjaśnił, że Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Z. przystąpił do realizacji rządowego programu "Asystent osobisty osoby niepełnosprawnej" - edycja 2022, w ramach którego Strona może ubiegać się o przyznanie wsparcia w formie asystenta osoby niepełnosprawnej. Z treści programu wynika, że gmina /powiat przyznaje usługi asystencji osobistej na podstawie Karty zgłoszenia, której wzór stanowi załącznik nr 8 do Programu. Program nie przewiduje decyzji administracyjnej jako podstawy do przyznania usługi. W związku z tym organ odwoławczy stwierdził, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Skoro bowiem Strona zainicjowała postępowanie w przedmiocie przyznania usług opiekuńczych w formie asystenta osoby niepełnosprawnej, a następnie nie przedstawiła dokumentów niezbędnych do przyznana wnioskowanej pomocy (usług opiekuńczych), dokonując następnie korekty złożonego wniosku wskazując jednoznacznie, że ubiega się o przyznanie wsparcia w formie asystenta osoby niepełnosprawnej, należało odmówić przyznania wnioskowanego świadczenia w formie usług, a przyznać pomoc w oparciu o Program "Asystent osobisty osoby niepełnosprawnej" -edycja 2022. Końcowo organ odwoławczy podał, iż z akt sprawy wynika, że organ I instancji prowadzi aktualnie postępowanie w celu objęcia Strony pomocą w formie asystenta osoby niepełnosprawnej, co jest zgodne z wnioskiem Strony. Z rozstrzygnięciem nie zgodził się Skarżący wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W uzasadnieniu skargi sformułował tożsame stanowisko z przedstawionym na etapie złożonego odwołania. Nadto wniósł o przyznanie pełnomocnika z urzędu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie z uzasadnieniem jak w treści zaskarżonej decyzji. Postanowieniem referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach z dnia 28 września 2022 r. sygn. II SPP/Gl 235/22 w pkt 1 umorzono postępowanie w zakresie zwolnienia Skarżącego od kosztów sądowych, w pkt 2 ustanowiono dla Skarżącego adwokata z urzędu. Podczas rozprawy w dniu 28 grudnia 2022 r. pełnomocnik Skarżącego zaakcentował, że do tej pory Skarżącemu nie został przyznany asystent osoby niepełnosprawnej, a przyznanie takiego asystenta jest w świetle art. 3 u.p.s. niezbędne i w pełni uzasadnione. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Przystępując do rozpoznania sprawy, Sąd miał na uwadze, iż zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 z późn zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie (art. 145 § 3 p.p.s.a.). W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a. Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi. Uwzględniając tak zakreśloną kognicję sądów administracyjnych oraz przyczyny wzruszenia decyzji organów administracji publicznej, Sąd uznał, że decyzje organów I i II instancji zostały wydane z naruszeniem prawa uzasadniającym zastosowanie kompetencji kasatoryjnych oraz z uwagi na zaistnienie podstawy do umorzenia postępowania administracyjnego, jego umorzenie. Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach nr SKO.PS/41.5/537/2022/8498 z dnia 24 czerwca 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji – Prezydenta Miasta Z. z dnia 29 kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy Skarżącemu świadczenia: usług opiekuńczych w formie asystenta osoby niepełnosprawnej. Podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej. Stosownie do treści art. 50 tej ustawy osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych (ust. 1). Usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem (ust. 3). Specjalistyczne usługi opiekuńcze są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym (ust. 4). Ośrodek pomocy społecznej albo centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, przyznając usługi opiekuńcze, ustala ich zakres, okres i miejsce świadczenia (ust. 5). Z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy wynika, iż pismem z dnia 28 marca 2022 r. Skarżący zwrócił się do organu m.in. z wnioskiem o pomoc "dotyczącą usług opiekuńczych w formie asystenta osoby niepełnosprawnej" (karta nr 13 akt administracyjnych). W treści "wniosku o pomoc" z dnia 30 marca 2022 r. w pkt 1 Skarżący wniósł o "usługi opiekuńcze w formie asystenta osoby niepełnosprawnej" (karta nr 16 akt administracyjnych). Zgodnie natomiast z treścią protokołu z wywiadu środowiskowego z dnia 26 kwietnia 2022 r. Skarżący "zwrócił się kilkoma wnioskami i pismami o różne formy pomocy m.in. zwrócił się o usługi opiekuńcze w formie asystenta osoby niepełnosprawnej (nie dostarczył zaświadczenia lekarskiego i nie uzgodnił zakresu czynności), później podczas rozmowy osobistej jak również w wywiadzie doprecyzował, że chodzi o asystenta osoby niepełnosprawnej, a nie o usługi opiekuńcze". Następnie wskazano, iż "w dniu 28 kwietnia 2022 r. przesłano do Skarżącego komplet dokumentów do wypełnienia oraz niezbędne informacje dotyczące tej formy pomocy" (karta nr 21 akt administracyjnych). Protokół z wywiadu środowiskowego został podpisany przez Skarżącego bez uwag. Również na dalszych etapach postępowania kwestia powyższa nie pozostawała w sprawie sporna. W aktach sprawy pozostaje również odrębne pismo Skarżącego z dnia 5 maja 2022 r., zatem już po wydaniu decyzji odmownej w przedmiocie przyznania usług opiekuńczych, którym Skarżący zwrócił się z wnioskiem o przyznanie asystenta osoby niepełnosprawnej (karta nr 30 akt administracyjnych). Skarżący złożył zatem pierwotnie wniosek o usługi opiekuńcze. W trakcie postępowania doszło do zmiany wniosku i wskazania, iż domaga się przyznania asystenta osoby niepełnosprawnej. Tym samym należało uznać, że wniosek o przyznanie usług opiekuńczych został wycofany, a wydane rozstrzygnięcia nastąpiły bez wniosku Strony. W rezultacie toczące się w sprawie postępowanie administracyjne w sprawie usług opiekuńczych powinno zostać umorzone. Organ pozbawiony wniosku strony nie może bowiem orzekać w sposób merytoryczny o nieistniejącym żądaniu. Wycofanie przez Stronę wniosku skutkowało bezprzedmiotowością postępowania. Bezprzedmiotowość zaś wymagała umorzenia postępowania administracyjnego na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Argumentacja skargi, jak również podniesiony przez pełnomocnika Skarżącego brak przyznania asystenta osoby niepełnosprawnej nie mógł mieć wpływu na rozstrzygnięcie. Przyznanie asystenta osoby niepełnosprawnej stanowi bowiem rodzaj świadczenia pomocowego realizowanego w ramach Programu wsparcia osób niepełnosprawnych przyjętego przez ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego w oparciu o przepisy ustawy z dnia 23 października 2018 r. o Funduszu Solidarnościowym (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1787 z późn. zm.), które nie następuje w drodze decyzji administracyjnej. Wobec powyższego uzasadnione pozostawało uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz umorzenie postępowania administracyjnego. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 145 § 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.