III AUa 2427/19

<p>Sygn. akt. III AUa 2427/19</p> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Sąd Okręgowy - Sąd Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach wyrokiem z dnia 23 września 2019r. oddalił skargę Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział <br/>w <span class="anon-block">C.</span> o wznowienie postępowania sądowego, zasądzając w punkcie 2 na rzecz <span class="anon-block">J. J.</span> kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.</p> <p>Sąd pierwszej instancji ustalił, iż organ rentowy domagał się wznowienia postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego <br/>w Katowicach z dnia 25 czerwca 2018r. w sprawie o sygn. X U 1168/17, gdyż ustalił, <br/>iż ubezpieczony nie spełnia przesłanek do przyznania prawa do renty, bowiem jego niezdolność do pracy powstała w dniu 11 stycznia 2017r., po upływie 18 miesięcy od ustalenia ubezpieczenia, tj. po dniu 7 lipca 2015r. Ostatnim okresem ubezpieczenia odwołującego nie jest okres do dnia 8 stycznia 2014r., lecz do dnia 31 października <br/>2011 r., więc ustalona na dzień 7 lipca 2015r. niezdolność nie daje podstaw do przyznania prawa do świadczenia. Z kolei w dziesięcioleciu przed powstaniem tej niezdolności ubezpieczony nie udowodnił wymaganego co najmniej 5-letniego okresu podlegania ubezpieczeniom, lecz jedynie 3 lata, 3 miesiące i 15 dni.</p> <p>W dalszej kolejności Sąd Okręgowy ustalił, iż Sąd Okręgowy w Katowicach wyrokiem z dnia 25 czerwca 2018r. zmienił decyzję organu rentowego z dnia 1 czerwca 2017r. i przyznał odwołującemu prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności <br/>do pracy od daty wniosku na trwale; wyrok ten uprawomocnił się w dniu 27 lipca 2018r. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd ten wskazał, że oparł się na opinii biegłego diabetologa-internisty i neurologa, którzy stwierdzili, że odwołujący jest częściowo niezdolny do pracy z powodu powikłań neurologicznych i okulistycznych w przebiegu cukrzycy na trwale. Niezdolność do pracy powstała przed dniem 7 lipca 2015r., <br/>a początek niezdolności do pracy można było ustalić już na 2013r. i niezdolność <br/>ta wystąpiła już przed dniem 7 lipca 2015r. W piśmie procesowym z dnia 4 kwietnia 2018r. organ rentowy zgodził się z ustaleniem niezdolności do pracy.</p> <p>W rozważaniach prawnych Sąd pierwszej instancji powołał się na treść <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 114;art. 114 ust. 2)">art. 114 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a> (t.j. Dz. U. z 2018r. poz. 1270), zgodnie z którym, jeżeli prawo do świadczeń lub ich wysokość ustalono orzeczeniem sądu, organ rentowy w przypadkach określonych w art. 114 ust. 1 tej ustawy:</p> <p>1) wydaje we własnym zakresie decyzję przyznającą prawo do świadczeń <br/>lub podwyższającą ich wysokość;</p> <p>2) występuje do właściwego sądu ze skargą o wznowienie postępowania, gdy <br/>z dokonanych ustaleń wynika, że prawo do świadczeń nie istnieje lub świadczenia przysługują w niższej wysokości;</p> <p>3) wstrzymuje wypłatę świadczeń w całości lub części, jeżeli emeryt lub rencista korzystał ze świadczeń na podstawie nieprawdziwych dokumentów lub zeznań albo <br/>w innych wypadkach złej woli.</p> <p>Niezbędnym warunkiem ponownego ustalenia prawa do świadczeń przed sądem jest powołanie przez organ rentowy nowych dowodów lub wskazanie okoliczności istniejących przed wydaniem decyzji rentowej, które mogą mieć wpływ na istnienie <br/>tego prawa. W takim przypadku podstawą prawną zgłoszenia wniosku o wznowienie postępowania jest art. 114 ust. 2 pkt 2 ustawy emerytalnej. Szczególny charakter wznowionego postępowania odwoławczego polega na tym, że w istocie nie chodzi <br/>w nim o zakwestionowanie prawomocnego orzeczenia sądowego, lecz podważenie wadliwej decyzji organu rentowego. Stąd wystarczającym warunkiem wszczęcia postępowania w przedmiocie ponownego ustalenia prawa do świadczeń, o którym mowa w art. 114 ust. 2 pkt 2, jest przedłożenie nowych dowodów lub ujawnienie takich okoliczności istniejących przed wydaniem decyzji, z których wynika, że prawo do świadczenia nie istnieje, niezależnie od tego, czy organ rentowy mógł się na nie <br/>powołać w poprzednim postępowaniu (zob. wyroki SN: z dnia 26 maja 2010r., II UK 354/09 i z dnia 22 lutego 2010r., I UK 247/09).</p> <p>Sąd Okręgowy ustalił, że wątpliwości Zakładu co do okresu okresów ubezpieczenia odwołującego się pojawiły się już w dniu 5 grudnia 2013r. (k. 7 tom I akt rentowych) oraz później, po złożeniu przez ubezpieczonego wniosku o przyznanie renty (k. 10 tom I akt rentowych), mimo to Oddział przyjął, iż ostatnim okresem ubezpieczenia odwołującego się był dzień 8 stycznia 2014r., a nie dzień 31 października 2011r. <br/>(k. 21 tom I akt rentowych). Jak wynika z uzasadnienia wyroku z dnia 25 czerwca 2018r., w sprawie o sygn. akt X U 1168/17 oraz akt tej sprawy okoliczności te były badane <br/>przez Sąd Okręgowy w Katowicach, a procedury określonej w art. 114 ust. 2 <br/>pkt 2 organ rentowy nie może wykorzystać wtedy, gdy dowody i okoliczności zostały już przez sąd ocenione (tzn. ukształtowały podstawę faktyczną wyroku), jako że wznowienie postępowania przewidziane w powołanym powyżej przepisie ustawy emerytalnej <br/>nie jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia prawomocnego wyroku, a ewentualne nieprawidłowości w zakresie oceny występujących w sprawie okoliczności mogą być wykazywane w środkach odwoławczych od orzeczeń (np. w apelacji), nie mogą natomiast stanowić podstawy ponownego ustalenia prawa do świadczeń (zob. wyroki SN: z dnia 4 lipca 2013r., II UK 410/12 i z dnia 13 września 2011r., I UK 124/11 <br/>oraz wyrok SA w Gdańsku z dnia 20 czerwca 2013r., III AUa 2046/12 i postanowienie SA w Szczecinie z dnia 5 września 2012r., III AUz 83/12).</p> <p>Sąd Okręgowy zauważył, iż organ rentowy nie zaskarżył wyroku z dnia <br/>25 czerwca 2018r., podczas gdy wniosek o wznowienie postępowania odwoławczego nie może opierać się na okolicznościach istniejących przed wydaniem decyzji i znanych organowi rentowemu przed przyznaniem świadczenia wyrokiem sądu pierwszej instancji, od którego organ rentowy nie wniósł apelacji. Skierowany do sądu ubezpieczeń społecznych wniosek organu rentowego o ponowne ustalenie prawa do świadczeń <br/>z ubezpieczenia społecznego na podstawie art. 114 ustawy emerytalnej nie jest <br/>bowiem, jak już wskazano wyżej, nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia prawomocnego wyroku sądowego przyznającego prawo do emerytury, jeżeli organ rentowy nie skorzystał z przysługujących "zwykłych" odwoławczych środków prawnych (por. wyrok SN z dnia 15 marca 2012r., II UK 160/11 (OSNPUSiSP 2013, nr 5-6, poz. 64 i Antonów Kamil. Art. 114. W: Komentarz do ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, [w:] Emerytury i renty z FUS. Emerytury pomostowe. Okresowe emerytury kapitałowe. Komentarz. LEX, 2014.).</p> <p>Sąd ten nie wstrzymał wykonania zaskarżonego wyroku na podstawie <br/> <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 414)">art. 414 k.p.c.</a>, ponieważ organ rentowy nie uprawdopodobnił, że groziła mu niepowetowana szkoda.</p> <p> <strong> <!-- -->Apelację od wyroku wniósł organ rentowy.</strong> </p> <p>Organ rentowy zaskarżył wyrok w całości, zarzucając mu:</p> <p>- naruszenie prawa materialnego - <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 114;art. 114 ust. 2;art. 114 ust. 2 pkt. 2)">art. 114 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a> (t.j. Dz. U. <br/>z 2018r., poz. 1270) przez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, <br/>iż okoliczności istniejące przed wydaniem wyroku przez sąd mające wpływ na prawo do świadczenia, uzasadniające wznowienie postepowania, to jedynie okoliczności nieznane organowi rentowemu w chwili orzekania o prawie do świadczenia;</p> <p>- naruszenie prawa materialnego - art. 114 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 114 ust. 1 pkt 6 ustawy emerytalnej poprzez oddalenie skargi organu rentowego o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego <br/>w Katowicach z dnia 25 czerwca 2018r., sygn. akt X U 1168/17, na mocy którego Sąd przyznał odwołującemu prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy począwszy od daty wniosku na stałe, mimo ujawnienia okoliczności z których wynika, iż prawo do świadczenia nie istnieje.</p> <p>W związku z postawionymi zarzutami, apelujący wniósł o wstrzymanie wykonania wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 25 czerwca 2018r., <br/>sygn. akt X U 1168/17 oraz o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez orzeczenie <br/>o wznowieniu postępowania w sprawie o sygn. akt j.w.</p> <p> <strong> <!-- -->Rozpoznając apelację organu rentowego, Sąd Apelacyjny ustalił i zważył, <br/>co następuje.</strong> </p> <p>Apelacja organu rentowego nie zasłużyła na uwzględnienie.</p> <p>Organ rentowy w swojej apelacji powołał się na zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji treści <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 114;art. 114 ust. 2;art. 114 ust. 2 pkt. 2)">art. 114 ust. 2 pkt 2</a> w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 114;art. 114 ust. 1;art. 114 ust. 1 pkt. 6)">art. 114 ust. 1 pkt 6 ustawy <br/>z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a> (t.j.: Dz. U. z 2021r., poz. 291), zgodnie z którym jeżeli prawo do świadczeń lub ich wysokość ustalono orzeczeniem sądu, organ rentowy w przypadkach określonych <br/>w art. 114 ust. 1 tej ustawy (tu: <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 114 ust. 1 pkt. 6)">pkt 6</a> - jeżeli przyznanie świadczeń lub nieprawidłowe obliczenie ich wysokości nastąpiło na skutek błędu organu rentowego) występuje <br/>do właściwego sądu ze skargą o wznowienie postępowania, gdy z dokonanych <br/>ustaleń wynika, że prawo do świadczeń nie istnieje lub świadczenia przysługują <br/>w niższej wysokości. Sąd Okręgowy w motywach swojego rozstrzygnięcia powołał się na orzecznictwo Sądu Najwyższego, wskazujące, iż art. 114 ustawy emerytalnej <br/>nie jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia prawomocnego wyroku sądowego przyznającego prawo do emerytury, jeżeli organ rentowy nie skorzystał <br/>z przysługujących "zwykłych" odwoławczych środków prawnych. Tymczasem <br/>w kontrolowanej sprawie to organ rentowy miał pełną możliwość skorygowania własnego błędu przy ustaleniu warunków wymaganych do nabycia przez <br/>ubezpieczonego prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy - i powielonego błędu Sądu Okręgowego, wydającego orzeczenie w sprawie zawisłej pod sygnaturą akt <br/>X U 1168/17 - poprzez złożenie apelacji, czego jednak nie uczynił. Obecny wniosek miał posłużyć zatem organowi rentowemu do naprawienia własnego zaniechania <br/>i procesowej bierności w rozstrzygnięciu sprawy o rentę z tytułu niezdolności do pracy. Jak wskazał Sąd Najwyższy w treści wyroku z dnia 19 października 2017r., wydanego do sprawy II UK 454/16, zam. LEX nr 2408322 organ rentowy nie może na podstawie procedury wskazanej w art. 114 ust. 2 pkt 2 ustawy emerytalnej domagać się innej oceny prawnej okoliczności faktycznych, które weszły do podstawy faktycznej uprzedniego wyroku, gdyż w takim przypadku chodziłoby o błędne zastosowanie przepisów prawa materialnego przez sad do ustalonego stanu faktycznego (błąd w subsumpcji), co nie może stanowić podstawy do ponownego ustalenia prawa do świadczenia na podstawie art.114. Należy tu przywołać nadto argumentację Sądu Apelacyjnego w Katowicach przedstawioną do wyroku z dnia 27 lutego 2020r., sygn. akt III AUa 2139/18, gdzie wskazano, iż art. 114 ust. 1 pkt 6 ustawy emerytalnej - jako podstawa wznowienia postępowania - umożliwia uchylenie lub zmianę decyzji i ponowne ustalenie prawa do świadczeń lub ich wysokości, jeżeli przyznanie świadczeń lub nieprawidłowe obliczenie ich wysokości nastąpiło na skutek błędu organu rentowego, a nie sądu.</p> <p>Biorąc pod uwagę wskazaną wyżej argumentację, Sąd Apelacyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia apelacji i oddalił ją - jako bezzasadną, w trybie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a> </p> <p>/-/SSA Gabriela Pietrzyk-Cyrbus</p> </div>